TeluguIslam.net

Reflecting Over the Tahiyyāt (Tashahud)
Shaykh ‘Abdurrazzāq al Badr حفظه الله
https://youtu.be/Vqy0FWKrsSU [35 min]

షేక్ అబ్దుర్రజ్జాక్ అల్-బద్ర్:

గౌరవనీయులైన నా ప్రియ సోదరులారా! ఈ రాత్రి మన సమావేశపు ప్రసంగానికి నేను ‘అత్తహియ్యాత్ (తషహ్హుద్) – ఒక లోతైన పరిశీలన’ అని పేరు పెట్టాను.

ఒక ముస్లిం తన నమాజులో ఖియామ్ (నిలబడటం), రుకూ (వంగడం) మరియు సజ్దాలు చేసిన తరువాత, నమాజు ముగింపు దశలో సమస్త లోకాల ప్రభువైన అల్లాహ్ ఎదుట అత్యంత భక్తిశ్రద్ధలతో కూర్చుంటాడు. ఆ గొప్ప స్థితిలో కూర్చుని చదివే ప్రార్థననే ‘తహియ్యాత్’ అంటారు. ఆ కూర్చోవడాన్ని అతను ‘అత్తహియ్యాతు లిల్లాహి…’ అనే వాక్యంతో ప్రారంభించి దాని చివరి వరకు చదువుతాడు.

ఈరోజు ‘అత్తహియ్యాత్’ గురించి నేను మీతో పంచుకోబోయే విషయాలు మీకు ఏదో కొత్తగా బోధించాలన్న ఉద్దేశ్యంతో చెబుతున్నవి కావు; కేవలం ఒక మంచి విషయాన్ని మీకు గుర్తుచేయాలన్న (రిమైండర్) ఉద్దేశ్యంతో మాత్రమే చెబుతున్నాను.

నేను ఇక్కడ ఒక ఉపాధ్యాయుడిలా కాకుండా, కేవలం ఒక గుర్తుచేసేవాడిగా ఉంటూ… ముందుగా నాకై నేను గుర్తుచేసుకుంటూ, ఆ తర్వాత వింటున్న నా సోదరులందరికీ ఈ విషయాలను గుర్తుచేస్తున్నాను. అల్లాహ్ మనందరినీ ఆశీర్వదించుగాక! సకల సత్కార్యాలలో అల్లాహ్ మనకు సాఫల్యాన్ని (విజయాన్ని), సన్మార్గాన్ని ప్రసాదించాలని నేను హృదయపూర్వకంగా వేడుకుంటున్నాను.

సహీహైన్‌లో అబ్దుల్లాహ్ ఇబ్న్ మస్ఊద్ (రదియల్లాహు అన్హు) హదీసులో ఇలా ఉంది, ఆయన అన్నారు:

(كُنَّا إِذَا صَلَّيْنَا خَلْفَ النَّبِيِّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قُلْنَا: السَّلَامُ عَلَى اللَّهِ مِنْ عِبَادِهِ، السَّلَامُ عَلَى جِبْرِيلَ وَمِيكَائِيلَ، السَّلَامُ عَلَى فُلَانٍ وَفُلَانٍ، فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: لَا تَقُولُوا السَّلَامُ عَلَى اللَّهِ، فَإِنَّ اللَّهَ هُوَ السَّلَامُ، وَلَكِنْ قُولُوا: التَّحِيَّاتُ لِلَّهِ وَالصَّلَوَاتُ وَالطَّيِّبَاتُ، السَّلَامُ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ، السَّلَامُ عَلَيْنَا وَعَلَى عِبَادِ اللَّهِ الصَّالِحِينَ، فَإِنَّكُمْ إِذَا قُلْتُمُوهَا أَصَابَتْ كُلَّ عَبْدٍ لِلَّهِ صَالِحٍ فِي السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ، أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ، وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ)

“మేము దైవప్రవక్త (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) వెనుక నమాజు చేస్తున్నప్పుడు ఇలా అనేవాళ్ళము: ‘ఆయన దాసుల తరపున అల్లాహ్‌కు శాంతి కలుగుగాక, జిబ్రీల్ మరియు మీకాయీల్‌పై శాంతి కలుగుగాక, ఫలానా ఫలానా వ్యక్తులపై శాంతి కలుగుగాక.’

అప్పుడు దైవప్రవక్త (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) ఇలా అన్నారు: “మీరు ‘అల్లాహ్‌కు శాంతి కలుగుగాక’ అని అనకండి, ఎందుకంటే అల్లాహ్ స్వయంగా ‘అస్-సలామ్’ (శాంతికి మూలం / శాంతి ప్రదాత). దానికి బదులుగా మీరు ఇలా చదవండి:

‘అత్-తహియ్యాతు లిల్లాహి వస్-సలవాతు వత్-తయ్యిబాత్, అస్సలాము అలైక అయ్యుహన్-నబియ్యు వ రహ్మతుల్లాహి వ బరకాతుహు, అస్సలాము అలై‌నా వ అలా ఇబాదిల్లాహిస్-సాలిహీన్’

(అర్థం: సకల మౌఖిక, శారీరక, ఆర్థిక ఆరాధనలు మరియు పవిత్రమైన మాటలన్నీ అల్లాహ్‌కే చెందినవి. ఓ ప్రవక్తా! మీపై శాంతి, అల్లాహ్ కారుణ్యం మరియు ఆయన శుభాలు కురియుగాక. మాపై మరియు అల్లాహ్ యొక్క సజ్జనులైన (పుణ్యాత్ములైన) దాసులందరిపై శాంతి కలుగుగాక).

ఎందుకంటే, మీరు ఇలా అన్నప్పుడు, ఆకాశంలో మరియు భూమిపై ఉన్న అల్లాహ్ యొక్క ప్రతి పుణ్యాత్ముడైన దాసుడికి అది (ఈ శాంతివచనం) చేరుతుంది.

(తరువాత ఇలా చదవండి): ‘అష్-హదు అల్-లా ఇలాహ ఇల్లల్లాహు, వ అష్-హదు అన్న ముహమ్మదన్ అబ్దుహు వ రసూలుహు’
(అర్థం: అల్లాహ్ తప్ప ఆరాధనకు అర్హుడైన వారు మరెవరూ లేరని నేను సాక్ష్యమిస్తున్నాను, మరియు ముహమ్మద్ (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) ఆయన దాసుడు, సందేశహరుడు (ప్రవక్త) అని నేను సాక్ష్యమిస్తున్నాను).”

ప్రవక్త ﷺ తన ఉమ్మత్ (సమాజం)కి నేర్పించిన ఈ గొప్ప తహియ్యాత్‌ను పేర్కొనడంలో ఇది ఒక అద్భుతమైన హదీసు. దీని నుండి మనం ఒక ముఖ్యమైన ప్రయోజనాన్ని పొందుతాము.

అల్లాహ్‌పై సలాం అనడం సరైనది కాదు

హదీసు ప్రారంభంలోనే, ‘తహియ్యాత్’ విషయంలో సహాబాలకు (ప్రవక్త అనుచరులకు) ఉన్న ప్రాథమిక అవగాహన ఎలాంటిదో మనం గమనించవచ్చు. వారు నమాజులో కూర్చున్నప్పుడు మొదట్లో ‘అల్లాహ్‌పై అస్-సలాం (శాంతి) కలుగుగాక’ అని చదివేవారు. సహాబాల సద్గుణాలు, వారి అపారమైన జ్ఞానం, వారి ఉన్నత స్థానం ఎంత గొప్పవో మనందరికీ తెలుసు. అయినప్పటికీ, దైవప్రవక్త (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) వారి ఆ పొరపాటును సరిదిద్ది, వారికి సరైన పద్ధతిని నేర్పించారు. (వారు దరూద్ పంపే విధానం గురించి కూడా ప్రవక్తను ఎలా అడిగారో ఇంతకుముందే మనం తెలుసుకున్నాం కదా – “మీపై సలాం ఎలా చేయాలో మాకు తెలుసు, మరి మీపై సలాత్ (దరూద్) ఎలా చదవాలో నేర్పండి” అని వారడిగారు).

దీని నుండి మనం గ్రహించాల్సిన అత్యంత ముఖ్యమైన పాఠం ఒకటుంది. అదేమిటంటే – ప్రార్థనలు (దుఆలు) మరియు స్మరణలు (జిక్ర్) అనేవి పూర్తిగా ఇస్లామిక్ ధర్మం (దీన్) లోని ప్రధాన భాగాలు. కాబట్టి వాటిని తప్పనిసరిగా దైవప్రవక్త (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) నుండే నేర్చుకోవాలి. ధార్మిక విషయాల్లో ఎవరైనా తన సొంత ఆలోచనలు లేదా నిర్ణయాలపై ఆధారపడితే, అతను కచ్చితంగా తప్పులు చేస్తాడు, పొరపాట్ల బారిన పడతాడు. కానీ అతను ప్రవక్త ﷺ నేర్పిన విధానాన్ని అనుసరిస్తే, అందులో ఎలాంటి లోపం ఉండదు. ఎందుకంటే, ప్రవక్త ﷺ ద్వారా వచ్చిన ప్రతిదీ అల్లాహ్ అవతరింపజేసిన ‘వహీ’ (దివ్యజ్ఞానం) కాబట్టి అది దోషరహితమైనది!

ఒకప్పుడు నమాజులో ప్రవక్త ﷺ వెనుక ఉన్న సహాబాలు ‘అల్లాహ్‌పై అస్-సలాం’ అనేవారు కదా! అసలు ‘సలాం’ అంటే అర్థం ఏమిటి? అదొక ప్రార్థన (దుఆ). మనం ఎవరికైతే సలాం చేస్తున్నామో, వారి క్షేమాన్ని, భద్రతను కోరుతూ చేసే ప్రార్థన అది. కానీ అల్లాహ్ స్వయంగా ‘అస్-సలాం’ (శాంతి ప్రదాత)! ఆయనే తన దాసులకు శాంతిని, భద్రతను ప్రసాదించేవాడు. కాబట్టి మనం శాంతిని ఆయన వద్ద అడగాలే తప్ప, ఆయనకే శాంతి కలగాలని కోరకూడదు.

‘అస్-సలాం’ అనేది అల్లాహ్ యొక్క పవిత్ర నామాలలో ఒకటి. ఖురాన్‌లోని సూరా అల్-హష్ర్ ముగింపులో అల్లాహ్ ఇలా సెలవిచ్చాడు:

(هُوَ اللَّهُ الَّذِي لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الْمَلِكُ الْقُدُّوسُ السَّلَامُ)
“ఆయనే అల్లాహ్! ఆయన తప్ప ఆరాధనకు అర్హుడైన వాడు మరెవడూ లేడు. ఆయనే సర్వాధికారి (రాజు), అత్యంత పవిత్రుడు, అస్-సలాం (శాంతికి మూలం)…” (ఖురాన్ 59:23).

అల్లాహ్ యొక్క ఇతర పేర్లైన ‘అల్-ఖుద్దూస్’ (మహా పవిత్రుడు), ‘అస్-సుబ్బూహ్’ (సకల లోపాలకు అతీతుడు) లాగానే ఈ ‘అస్-సలాం’ అనే పేరు కూడా, అల్లాహ్‌కు ఎలాంటి లోపాలు, అసంపూర్ణతలు లేవని, ఆయనను సృష్టిరాశులతో పోల్చలేమని స్పష్టం చేస్తుంది. అల్లాహ్ యొక్క వైభవానికి, పరిపూర్ణతకు, గొప్పతనానికి విరుద్ధమైన ప్రతి లోపాన్ని ఈ పేర్లు తిరస్కరిస్తాయి.

కాబట్టి, అల్లాహ్‌పై సలాం కలుగుగాక అనడం ఏమాత్రం సరైనది కాదు. ఎందుకంటే సకల శాంతులకు మూలం ఆయనే, శాంతిని ప్రసాదించేవాడు ఆయనే, మరియు మనం శాంతిని కేవలం ఆయన నుండే వేడుకుంటాము.

అందుకే దైవప్రవక్త (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) వారిని వారిస్తూ ఇలా స్పష్టమైన ఆదేశం ఇచ్చారు:

(لَا تَقُولُوا السَّلَامُ عَلَى اللَّهِ، فَإِنَّ اللَّهَ هُوَ السَّلَامُ)
“మీరు ‘అల్లాహ్‌కు సలాం కలుగుగాక’ (అస్సలాము అలల్లాహ్) అని అనకండి, ఎందుకంటే నిశ్చయంగా అల్లాహ్ స్వయంగా ‘అస్-సలాం’ (శాంతికి మూలం).”

“దానికి బదులుగా… ‘అత్తహియ్యాతు లిల్లాహి, వస్సలవాతు, వత్తయ్యిబాత్’ (సకల మౌఖిక, శారీరక, ఆర్థిక ఆరాధనలన్నీ కేవలం అల్లాహ్‌కే అంకితం) అని చదవండి” అని ప్రవక్త ﷺ వారికి బోధించారు..

అత్-తహియ్యాతు, అస్-సలవాతు మరియు అత్-తయ్యిబాతు అల్లాహ్ కోసమే

1. ‘అత్తహియ్యాత్’ (అత్తహియ్యాతు లిల్లాహి):

దీని అర్థం – సర్వవిధాలైన మర్యాదలు, వినయ విధేయతలు, రుకూ, సజ్దాల వంటి ఆరాధనా రూపాలన్నీ ఏకైక అల్లాహ్‌కే చెందుతాయి. ఇవన్నీ కేవలం ఆయనకు మాత్రమే సమర్పించబడాలి, ఆయన తప్ప మరెవరికీ నిర్దేశించబడకూడదు.

2. ‘అస్-సలవాత్’ (వస్సలవాతు):

దీనికి ప్రధానంగా రెండు అర్థాలు ఉన్నాయి. ఒకటి: రుకూ, సజ్దాలతో కూడిన ‘నమాజు’ అని, రెండవది: భాషాపరంగా ‘దుఆ’ (ప్రార్థన) అని. వాస్తవానికి ఈ రెండు అర్థాలూ ఇక్కడ వర్తిస్తాయి. ఈ ఆరాధనలన్నీ కేవలం అల్లాహ్ కోసమే! కాబట్టి ఒక దాసుడు అల్లాహ్‌కు తప్ప మరెవరికీ సజ్దా లేదా రుకూ చేయడు, అలాగే తన అవసరాలు తీర్చమని అల్లాహ్‌ను తప్ప మరెవరినీ ప్రార్థించడు.

ఖురాన్‌లో అల్లాహ్ ఇలా సెలవిచ్చాడు:

(وَمَنْ أَضَلُّ مِمَّن يَدْعُو مِن دُونِ اللَّهِ مَن لَّا يَسْتَجِيبُ لَهُ إِلَىٰ يَوْمِ الْقِيَامَةِ وَهُمْ عَن دُعَائِهِمْ غَافِلُونَ)
“అల్లాహ్‌ను వదలి, తీర్పుదినం వరకు తమ ప్రార్థనను అంగీకరించలేని (బదులివ్వలేని) వారిని ప్రార్థించేవాని కంటే గొప్ప మార్గభ్రష్టుడు మరెవడుంటాడు? పైగా వారు (ఈ కల్పిత దేవుళ్ళు) వీరి ప్రార్థనల పట్ల పూర్తి అజ్ఞానంలో ఉన్నారు.” (ఖురాన్ 46:5).

3. ‘అత్-తయ్యిబాత్’ (వత్తయ్యిబాత్):

పవిత్రమైన మాటలు, సత్కార్యాలు మరియు స్వచ్ఛమైన ఉద్దేశ్యాలన్నీ కేవలం అల్లాహ్ కోసమే అని దీని అర్థం. ఇది అల్లాహ్ యొక్క పవిత్రమైన పేర్లకు, ఆయన ఉన్నతమైన లక్షణాలకు కూడా వర్తిస్తుంది. అల్లాహ్ పేర్లన్నీ ‘తయ్యిబా’ (అత్యంత పవిత్రమైనవి, శ్రేష్టమైనవి). అల్లాహ్ పేర్లలో ఒకటి ‘అత్-తయ్యిబ్’.

దైవప్రవక్త (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) ఒక హదీసులో ఇలా అన్నారు:

(إِنَّ اللَّهَ طَيِّبٌ لَا يَقْبَلُ إِلَّا طَيِّبًا)
“నిశ్చయంగా అల్లాహ్ ‘తయ్యిబ్’ (మహా పవిత్రుడు). మరియు ఆయన ‘తయ్యిబ్’ (పవిత్రమైన) దానిని తప్ప మరేదీ అంగీకరించడు.”

పవిత్రమైన, అత్యుత్తమమైన లక్షణాలన్నీ అల్లాహ్‌కే చెందుతాయి. అలాగే దాసులు చేసే పవిత్రమైన సత్కార్యాలు, మంచి మాటలు, స్వచ్ఛమైన ఉద్దేశ్యాలన్నీ ఏకైక అల్లాహ్ సామీప్యాన్ని (దగ్గరవడాన్ని) పొందే మార్గాలు. ఆయన తయ్యిబ్ (పవిత్రుడు) మరియు ఆయనకు సంబంధించిన ప్రతిదీ పవిత్రమైనదే!

అందువల్ల, ఒక వ్యక్తి అల్లాహ్ సామీప్యాన్ని కోరుతూ తన మాటల్లో, చేతల్లో మరియు ఉద్దేశ్యాల్లో ‘తయ్యిబ్’ (స్వచ్ఛంగా, పవిత్రంగా) జీవిస్తే, తీర్పు దినాన స్వర్గద్వారాల వద్ద దేవదూతలు వారితో అద్భుతమైన స్వాగతం పలుకుతూ ఇలా అంటారు:

(طِبْتُمْ فَادْخُلُوهَا خَالِدِينَ)
“(తిబ్తుమ్) మీరు ఎంతో పవిత్రమైన జీవితం గడిపారు, కాబట్టి ఇందులో (స్వర్గంలో) శాశ్వతంగా నివసించడానికి ప్రవేశించండి…” (ఖురాన్ 39:73).

సంక్షిప్తంగా చెప్పాలంటే… అల్లాహ్ తన పేర్లు, లక్షణాలలో అత్యంత పవిత్రుడు (తయ్యిబ్). తన దాసుల నుండి కేవలం పవిత్రమైన మాటలు, సత్కార్యాలు, మరియు స్వచ్ఛమైన ఉద్దేశ్యాలను (తయ్యిబాత్ ను) మాత్రమే ఆయన స్వీకరిస్తాడు.

అస్సలాము అలైక అయ్యుహన్-నబియ్యు వ రహ్మతుల్లాహి వ బరకాతుహు

అల్లాహ్‌కు ‘అత్తహియ్యాత్’ ద్వారా సర్వ విధాలైన ఆరాధనలు, గొప్పదనాన్ని సమర్పించిన తరువాత, నమాజులో మొట్టమొదటి ప్రాధాన్యత దైవప్రవక్త (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) కు ఇవ్వబడుతుంది. సృష్టిలోని ఇతర దాసులందరికంటే ముందుగా ఆయనపైనే ప్రత్యేకంగా సలాం పంపబడుతుంది:

‘అస్సలాము అలైక అయ్యుహన్-నబియ్యు వ రహ్మతుల్లాహి వ బరకాతుహు’
(ఓ ప్రవక్తా! మీపై సలాం, అల్లాహ్ కారుణ్యం మరియు ఆయన శుభాలు కురియుగాక).

సమస్త ముస్లిం సమాజం (ఉమ్మత్) మరియు దాసులందరిపై దైవప్రవక్త (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) కు ఉన్న అపారమైన హక్కును, ఆయన ఉన్నత స్థానాన్ని ఇది తెలియజేస్తుంది. ఎందుకంటే, ఆయన ద్వారానే అల్లాహ్ ప్రజలను అజ్ఞానపు చీకట్ల నుండి వెలుగులోకి తీసుకువచ్చి, వారికి సన్మార్గాన్ని (రుజుమార్గాన్ని) చూపాడు.

ఖురాన్‌లో అల్లాహ్ ఇలా సెలవిచ్చాడు:

(لَقَدْ جَاءَكُمْ رَسُولٌ مِّنْ أَنفُسِكُمْ عَزِيزٌ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْكُم بِالْمُؤْمِنِينَ رَءُوفٌ رَّحِيمٌ)
“మీ దగ్గరకు స్వయంగా మీలోనుంచే ఒక ప్రవక్త వచ్చాడు. మీకు కష్టం కలిగించే ప్రతిదీ అతనికి బాధ కలిగిస్తుంది. అతను మీ మేలును ఎంతగానో కోరుకుంటున్నాడు. విశ్వాసుల యెడల అతను వాత్సల్యం కలవాడు, దయామయుడు.” (ఖురాన్ 9:128).

మరొక చోట అల్లాహ్ ఇలా అన్నాడు:

(النَّبِيُّ أَوْلَىٰ بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنفُسِهِمْ)
“దైవ ప్రవక్తకు విశ్వాసులపై స్వయంగా వారి ఆత్మల కన్నా ఎక్కువ హక్కు ఉంది…” (ఖురాన్ 33:6)[1].

ఒక విశ్వాసికి తన సొంత ప్రాణం (ఆత్మ) కంటే దైవప్రవక్తే అత్యంత ముఖ్యుడు, హక్కుదారుడు కాబట్టే… ఈ తహియ్యాత్ లోని ‘సలాం’ లో కూడా ఆయనకే మొట్టమొదటి ప్రాధాన్యత ఇవ్వబడుతుంది. ఆయనపై సలాం పంపిన తరువాత మాత్రమే, నమాజు చేసే వ్యక్తి తనపై తాను సలాం పంపుకునే అవకాశం వస్తుంది.

అందుకే ముందుగా “ఓ ప్రవక్తా! మీపై అస్-సలాం, అల్లాహ్ కారుణ్యం, ఆశీర్వాదాలు కురియుగాక” అని ప్రార్థించి, ఆ తర్వాతే తన కోసం దుఆ చేసుకుంటూ “మాపై అస్-సలాం కలుగుగాక” (‘అస్సలాము అలై‌నా…’) అని అంటాడు.

దైవప్రవక్త ﷺ కు ఈ విధంగా మనకంటే ముందు ప్రాధాన్యత ఇవ్వడానికి ప్రధాన కారణం ఏమిటంటే… మన పట్ల మనకున్న శ్రద్ధ కంటే ఆయనకే మన పట్ల ఎక్కువ శ్రద్ధ ఉండేది. మనం మనకోసం ఎంత మేలు కోరుకుంటామో, అంతకంటే ఎన్నో రెట్లు ఎక్కువగా ఆయన మన మేలును, సాఫల్యాన్ని కాంక్షించారు.

అందువల్ల, మీ సొంత ప్రాణం (ఆత్మ) పై మీకున్న ప్రేమ కంటే దైవప్రవక్త ﷺ పట్ల మీకున్న ప్రేమే అత్యంత ప్రాధాన్యతను సంతరించుకోవాలి. మీ ప్రేమకు అత్యంత అర్హుడు ఆయనే! నమాజులో మనకంటే ముందుగా ఆయనపై సలాం పంపాలన్న ఈ అద్భుతమైన ప్రాధాన్యతా క్రమం (నియమం) ఖురాన్ లోని ఈ వాక్యం నుండే ఉద్భవించింది:

(النَّبِيُّ أَوْلَىٰ بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنفُسِهِمْ)
“దైవ ప్రవక్తకు విశ్వాసులపై స్వయంగా వారి ఆత్మల కన్నా ఎక్కువ హక్కు ఉంది…” (ఖురాన్ 33:6)[1].”

అస్సలాము అలై‌నా వ అలా ఇబాదిల్లాహిస్-సాలిహీన్

అందువల్లే, నమాజులో ఒక వ్యక్తి తనపై తాను సలాం పంపుకునేదానికంటే ముందుగా, దైవప్రవక్త (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) పై సలాం పంపడానికే అత్యధిక ప్రాధాన్యత ఇవ్వబడింది. నమాజీ ముందుగా “ఓ ప్రవక్తా! మీపై అస్-సలాం, అల్లాహ్ కారుణ్యం మరియు ఆయన ఆశీర్వాదాలు కురియుగాక” అని చదివి, ఆ తరువాతే “మాపై మరియు అల్లాహ్ యొక్క పుణ్యాత్ములైన దాసులపై అస్-సలాం కలుగుగాక” అని తనపై, ఇతర సజ్జనులైన దాసులపై సలాం పంపుతాడు.

దైవప్రవక్త (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) సహాబాలకు ఈ వాక్యాన్ని నేర్పించినప్పుడు, ఆయన దాని గొప్పతనాన్ని వివరిస్తూ ఇలా అన్నారు:

(فَإِنَّكُمْ إِذَا قُلْتُمُوهَا أَصَابَتْ كُلَّ عَبْدٍ لِلَّهِ صَالِحٍ فِي السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ)
“ఎందుకంటే, మీరు ఇలా అన్నప్పుడు, ఆకాశాలలో మరియు భూమిపై ఉన్న అల్లాహ్ యొక్క ప్రతి పుణ్యాత్ముడైన దాసుడికీ ఆ సలాం చేరుతుంది (వర్తిస్తుంది).”

ఇక్కడొక అద్భుతమైన విషయాన్ని గమనించండి. ఒక ముస్లిం నమాజులో “మాపై మరియు అల్లాహ్ యొక్క పుణ్యాత్ములైన దాసులపై అస్-సలాం కలుగుగాక” అని సామూహికంగా అన్నప్పుడు ఎంత గొప్ప ప్రయోజనం ఉందో చూడండి! మొదట్లో సహాబాలు నమాజులో “ఫలానా వారికి సలాం, ఫలానా వారికి సలాం” అని విడివిడిగా వ్యక్తుల పేర్లు చెప్పుకుంటూ సలాం పంపేవారు. ఉదాహరణకు, “జిబ్రీల్ పై సలాం, మీకాయీల్ పై సలాం” అని అనేవారు. కానీ సృష్టిలో వీరే కాకుండా ఇంకా అసంఖ్యాకమైన దేవదూతలు ఉన్నారు కదా!

ఒకవేళ నమాజులోని ‘తహియ్యాత్’ లో ప్రతి ఒక్కరి పేరు చెప్పి సలాం పంపే ఈ పద్ధతినే ధర్మంలో శాశ్వతంగా ఉంచేసి ఉంటే ఎంత కష్టమయ్యేదో ఆలోచించండి! సహజంగా మనం కొంతమంది పేర్లను మాత్రమే గుర్తుపెట్టుకుంటాం, మరికొందరిని మర్చిపోతాం. ప్రతి నమాజులోనూ మనం దేవదూతల పేర్లను, మనకు తెలిసిన వారి పేర్లను, మనపై హక్కులు ఉన్న ఎందరో పుణ్యాత్ముల పేర్లను ఒక్కొక్కటిగా లెక్కపెట్టుకుంటూ పోతే… అసలు ఎంతమంది పేర్లని మనం అలా లెక్కించగలం? ఇది మానవమాత్రులకు సాధ్యపడే పనేనా?”

ప్రవక్తకు నా తరఫున సలాం చెప్పండి ?

ఈ సందర్భం నాకు ఒక విషయాన్ని గుర్తుచేస్తోంది. దానిని ప్రస్తావించి మళ్ళీ మన అసలు అంశానికి వస్తాను.

మదీనాలోని ప్రవక్త (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) మస్జిద్‌ను సందర్శించడానికి వెళ్ళేవారికి సంబంధించి పలు దేశాల్లో ఒక ఆచారం ఉంది. ఎవరైనా అక్కడికి ప్రయాణమవుతున్నారని తెలిస్తే చాలు, తమ తరఫున కూడా ప్రవక్త (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం)కు సలాం తెలియజేయమని ఆ వ్యక్తికి చెబుతుంటారు. ఈ విధంగా ఆ బాధ్యతను అతనిపై మోపుతారు. కానీ పాపం ఆ వెళ్ళే వ్యక్తి ఎంతమంది పేర్లని గుర్తుపెట్టుకోగలడు? ఆ ప్రజల కోరికను తీర్చడం కోసం, చాలామంది ఆ పేర్లన్నింటినీ ఒక కాగితంపై రాసుకుని వెళుతుంటారని కొందరు నాతో చెప్పారు. ఒకసారి ఒక వ్యక్తి నా దగ్గరకు వచ్చి ఇలా అడిగాడు: ‘ఓ షేఖ్! చాలామంది ప్రవక్త (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం)కు సలాం తెలియజేయమని నాకు బాధ్యత అప్పగించారు. వాళ్ళ పేర్లన్నీ ఒక కాగితం మీద రాసుకున్నాను, అవి చాలా ఉన్నాయి. అక్కడికి వెళ్లి నిలబడి ఫలానా ఫలానా వ్యక్తుల తరఫున సలాం అని చెప్పాలనుకున్నాను. కానీ, దురదృష్టవశాత్తు ఆ కాగితం నా దగ్గర పోయింది! ఇప్పుడు దాని గురించి నేనేం చేయాలి?’ అని అడిగాడు. చూశారా! ధర్మం ఆజ్ఞాపించని ఒక భారాన్ని అతను అనవసరంగా తన మీద ఎలా వేసుకున్నాడో!

ప్రవక్త ﷺ ఇలా అన్నారు:

(إِنَّ لِلَّهِ مَلَائِكَةً سَيَّاحِينَ فِي الْأَرْضِ يُبَلِّغُونِي مِنْ أُمَّتِي السَّلَامَ)
“నిశ్చయంగా, అల్లాహ్ కు భూమిపై సంచరించే దేవదూతలు ఉన్నారు. వారు నా ఉమ్మత్ (సమాజం) యొక్క సలాంను నాకు చేరవేస్తారు.”

దీనికోసం కాగితాలు వాడాల్సిన లేదా పేర్లు రాసి ఇవ్వాల్సిన అవసరం ఏమాత్రం లేదు. తన ఉమ్మత్ (సమాజం) పంపే సలాంను దేవదూతలు తనకు చేరవేస్తారని ప్రవక్త (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) స్పష్టంగా తెలిపారు. కాబట్టి, ఎవరైనా తమ ప్రాంతం నుంచి మదీనాకు వెళ్లే వరకు ఎదురుచూసి, ‘ప్రవక్తకు నా తరఫున సలాం చెప్పండి‘ అని వారికి బాధ్యత అప్పగించాల్సిన పనే లేదు. అసలు దాని అవసరమే లేదు. పగలు లేదా రాత్రి, ఏ సమయంలోనైనా, ఎక్కడి నుంచైనా సరే దైవప్రవక్త (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) పై ‘సలాత్ మరియు సలాం’ (దరూద్) పంపవచ్చు. మీరు పంపే ఆ సలాంను అల్లాహ్ నియమించిన దేవదూతలు స్వయంగా ఆయనకు చేరవేస్తారు.”

ఈ రెండు సంఘటనల మధ్య ఉన్న ప్రధానమైన పోలిక ఏమిటంటే, వ్యక్తుల పేర్లను ఒక్కొక్కటిగా లెక్కపెడుతూ చెప్పడం అనేది మనిషిపై అనవసరమైన పెద్ద భారాన్ని మోపుతుంది. ఒకవేళ మదీనాను సందర్శించే వ్యక్తికి నిజంగానే ఇలా పేర్లు చెప్పాలని ధర్మంలో ఆదేశించి ఉంటే అది ఎంత కష్టమో ఆలోచించండి! పోనీ మన దైనందిన జీవితంలో చూసుకున్నా, ఎవరైనా వేరే ఊరికి వెళ్తున్నప్పుడు, ‘అక్కడ మనవాళ్ళు కలిస్తే, మన ఆత్మీయులకు, సోదరులకు, బంధువులకు నా తరపున సలాం చెప్పండి’ అని కోరడం మనకు ఒక అలవాటు. కానీ వెళ్లే వ్యక్తి, చెప్పిన ప్రతి ఒక్కరి పేరును గుర్తుపెట్టుకుని మరీ సలాం చేరవేయాలనే భారాన్ని తనపై వేసుకుంటే, అది అతనికి ఒక పెద్ద సమస్యగా మారుతుంది. ఇక్కడే మనం నమాజులో చదివే ‘తహియ్యాత్’ (అత్తహియ్యాతు…) నుండి ఒక గొప్ప పాఠం నేర్చుకోవచ్చు. అదేమిటంటే, ఎవరైనా ‘సలాం చెప్పండి’ అని మనకు బాధ్యత అప్పగించినప్పుడు, ప్రతి ఒక్కరి పేరును విడివిడిగా వరుసగా ప్రస్తావించాలన్నది దాని ఉద్దేశం కాదు. సాధారణంగా వ్యక్తుల మధ్య సలాం చేరవేసుకోవడం అనేది కేవలం బంధుత్వాన్ని, పరస్పర సంబంధ బాంధవ్యాలను (కమ్యూనికేషన్) కొనసాగించడానికి మాత్రమే ఉద్దేశించబడింది.”

ఇప్పుడు మనం మళ్ళీ అసలు హదీసు వద్దకు వద్దాం. నమాజులో మనం చదివే ‘అస్సలాము అలై‌నా వ అలా ఇబాదిల్లాహిస్-సాలిహీన్’ (మాపై మరియు అల్లాహ్ యొక్క పుణ్యాత్ములైన దాసులందరిపై శాంతి కలుగుగాక) అని మీరు అన్నప్పుడు, ఆకాశాల్లో మరియు భూమిపై ఉన్న ప్రతి పుణ్యాత్ముడైన దాసుడికీ ఆ సలాం వర్తిస్తుంది (చేరుతుంది). ఇందులో ఎంత గొప్ప పుణ్యం దాగి ఉందో ఒకసారి గమనించండి! దీని ద్వారా, మీరు భూమ్యాకాశాల్లో ఉన్న సజ్జనులైన దాసులందరి కోసం ఒక్కసారిగా ప్రార్థిస్తున్నారు. ఒక్కొక్కరి పేరును విడివిడిగా చెప్పుకుంటూ పోవడం లాంటి అసాధ్యమైన, సుదీర్ఘమైన పద్ధతులు లేకుండా, అల్లాహ్ తన దాసుల కోసం ఎంతో సంక్షిప్తమైన వాక్యంతో ఈ గొప్ప ప్రయోజనాన్ని ప్రసాదించి సులభతరం చేశాడు.

ఈ విషయం, దైవప్రవక్త (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) నేర్పిన ప్రార్థనలతో (దుఆలతో) మనల్ని మరింత బలంగా అనుసంధానించే ఒక గొప్ప వాస్తవాన్ని గుర్తుచేస్తోంది. అదేమిటంటే, అల్లాహ్ దైవప్రవక్తకు ‘జవామిఉల్ కలిమ్’ (అంటే చాలా తక్కువ పదాల్లో అత్యంత విస్తృతమైన, గంభీరమైన భావాన్ని పలికే సామర్థ్యాన్ని) ప్రసాదించాడు. అందుకే, ఆయన నుండి ఉల్లేఖించబడిన (నేర్పబడిన) దుఆలు చూడటానికి చాలా సంక్షిప్తంగా, చిన్నవిగా ఉన్నప్పటికీ, వాటన్నింటిలోనూ ఇహపరాలకు సంబంధించిన సకల శుభాలు, విశేషమైన ప్రయోజనాలు ఇమిడి ఉంటాయి.

అష్-హదు అల్-లా ఇలాహ ఇల్లల్లాహు, వ అష్-హదు అన్న ముహమ్మదన్ అబ్దుహు వ రసూలుహు

దీని తరువాత చదివే వాక్యం: ‘అష్-హదు అల్-లా ఇలాహ ఇల్లల్లాహు, వ అష్-హదు అన్న ముహమ్మదన్ అబ్దుహు వ రసూలుహు’

ఇందులో ప్రధానంగా రెండు సాక్ష్యాలు ఇమిడి ఉన్నాయి. మొదటిది అల్లాహ్ ఏకత్వాన్ని (తౌహీద్‌ను) ధృవీకరించే సాక్ష్యం కాగా, రెండవది ముహమ్మద్ (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) అల్లాహ్ యొక్క దాసుడు మరియు ఆయన సందేశాన్ని చేరవేసిన ప్రవక్త అని ధృవీకరించే సాక్ష్యం.

సాటిలేని, భాగస్వామి లేని ఏకైక అల్లాహ్ తప్ప ఆరాధనకు అర్హుడైన వారు మరెవరూ లేరని నేను మనస్ఫూర్తిగా సాక్ష్యమిస్తున్నాను. ఇది అల్లాహ్ ఏకత్వానికి (తౌహీద్) మరియు ఆయన ఆరాధనలో మనకున్న చిత్తశుద్ధికి (ఇఖ్లాస్) సజీవ సాక్ష్యం.

‘అల్లాహ్ తప్ప ఆరాధనకు అర్హుడైన వారు మరెవరూ లేరు’ (లా ఇలాహ ఇల్లల్లాహ్) అనే ఈ విశ్వాస ప్రమాణం రెండు మూలస్తంభాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది. అవే: తిరస్కరణ (Nafy) మరియు ధృవీకరణ (Ithbaat).

తిరస్కరణ: అల్లాహ్‌ను కాదని ఇతరులను ఆరాధించడాన్ని పూర్తిగా తిరస్కరించడం. (‘లా ఇలాహ’ – ఆరాధ్యులెవరూ లేరు).
ధృవీకరణ: అన్ని రకాల ఆరాధనలకు అర్హుడు కేవలం అల్లాహ్ మాత్రమే అని ధృవీకరించడం. (‘ఇల్లల్లాహ్’ – అల్లాహ్ తప్ప).

ఇదే నిజమైన తౌహీద్ (ఏకదైవోపాసన)! తౌహీద్ అంటేనే తిరస్కరణ, ధృవీకరణల కలయిక. ధృవీకరణ లేకుండా కేవలం తిరస్కరించినంత మాత్రాన అది తౌహీద్ అనిపించుకోదు; అలాగే తిరస్కరణ లేకుండా కేవలం ధృవీకరించినా అది తౌహీద్ కాదు. పరిపూర్ణమైన తౌహీద్ ఏర్పడాలంటే ఈ రెండూ ఒకేచోట తప్పనిసరిగా ఉండాలి.ఇందులో తిరస్కరణ అనేది సాధారణమైనది (అంటే సృష్టిలో దేనికీ ఆరాధనా అర్హత లేదని సామూహికంగా తిరస్కరించడం), మరియు ధృవీకరణ అనేది నిర్దిష్టమైనది (అంటే ఆ ఆరాధనా అర్హత కేవలం ఒక్క అల్లాహ్‌కే ఉందని నిశ్చయించడం). సంక్షిప్తంగా చెప్పాలంటే… అల్లాహ్ తప్ప మరేదానినైనా సరే ఆరాధించడాన్ని సాధారణంగా తిరస్కరించి, అన్ని రకాల ఆరాధనలను పూర్తి చిత్తశుద్ధితో, ఏకాగ్రతతో కేవలం అల్లాహ్‌కే నిర్దిష్టంగా సమర్పించడమే అసలైన తౌహీద్.

రెండవ సాక్ష్యం: దైవప్రవక్త (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) అల్లాహ్ సందేశాన్ని ప్రజలకు చేరవేశారని ధృవీకరించే సాక్ష్యం. వాస్తవానికి ఇది కూడా ఒక రకమైన తౌహీదే (ఏకత్వమే).

ఇస్లామిక్ పండితులు ఈ సందర్భంలో తౌహీద్‌ను రెండు రకాలుగా వివరిస్తారు:

1. సందేశాన్ని పంపిన అల్లాహ్ పట్ల తౌహీద్: అంటే మన ఆరాధనలన్నింటినీ కేవలం ఆయనకే స్వచ్ఛంగా అంకితం చేయడం.
2. పంపబడిన సందేశహరుని పట్ల తౌహీద్: అంటే ధర్మ మార్గదర్శకత్వం కోసం కేవలం ఆయన్ను (ప్రవక్తను) మాత్రమే అనుసరించడం.

దీని అర్థం ఏమిటంటే, మనం ధర్మాన్ని కేవలం ఆయన ద్వారానే గ్రహిస్తాము, కేవలం ఆయనను మాత్రమే అనుసరిస్తాము మరియు ధర్మజ్ఞానాన్ని ఆయన నుండే నేర్చుకుంటాము. కాబట్టి, ధర్మం (దీన్) అంటే ప్రవక్త (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) ద్వారా మనకు ఏదైతే చేరిందో అదే! ఎందుకంటే, ప్రజలకు అల్లాహ్ సందేశాన్ని చేరవేసే ఏకైక మాధ్యమం ఆయనే.
ఖురాన్‌లో అల్లాహ్ ఇలా సెలవిచ్చాడు: `

(وَمَا يَنطِقُ عَنِ الْهَوَىٰ * إِنْ هُوَ إِلَّا وَحْيٌ يُوحَىٰ)
“మరియు ఆయన తన ఇచ్ఛానుసారం (సొంతంగా) ఏదీ మాట్లాడరు. అది ఆయనకు అవతరింపబడిన దివ్యజ్ఞానం (వహీ) మాత్రమే.” (ఖురాన్ 53:3,4).

ఈ రెండవ సాక్ష్యంలో ప్రవక్త గారికి సంబంధించిన రెండు ప్రధాన లక్షణాలు మిళితమై ఉన్నాయి. ఒకటి ఆయన ‘అల్లాహ్ దాసుడు’ కావడం, రెండవది ‘అల్లాహ్ సందేశహరుడు’ (రసూల్) కావడం.

ఆయన అల్లాహ్ యొక్క ‘దాసుడు’. కాబట్టి ఆయన్ను ఆరాధించకూడదు.

ఆయన అల్లాహ్ పంపిన ‘సందేశహరుడు’. కాబట్టి ఆయన మాటను ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ ధిక్కరించకూడదు (అబద్ధమని అనకూడదు). దానికి బదులుగా, ఆయనను విశ్వసించాలి, ఆయనకు విధేయత చూపాలి.

ఈ వాస్తవాన్ని అర్థం చేసుకున్న వ్యక్తి ఎల్లప్పుడూ సమతుల్యతను (బ్యాలెన్స్) పాటిస్తాడు. అతను అతిశయోక్తి (హద్దు మీరడం) మరియు నిర్లక్ష్యం (తక్కువ చేయడం) అనే రెండు తీవ్రతల మధ్య మధ్యస్థంగా ఉంటాడు. ప్రవక్త (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) దైవదాసుడు కాబట్టి, ఆయన స్థానాన్ని పొగిడే విషయంలో అతను ఎన్నటికీ హద్దులు మీరడు. కేవలం అల్లాహ్‌కు మాత్రమే చెందాల్సిన హక్కులను లేదా లక్షణాలను అతను ఎన్నడూ ప్రవక్తకు ఆపాదించడు. ఎందుకంటే ఆయన ఒక దాసుడు, మరియు దాసుడు ఎప్పటికీ ఆరాధనలకు అర్హుడు కాడు.

అలాగే ఆయన దైవసందేశహరుడు కాబట్టి, ఆయన నేర్పిన ధర్మాన్ని ఏమాత్రం నిర్లక్ష్యం చేయడు. బదులుగా, ఆయనకు సంపూర్ణ విధేయత చూపుతాడు.

ఖురాన్‌లో అల్లాహ్ ఇలా సెలవిచ్చాడు: 

(وَمَا أَرْسَلْنَا مِن رَّسُولٍ إِلَّا لِيُطَاعَ بِإِذْنِ اللَّهِ)
“మేము పంపిన ప్రతి సందేశహరుడు, అల్లాహ్ ఆజ్ఞతో ప్రజలు ఆయనకు విధేయత చూపటానికి మాత్రమే పంపబడ్డాడు.” (ఖురాన్ 4:64).

కాబట్టి, ‘ముహమ్మద్ (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) అల్లాహ్ దాసుడు మరియు సందేశహరుడు’ అని సాక్ష్యమివ్వడం వెనుక ఉన్న అసలైన ఉద్దేశం ఏమిటంటే:

ఆయన దేనినైతే నిషేధించారో, వారించారో ఆ పనులకు పూర్తిగా దూరంగా ఉండటం.
ఆయన ఆజ్ఞాపించిన ప్రతి దానిలోనూ ఆయనకు విధేయత చూపడం.
ఆయన తెలియజేసిన ప్రతి విషయాన్ని (ఎలాంటి సందేహం లేకుండా) విశ్వసించడం.

దరూదే ఇబ్రాహీం

“నమాజులో తషహ్హుద్ చదివిన తరువాత ‘దరూదె ఇబ్రాహీం’ (ఇబ్రాహీమియా ప్రార్థన) చదవాలి. ఇది హదీసులలో పలు విభిన్న రూపాల్లో ఉల్లేఖించబడింది. అయితే, వాటన్నింటిలో అత్యంత ప్రామాణికమైనది, సమగ్రమైనది బుఖారీ మరియు ముస్లిం (సహీహైన్) గ్రంథాలలో అబ్దుర్రహ్మాన్ ఇబ్న్ అబీ లయ్లా ద్వారా ఉల్లేఖించబడిన హదీసు.

ఆయన ఇలా వివరించారు: ఒకసారి ప్రముఖ సహాబీ కబ్ ఇబ్న్ ఉజ్రా (రజియల్లాహు అన్హు) నన్ను కలిసి, “నేను నీకు ఒక బహుమతి ఇవ్వనా?” అని అడిగారు. సాధారణంగా ఎవరైనా ‘బహుమతి ఇస్తాను’ అంటే, జేబులో చెయ్యి పెట్టి ఏదైనా వస్తువు తీసి ఇస్తారని ఎవరైనా ఎదురుచూస్తారు. కానీ ఆయన అడిగిన వెంటనే, “తప్పకుండా, ఆ బహుమతి నాకు ఇవ్వండి” అని నేను అన్నాను.

అప్పుడు కబ్ ఇబ్న్ ఉజ్రా (రజియల్లాహు అన్హు) ఇలా అన్నారు: “(ఇదే ఆ బహుమతి). ఒకసారి మేము దైవప్రవక్త (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) ను ఇలా అడిగాము: ‘ఓ దైవప్రవక్తా! మీపై సలాం ఎలా పంపాలో మాకు తెలుసు. కానీ మేము మీపై సలాత్ (దరూద్) ఎలా పంపాలి?’“

దైవప్రవక్త (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) పై సలాత్ ఎలా పంపాలి అన్న ఈ ప్రశ్న అనేకమంది సహాబాల ద్వారా, వేర్వేరు హదీసులలో పలుమార్లు ఉల్లేఖించబడింది.

ఈ సంఘటన ద్వారా నేను మీకు ఒక ముఖ్యమైన విషయాన్ని స్పష్టం చేయదలుచుకున్నాను. అదేమిటంటే – సహాబాలకు (ప్రవక్త అనుచరులకు) ఉన్న అపారమైన జ్ఞానం, అరబిక్ భాషపై వారికున్న అద్భుతమైన పట్టు, ధర్మం పట్ల వారికి ఉన్న లోతైన అవగాహన దృష్ట్యా, ప్రవక్త ﷺ పై దరూద్ పంపడానికి వారంతట వారు ఒక అందమైన వాక్యాన్ని సొంతంగా సృష్టించలేరా? కచ్చితంగా సృష్టించగలరు!

అయినప్పటికీ, వారు ప్రతిరోజూ చదువుకోవడానికి తమ సొంతంగా ఎలాంటి ప్రార్థననూ కల్పించలేదు! దానికి బదులుగా నేరుగా ప్రవక్త ﷺ వద్దకే వెళ్లి, “మేము మీపై సలాత్ ఎలా పంపాలి?” అని అడిగారు.

కానీ ఈ రోజుల్లో పరిస్థితి గమనిస్తే, ప్రవక్త ﷺ పై సలాత్ పంపే పేరుతో కల్పితమైన (బిద్అత్) దరూద్‌లతో నిండిన ఎన్నో పుస్తకాలు అందుబాటులో ఉన్నాయి. ప్రజలు వాటిని చాలా గొప్పగా ప్రచారం చేస్తున్నారు, కానీ అవన్నీ ధర్మంలో కొత్తగా కల్పించబడినవే.

సహాబాల ఉన్నత స్థానం, వారి భాషా ప్రావీణ్యం, అపారమైన ధార్మిక జ్ఞానం, ప్రవక్త ﷺ కు అత్యంత సన్నిహితంగా ఉండటం, ఆయన నుండి నేరుగా ధర్మాన్ని నేర్చుకోవడం… ఇన్ని సానుకూలతలు ఉన్నప్పటికీ, వారు ప్రవక్త ﷺ పై దరూద్ పంపడానికి ఏనాడూ తమ సొంత మార్గాన్ని కనుగొనలేదు. “మేము మీపై సలాత్ ఎలా పంపాలి?” అని వినయంగా అడిగి తెలుసుకున్నారు.

ఆయనపై సలాత్ (దరూద్) ఎలా పంపాలో ఆయన వారికి నేర్పించిన తర్వాత వారు ఏం చేశారు? ఆ పద్ధతిని మాత్రమే స్వీకరించి తమ జీవితాల్లో ఆచరించారు.

“మేము మీపై సలాత్ ఎలా పంపాలి?” అని వారు అడిగినప్పుడు, ప్రవక్త ﷺ ఈ విధంగా నేర్పించారు:

(قُولُوا: اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَعَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ، اللَّهُمَّ بَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا بَارَكْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَعَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ)

“ఇలా చదవండి: అల్లాహుమ్మ సల్లి అలా ముహమ్మదిన్ వఅలా ఆలి ముహమ్మదిన్ కమా సల్లైత అలా ఇబ్రాహీమ వఅలా ఆలి ఇబ్రాహీమ ఇన్నక హమీదుమ్-మజీద్. అల్లాహుమ్మ బారిక్ అలా ముహమ్మదిన్ వఅలా ఆలి ముహమ్మదిన్ కమా బారక్త అలా ఇబ్రాహీమ వఅలా ఆలి ఇబ్రాహీమ ఇన్నక హమీదుమ్-మజీద్.“

“దైవప్రవక్త (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) తనపై దరూద్ (సలాత్) పంపే ఈ విధానాన్ని వారికి నేర్పించారు, మరియు వారు దానిని ఆయన నుండి అలాగే స్వీకరించి ఆచరించారు. ప్రవక్త ﷺ పై దరూద్ పంపడానికి ఇతర పద్ధతులు కూడా ఉల్లేఖించబడ్డాయి. అయితే, వాటన్నింటిలో ఇది అత్యంత పరిపూర్ణమైనది మరియు సమగ్రమైనది. కాబట్టి హదీసులలో ఉల్లేఖించబడిన ఏ దరూద్ చదివినా సరే దాని అసలు ఉద్దేశం నెరవేరుతుంది.

సారాంశం ఏమిటంటే, నమాజులో అత్తహియ్యాత్ (తషహ్హుద్) చదివిన తరువాత, నమాజీ ప్రవక్త ﷺ పై ఈ దరూద్ పంపుతాడు. కారుణ్యం, శాంతి మరియు శుభాలను మేళవించిన గొప్ప దరూద్ ఇది. ఇందులో ముందుగా “అల్లాహుమ్మ సల్లి అలా ముహమ్మద్” అని, ఆ తరువాత “వ బారిక్ అలా ముహమ్మద్” అని చదువుతారు.

అల్లాహ్ తరఫున ప్రవక్తపై ‘సలాత్’ పంపబడటం అంటే… అత్యున్నతమైన దేవదూతల సభలో (మలఉల్ ఆలా లో) అల్లాహ్ ఆయనను ప్రశంసించడం అని అర్థం. ఇక విశ్వాసులు మరియు దేవదూతలు ఆయనపై పంపే సలాత్ విషయానికి వస్తే… ఖురాన్‌లో అల్లాహ్ ఇలా సెలవిచ్చాడు: 

(إِنَّ ٱللَّهَ وَمَلَـٰٓئِكَتَهُۥ يُصَلُّونَ عَلَى ٱلنَّبِىِّ ۚ يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ صَلُّوا۟ عَلَيْهِ وَسَلِّمُوا۟ تَسْلِيمًا) 
“నిశ్చయంగా అల్లాహ్ మరియు ఆయన దేవదూతలు ప్రవక్తపై సలాత్ (కారుణ్యం) పంపుతారు. ఓ విశ్వాసులారా! మీరు కూడా ఆయనపై సలాత్ పంపండి, మరియు ఆయనకు భక్తిశ్రద్ధలతో సలాం చేయండి.” (ఖురాన్ 33:56).

కాబట్టి మనం చదివే ఈ దరూద్, ఆయనపై సలాత్ పంపమని అల్లాహ్‌ను కోరే ఒక దుఆ (అభ్యర్థన).

ఇక ‘బరకత్’ (శుభాలు / ఆశీర్వాదాలు) విషయానికి వస్తే, దీని అర్థం వృద్ధి మరియు స్థిరత్వం. కాబట్టి మనం చదివే దరూద్, ప్రవక్త ﷺ పై అల్లాహ్ కారుణ్యం, శుభాలు ఎల్లప్పుడూ ఉండాలని చేసే ఒక గొప్ప ప్రార్థన.

సలాం చెప్పే ముందు చేసే దుఆ

ఈ దరూద్ చదివిన తర్వాత నమాజులో తర్వాతి ఘట్టం ఏమిటి? ఒకసారి నమాజు క్రమాన్ని గమనించండి… ఒక దాసుడు అల్లాహ్ ముందు భక్తితో నిలబడతాడు, తక్బీర్ అంటాడు, సనా చదువుతాడు, సూరా అల్-ఫాతిహా మరియు తనకు వచ్చిన ఏదైనా ఖురాన్ సూరాను పఠిస్తాడు. ఆ తర్వాత రుకూ (వంగడం) చేస్తాడు, తిరిగి నిలబడతాడు, సజ్దా చేస్తాడు. ఇలా నమాజు ముగింపు దశకు చేరుకునే వరకు అన్ని విధులు నిర్వర్తించి, చివరికి భక్తితో కూర్చుంటాడు. అల్లాహ్ అతనికి ప్రసాదించిన ఈ గొప్ప ఆరాధనా భాగ్యం తరువాత, ఆ చివరి కూర్చోవడాన్ని అతను ‘అత్తహియ్యాత్’ తో ప్రారంభిస్తాడు. అల్లాహ్‌ను కీర్తిస్తాడు, దైవప్రవక్త ﷺ పై, మరియు అల్లాహ్ యొక్క పుణ్యాత్ములైన దాసులందరిపై సలాం పంపుతాడు. ఆ తరువాత ‘దరూదె ఇబ్రాహీం’ చదువుతాడు.

ఇదంతా పూర్తయిన తర్వాత ఇక మిగిలింది ఏమిటి?

దుఆలు (ప్రార్థనలు) స్వీకరించబడే అద్భుతమైన అవకాశం! అవును, అల్లాహ్ సన్నిధిలో ప్రార్థనలు అంగీకరించబడే అత్యంత ముఖ్యమైన సమయాలలో ఇదీ ఒకటి. ప్రార్థనలు తప్పక స్వీకరించబడతాయని ఆశించే అత్యుత్తమ సమయాలు ప్రధానంగా రెండు ఉన్నాయి: ఒకటి అర్ధరాత్రి సమయం (తహజ్జుద్ వేళ), రెండవది నమాజు చివరలో సలాం (తస్లీమ్) చేయడానికి ముందున్న సమయం.
అందువల్ల, దైవప్రవక్త ﷺ హదీసులో ఇలా అన్నారు: 

(ثُمَّ لِيَتَخَيَّرْ مِنَ الدُّعَاءِ أَعْجَبَهُ إِلَيْهِ فَيَدْعُوَ) 
“ఆ తరువాత (తషహ్హుద్, దరూద్ తర్వాత), తనకు నచ్చిన దుఆను ఎంచుకుని అతను ప్రార్థించాలి.”

దీనికి సంబంధించి ఒక ఇమామ్ గారు, తన వెనుక నమాజు చేసిన ఒక వ్యక్తి గురించి ఒక సంఘటనను వివరించారు. ఆ వ్యక్తి నమాజు పూర్తయిన తర్వాత ఇమామ్ వద్దకు వచ్చి, “ఓ షేఖ్! మీరు చివరి తషహ్హుద్‌ను చాలా సేపు పొడిగించారు. మీరు సలాం చేసేలోపు నేను దానిని రెండుసార్లు చదివేశాను” అని అన్నాడు. అప్పుడు ఆ ఇమామ్, “తషహ్హుద్‌ను రెండుసార్లు పఠించమని నీకు ఎవరు చెప్పారు?! ఒకసారి తషహ్హుద్, దరూద్ పూర్తి చేస్తే, ఆ తర్వాత నీకు కావలసిన దుఆ చేసుకునే అద్భుతమైన అవకాశం దొరుకుతుంది కదా! ఆ సమయంలో నమాజీ తనకు ఇష్టమైన ప్రార్థనలను అల్లాహ్ తో మొరపెట్టుకోవాలి” అని సమాధానమిచ్చారు.

సాధారణంగా నమాజు ముగింపులో ఇమామ్ సలాం (తస్లీమ్) చేస్తున్నప్పుడు, కొంతమంది “ఇమామ్ గారు మరికాసేపు సమయం ఇస్తే బాగుండు, నా దుఆ పూర్తిగా చేసుకునేవాడిని కదా” అని అనుకుంటారు. ఎందుకంటే, ఆ నిర్దిష్ట సమయంలో చేసే దుఆకు ఉన్న విలువ వారికి తెలుసు. కానీ మరికొందరు, ఇమామ్ కొంచెం సమయం తీసుకున్నా సరే అశాంతికి గురవుతారు. “ఇమామ్ ఎంత త్వరగా సలాం చేస్తే అంత తొందరగా వెళ్ళిపోవచ్చు” అని వారు కోరుకుంటారు. ఈ రెండు రకాల మనస్తత్వాల మధ్య ఎంతో వ్యత్యాసం ఉంది!

సారాంశం ఏమిటంటే, నమాజులో సలాం చేయడానికి ముందున్న సమయం దుఆ చేసుకోవడానికి ఒక అద్భుతమైన, అమూల్యమైన అవకాశం. కొందరు వ్యక్తులు సున్నత్ లేదా నఫిల్ నమాజు చేస్తున్నప్పుడు, వారికి అల్లాహ్‌ను ఏదైనా కోరుకోవాల్సిన అవసరం ఉంటే, ముందుగా నమాజును వేగంగా ముగించి (సలాం చేసేసి), ఆ తర్వాత చేతులెత్తి దుఆ చేస్తుంటారు. వాస్తవానికి, నమాజు ముగించిన తర్వాత కన్నా, సలాం చేయడానికి ముందే మీకు ఇష్టమైన ప్రార్థనను ఎంచుకుని అల్లాహ్‌ను అడిగే గొప్ప అవకాశం నమాజులోనే ఉంది కదా!

దైవప్రవక్త ﷺ సరిగ్గా ఇదే విషయాన్ని బోధిస్తూ, 

(ثُمَّ لِيَتَخَيَّرْ مِنَ الدُّعَاءِ أَعْجَبَهُ إِلَيْهِ فَيَدْعُوَ) 
“ఆ తరువాత, అతను తనకు నచ్చిన ప్రార్థనలను ఎంచుకుని దుఆ చేయాలి” అని స్పష్టంగా చెప్పారు.”

నాలుగు విషయాల నుండి అల్లాహ్ శరణు కోరే దుఆ

“అయితే, నమాజు చివరలో (తషహ్హుద్ మరియు దరూద్ చదివిన తర్వాత) తప్పనిసరిగా చేయాల్సిన ఒక నిర్దిష్టమైన దుఆ ఉంది. అదే అల్లాహ్ శరణు (ఆశ్రయం) కోరడం!

సహీహ్ బుఖారీ మరియు ముస్లిం (సహీహైన్) గ్రంథాలలో అబూ హురైరా (రజియల్లాహు అన్హు) ఉల్లేఖించిన హదీసు ప్రకారం, దైవప్రవక్త (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) మనల్ని ముఖ్యంగా నాలుగు విషయాల నుండి అల్లాహ్ ఆశ్రయం కోరాలని ఆజ్ఞాపించారు.

ప్రవక్త ﷺ ఇచ్చిన ఈ ఖచ్చితమైన ఆదేశం కారణంగా, కొంతమంది పండితులు నమాజులో ఈ నాలుగు విషయాల నుండి రక్షణ కోరడం ‘వాజిబ్’ (తప్పనిసరి) అని అభిప్రాయపడ్డారు. అయితే మెజారిటీ పండితులు దీనిని ‘ముస్తహబ్’ (తప్పనిసరి కాదు గానీ, అత్యుత్తమమైన సున్నత్) గా పరిగణించారు. ఏది ఏమైనప్పటికీ, ఒక దాసుడు నమాజులో ఈ క్రింది నాలుగు విషయాల నుండి అల్లాహ్ ఆశ్రయం కోరడంలో అత్యంత శ్రద్ధ వహించాలి:

(1) నరక శిక్ష నుండి
(2) సమాధి శిక్ష నుండి
(3) జీవితం మరియు మరణం యొక్క పరీక్షల (ఫిత్నాల) నుండి
(4) దజ్జాల్ యొక్క పరీక్ష (ఫిత్నా) నుండి

దీనిని సూక్ష్మంగా గమనిస్తే, ఈ నాలుగు విషయాలు రెండు ప్రధాన అంశాల కిందికి వస్తాయి:

మొదటిది ‘శిక్ష’: ఈ హదీసులో ప్రవక్త ﷺ రెండు రకాల శిక్షల నుండి శరణు కోరారు – ఒకటి నరక శిక్ష, రెండవది సమాధి శిక్ష. దైవప్రవక్త ﷺ స్పష్టం చేసినట్లుగా సమాధిలో విధించబడే శిక్ష పరమ సత్యం.

రెండవది ‘పరీక్షలు (ఫిత్నాలు)’: ఇవి కూడా రెండు రకాలు. పెద్దవి మరియు చిన్నవి. ప్రవక్త ﷺ చదివిన దుఆలో ఇవి ఇమిడి ఉన్నాయి:

(وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ فِتْنَةِ الْمَحْيَا وَالْمَمَاتِ، وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ فِتْنَةِ الْمَسِيحِ الدَّجَّالِ)
“జీవితం మరియు మరణం యొక్క పరీక్షల నుండి నేను నీ ఆశ్రయం కోరుతున్నాను, మరియు మసీహుద్-దజ్జాల్ యొక్క పరీక్షల నుండి నేను నీ ఆశ్రయం కోరుతున్నాను.”

ఇక్కడ పేర్కొన్న ప్రధానమైన (పెద్ద) పరీక్షలు రెండు: 1) దజ్జాల్ ఫిత్నా, 2) మరణ సమయపు ఫిత్నా. వీటిని పెద్ద పరీక్షలు అని ఎందుకంటారు? ఎందుకంటే మరణ సమయంలో ఒక వ్యక్తికి ఎదురయ్యే పరీక్షలో అతను ఒకవేళ విఫలమైతే, ఆ వెంటనే అతను మరణిస్తాడు కాబట్టి తన తప్పును సరిదిద్దుకోవడానికి లేదా పశ్చాత్తాపపడటానికి (తౌబా చేయడానికి) అతనికి ఎలాంటి అవకాశం ఉండదు. అతను ఆ పరీక్షలో విఫలమైన స్థితిలోనే ప్రాణాలు విడుస్తాడు (అల్లాహ్ మనల్ని దీని నుండి రక్షించుగాక). అలాగే దజ్జాల్ యొక్క పరీక్ష కూడా అంతే భయంకరమైనది; దీని బారిన పడిన వారు కూడా తిరిగి కోలుకోవడం అసాధ్యం.

ఇక జీవిత పరీక్షల విషయానికొస్తే అవి చిన్న తరహా పరీక్షలు. ఒక వ్యక్తి తన దైనందిన జీవితంలో ఎదుర్కొనేవి. అతను వాటి నుండి గుణపాఠం నేర్చుకుని, పశ్చాత్తాపపడి తిరిగి తనను తాను సరిదిద్దుకునే అవకాశం ఉంటుంది కాబట్టి అవి చిన్న పరీక్షలు. తమ జీవితంలో అవాంఛిత కోరికలు మరియు ధార్మిక సందేహాలతో ఎంతమంది వ్యక్తులు పరీక్షించబడలేదు? కానీ వారు అల్లాహ్ వైపు మళ్ళినప్పుడు, అల్లాహ్ వారిని ఆ పాపాల నుండి రక్షించాడు! కానీ మరణం మరియు దజ్జాల్ యొక్క పరీక్షలు అలా కాదు, వాటిని దాటలేకపోతే సరిదిద్దుకునే అవకాశం ఎప్పటికీ రాదు.

కాబట్టి, ఈ నాలుగు భయంకరమైన విషయాల నుండి అల్లాహ్ ఆశ్రయం పొందిన తరువాత, నమాజీ తనకు ఇష్టమైన, అవసరమైన ఏ దుఆనైనా ఎంచుకుని, ఈ లోకం మరియు పరలోకం యొక్క సాఫల్యం కోసం అల్లాహ్‌ను మనస్ఫూర్తిగా వేడుకుంటాడు.

నమాజు ముగింపులో చేసే దుఆలకు సంబంధించి ఇది ఒక సంక్షిప్త వివరణ. నేను ముందే చెప్పినట్లుగా ఇదొక రిమైండర్ (గుర్తుచేయడం) మాత్రమే.

ఈ జ్ఞానం ద్వారా అల్లాహ్ మనందరికీ ప్రయోజనం చేకూర్చాలని, సకల సత్కార్యాలలో మనకు విజయాన్ని ప్రసాదించాలని మరియు ఎల్లప్పుడూ మనల్ని రుజుమార్గంలో (సరైన మార్గంలో) నడిపించాలని నేను అల్లాహ్ ను వేడుకుంటున్నాను. ఆమీన్.”

ఇప్పుడు మన అసలు అంశానికి సంబంధం లేని ఒక చిన్న విషయాన్ని ఇక్కడ ప్రస్తావించాలనుకుంటున్నాను. ఇది గతానికి సంబంధించినదే అయినప్పటికీ, నాకది చాలా అందమైన మరియు మధురమైన జ్ఞాపకం.

ఇక్కడ నా కుడి వైపున కూర్చున్న షేఖ్ అలీ అల్-ముహన్నా (అల్లాహ్ వారిని కాపాడుగాక), మా నాన్నగారి సహవిద్యార్థి (క్లాస్‌మేట్). వారిద్దరూ రియాద్‌లోని షరియా ఫ్యాకల్టీలో కలిసే చదువుకున్నారు. ఆ రోజుల్లో వారి తరగతి గదిలో ముగ్గురు విద్యార్థులు ఒకే డెస్క్ పై కలిసే కూర్చునేవారు. వారి చదువు పూర్తయిన తర్వాత (గ్రాడ్యుయేషన్ ఫలితాలలో), మొత్తం విద్యార్థులలో మా నాన్నగారు మొదటి స్థానంలో నిలవగా, షేఖ్ అలీ గారు రెండవ స్థానంలో ఉత్తీర్ణులయ్యారు.

మా నాన్నగారు (అల్లాహ్ వారిని మరియు షేఖ్ అలీ గారిని కాపాడుగాక) నాతో ఒకసారి ఇలా చెప్పారు: ‘పరీక్షా ఫలితాలు వచ్చినప్పుడు నేను ఖాసిం ప్రాంతంలో ఉన్నాను. అప్పుడు మా మిత్రులలో ఒకరు నన్ను అభినందిస్తూ ఒక టెలిగ్రామ్ పంపాడు.’ మీ అందరికీ తెలిసిందే, టెలిగ్రామ్ పంపేటప్పుడు పదాలు చాలా క్లుప్తంగా, సంక్షిప్తంగా ఉండేలా చూసుకుంటారు. ఆ మిత్రుడు మా నాన్నగారికి పంపిన టెలిగ్రామ్‌లో కేవలం ఇలా రాశాడు: ‘అత్యుత్తమ స్థానాల్లో ఉత్తీర్ణులైనందుకు మీకు, అల్-ముహన్నాకు మరియు అరఫాకు (వారితో పాటు కూర్చునే మూడవ విద్యార్థికి) నా అభినందనలు.’

అందుకే, నా హృదయంలో షేఖ్ అలీ గారికి ఒక ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. నేను వారిని నా సొంత తండ్రిలాగే భావిస్తాను. వారు స్వయంగా ఇక్కడ ఉపస్థితులై ఉన్న ఈ సమావేశంలో నేను ప్రసంగించడం నాకెంతో దక్కిన గొప్ప గౌరవం. వారి అమూల్యమైన సలహాలు, సూచనల నుండి నేను ఎంతగానో ప్రయోజనం పొందుతాను. అల్లాహ్ వారికి ఉత్తమమైన ప్రతిఫలం ప్రసాదించుగాక.

(సమావేశ ముగింపు దుఆ – కఫ్ఫారతుల్ మజ్లిస్):

“సుబ్ హానకల్లాహుమ్మ వ బిహమ్దిక, అష్-హదు అల్-లా ఇలాహ ఇల్లా అంత, అస్తగ్ ఫిరుక వ అతూబు ఇలైక్”

(ఓ అల్లాహ్! నీవు సకల లోపాల నుండి పవిత్రుడవు మరియు సర్వ ప్రశంసలు నీకే చెందుతాయి. నీవు తప్ప ఆరాధనకు అర్హుడైన దేవుడు ఎవరూ లేరని నేను సాక్ష్యమిస్తున్నాను. నేను నీ క్షమాపణ వేడుకుంటున్నాను మరియు పశ్చాత్తాపంతో నీ వైపుకే మరలుతున్నాను.).

ఓ అల్లాహ్! నీ దాసుడు మరియు సందేశహరుడైన మన ప్రియ ప్రవక్త ముహమ్మద్ (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) పై, ఆయన కుటుంబీకులపై మరియు ఆయన సహచరులందరిపై నీ కారుణ్యం, శాంతి (సలాత్ మరియు సలాం) వర్షించుగాక! ఆమీన్

ఈ వీడియో ప్రసంగం నమాజు (ప్రార్థన) చివరలో కూర్చుని చదివే ‘తహియ్యాత్’ (తషహ్హుద్) లోని పదాల వెనుక ఉన్న లోతైన అర్థాలను, మరియు ఆ సమయం యొక్క ప్రాముఖ్యతను వివరిస్తుంది. దీని సంక్షిప్త సారాంశం క్రింది విధంగా ఉంది:

అల్లాహ్ కు మాత్రమే సమస్త స్తోత్రాలు: ప్రారంభంలో కొందరు సహాబాలు నమాజులో “అల్లాహ్ పై సలాం” అని అనేవారు. ప్రవక్త ﷺ వారిని సరిదిద్ది, అల్లాహ్ స్వయంగా ‘అస్-సలాం’ (శాంతికి మూలం) అని, ఆయనను ఎవరూ రక్షించాల్సిన అవసరం లేదని చెప్పారు. దానికి బదులుగా ‘అత్-తహియ్యాత్’ (సకల గౌరవ మర్యాదలు, ఆరాధనలు), ‘సలవాత్’ (నమాజులు/ప్రార్థనలు), మరియు ‘తయ్యిబాత్’ (పవిత్రమైన మాటలు, చేతలు, ఉద్దేశ్యాలు) అన్నీ ఏకైక అల్లాహ్ కే చెందుతాయని నేర్పించారు.

ప్రవక్త ﷺ పై సలాం: “ఓ ప్రవక్తా! మీపై సలాం ఉండుగాక…” అని మనకంటే ముందుగా ప్రవక్త ﷺ పై సలాం పంపుతాము. ఎందుకంటే, మన ప్రాణాల కంటే ప్రవక్తే మనకు ఎక్కువ హక్కుదారుడు మరియు ఆయన మన శ్రేయస్సును తీవ్రంగా కాంక్షించేవారు.

సజ్జనులందరికీ సలాం: “మాపై మరియు అల్లాహ్ యొక్క పుణ్యాత్ములైన దాసులపై సలాం ఉండుగాక” అనే ఒక్క చిన్న వాక్యం ద్వారా, ఆకాశాలలో మరియు భూమిపై ఉన్న ప్రతి పుణ్యాత్ముడికి (దేవదూతలు, ప్రవక్తలు, సజ్జనులు) మన సలాం చేరుతుంది. పేర్లన్నీ ఒక్కొక్కటిగా చెప్పాల్సిన భారం లేకుండా అల్లాహ్ ఈ చిన్న వాక్యంలో గొప్ప ప్రయోజనాన్ని పొందుపరిచాడు.

విశ్వాస ప్రమాణం (షహాదహ్): అల్లాహ్ తప్ప ఆరాధనకు అర్హులైన వారెవరూ లేరని (తౌహీద్) సాక్ష్యమివ్వడం. అలాగే, ముహమ్మద్ ﷺ అల్లాహ్ దాసుడు మరియు సందేశహరుడు అని సాక్ష్యమివ్వడం. ఆయన ‘దాసుడు’ కాబట్టి ఆయనను దేవునిగా ఆరాధించకూడదు, ‘సందేశహరుడు’ కాబట్టి ఆయన మాటను ధిక్కరించకుండా పూర్తిగా అనుసరించాలి అని ఇది మతంలో సమతుల్యతను నేర్పుతుంది.

దరూద్ (సలాత్): సహాబాలు అపారమైన భాషా జ్ఞానం కలవారైనా, సొంతంగా సలవాత్ (దరూద్) ను కల్పించకుండా ప్రవక్త ﷺ నేర్పించిన “దరూద్-ఎ-ఇబ్రాహీమియ్యా” ను మాత్రమే పఠించారు. మతపరమైన విషయాలలో సొంత కల్పనలు పనికిరావని, ప్రవక్త ﷺ నేర్పినదే పరిపూర్ణమైనదని ఇది తెలియజేస్తుంది.

దుఆ (ప్రార్థన) చేయడానికి ఉత్తమ సమయం: తహియ్యాత్ మరియు దరూద్ చదివిన తర్వాత, నమాజు ముగించే ముందు (తస్లీమ్ కు ముందు) చేసే దుఆలు అంగీకరించబడే అవకాశాలు చాలా ఎక్కువ. ఆ సమయంలో తొందరపడకుండా అల్లాహ్ ను మనకు కావలసినవి అడగాలి.

నాలుగు విషయాల నుండి ఆశ్రయం కోరడం: నమాజు చివరలో ఈ నాలుగు విషయాల నుండి అల్లాహ్ ఆశ్రయం కోరాలని ప్రవక్త ﷺ ఆదేశించారు: 1. నరక శిక్ష, 2. సమాధి శిక్ష, 3. జీవితం మరియు మరణం యొక్క పరీక్షలు, 4. దజ్జాల్ యొక్క పరీక్షలు (ఫితనా).

ముగింపు: ప్రవక్త ﷺ నేర్పిన ప్రార్థనలు పదాలకు చాలా సంక్షిప్తంగా ఉన్నప్పటికీ, వాటిలో ఇహలోక మరియు పరలోక సకల శుభాలు, అనంతమైన అర్థాలు ఇమిడి ఉన్నాయని ఈ ప్రసంగం తెలియజేస్తుంది.

—

ఈ పోస్ట్ లింక్ :
https://teluguislam.net/?p=45657