Imam al-Bukhari رحمه الله – Sheikh Aziz bin Farhan Al Anizi [Video | Arabic-English Subtitles]
https://www.youtube.com/watch?v=l-eGf0lzpBk [32 min]
పరిచయం: జ్ఞాన సూర్యుడు
సమస్త ప్రశంసలు అల్లాహ్ కే శోభిస్తాయి. అల్లాహ్ యొక్క శాంతి మరియు దీవెనలు అల్లాహ్ ప్రవక్తపై ఉండుగాక. నా సహోదర సహోదరీమణులారా, “ఒక ఇమామ్ జీవిత చరిత్ర” అనే సిరీస్ లోని కొత్త సెషన్కు మీకు స్వాగతం. ఈ రోజు మనం అల్లాహ్ చేత శాశ్వతమైన గుర్తింపు మరియు జ్ఞానపరమైన దీవెనలు పొందిన ఒక గొప్ప వ్యక్తి గురించి తెలుసుకుంటాము. ఆయన ప్రపంచాన్ని ప్రకాశింపజేసిన ప్రకాశవంతమైన సూర్యుడు, పండితులకు ఆదర్శమూర్తి, న్యాయకోవిదులకు నాయకుడు, ప్రవక్తల వారసుడు, రబ్బానీ పండితుడు, హదీథ్ పండితుల గర్వకారణం, హదీథ్ విశ్వాసుల నాయకుడు, మరియు గొప్ప ఇమామ్: అల్-బుఖారీ. అల్లాహ్ ఆయనపై తన కరుణ కురిపించుగాక. అల్లాహ్ గ్రంథం (ఖురాన్) తర్వాత అత్యంత ప్రామాణికమైనదిగా ప్రసిద్ధి చెందిన పుస్తకాన్ని రచించినది ఆయనే. నిజానికి, అల్-బుఖారీ గురించి మాట్లాడాలంటే ఎన్నో సెషన్లు అవసరం, ఎందుకంటే ఈ పండితుడు జ్ఞాన దిగ్గజాలలో ఒక మహా దిగ్గజం మరియు ధార్మిక నాయకులలో ఒక ప్రముఖ ఇమామ్. నేను ఇమామ్ అల్-బుఖారీ జీవిత చరిత్ర, ఆయన పెంపకం మరియు ఆయన జీవితంలోని కొన్ని అంశాల గురించి క్లుప్తంగా వివరిస్తాను.
పేరు, వంశం మరియు ఆయన తండ్రి భక్తి
ఆయన పేరు అబూ అబ్దుల్లాహ్ ముహమ్మద్ ఇబ్న్ ఇస్మాయిల్ ఇబ్న్ ఇబ్రహీం ఇబ్న్ అల్-ముగీరా అల్-జుఫీ. నది ఆవల ఉన్న ప్రాంతాలలో ఒకటైన బుఖారా నగరానికి చెందినవాడు కావడం వల్ల ఇమామ్ అల్-బుఖారీకి ఈ పేరు వచ్చింది. ఆయన తాత బర్దజుబా (Bardazubah). కొంతమంది పండితులు ఈ పేరును ఉచ్చరిస్తూ ‘బ’ కు ఫత్హా, ‘ర’ కు సుకూన్, మరియు ‘ద’ కు కస్రా తో పలికారు. పర్షియన్ భాషలో “బర్దజుబా” అనగా “రైతు“. ఆయన పర్షియన్ జాతీయుడు మరియు మొదట తన ప్రజల మతాన్ని అనుసరించేవారు. ఆయన ముత్తాత అల్-ముగీరా విషయానికి వస్తే, ఆయన బుఖారాకు చెందిన యమన్ అల్-జుఫీ ద్వారా ఇస్లాం స్వీకరించారు, కాబట్టి ఇస్లాం ద్వారా ఏర్పడిన అనుబంధం కారణంగా ఆయనకు ఆ పేరు ఆపాదించబడింది. పండితులు అల్-బుఖారీ తండ్రి అయిన ఇస్మాయిల్ గురించి కూడా రాశారు. ఆయన హమ్మాద్ ఇబ్న్ జైద్ మరియు మాలిక్ ఇబ్న్ అనస్ నుండి హదీథులను ఉల్లేఖించారని, మరియు ఇరాక్ ప్రజలు ఆయన నుండి ఉల్లేఖించారని వారు పేర్కొన్నారు. ఆయన ఎంతో భక్తుడు. అహ్మద్ ఇబ్న్ హఫ్స్ ఇలా అన్నారు: “అబూ అబ్దుల్లాహ్ (అల్-బుఖారీ) తండ్రి ఇస్మాయిల్ మరణశయ్యపై ఉన్నప్పుడు నేను ఆయన వద్దకు వెళ్లాను. అప్పుడు ఆయన ‘నా సంపదలో చట్టవిరుద్ధమైన (హరామ్) ఒక్క దిర్హమ్ కూడా లేదని, కనీసం అనుమానాస్పదమైన ఒక్క దిర్హమ్ కూడా లేదని నాకు తెలుసు’ అని అన్నారు.” అల్-బుఖారీ తండ్రికి ఉన్న ఈ భక్తి మరియు నీతి యొక్క గొప్ప ప్రభావాలను చూడండి.
జననం, అనాథగా మారడం మరియు దృష్టి తిరిగి రావడం (అద్భుతం)
అల్-బుఖారీ హిజ్రీ సంవత్సరం 194లో షవ్వాల్ నెల 13వ తేదీ శుక్రవారం రాత్రి బుఖారా నగరంలో జన్మించారు. అల్-బుఖారీ చిన్న వయస్సులోనే తండ్రి మరణించడంతో అనాథగా పెరిగారు. ఆయన తల్లి ఆయనను అత్యుత్తమ పద్ధతిలో పెంచారు. ఇమామ్ అల్-బుఖారీ జీవితం ప్రారంభం నుండి సులభంగా లేదా సౌకర్యవంతంగా లేదు; అది ఆశ్చర్యకరమైన మరియు బాధాకరమైన సంఘటనలతో నిండి ఉంది, అందులో అల్లాహ్ యొక్క ఒక గొప్ప ఆంతర్యం దాగి ఉంది. ఆయన జీవితంలోని ప్రధాన సంఘటనలలో ఒకటి ఏమిటంటే, ఆయన చిన్నతనంలోనే తన కంటిచూపును కోల్పోయారు. ఇది ఆయన తల్లిని తీవ్రంగా బాధించింది. తండ్రి సంరక్షణలో పెరగని ఈ అనాథ బిడ్డ పరిస్థితి చూసి ఆమె ఎంతగానో దుఃఖించింది. ఒక ధార్మిక మరియు దైవభీతి గల స్త్రీ అయిన ఆమె, ఆ బాధతో నిరంతరం అల్లాహ్ ను ప్రార్థించడం ప్రారంభించింది. అప్పుడు ఆమె కలలో ఇబ్రహీం (అలైహిస్సలాం) ప్రవక్తను చూసింది. ఆయన ఆమెతో ఇలా అన్నారు: “ఓ మహిళా, నీ నిరంతర ప్రార్థనల కారణంగా అల్లాహ్ నీ కుమారుడికి కంటిచూపును తిరిగి ప్రసాదించాడు.” ఆ తల్లి వెళ్లి చూడగా తన కుమారుడు స్వస్థత పొంది, అంధత్వం తొలగిపోయి దృష్టి తిరిగి రావడాన్ని గమనించింది. అల్లాహ్ ఆయనపై మరియు అల్-బుఖారీ తల్లిపై తన కరుణను కురిపించుగాక.
ప్రారంభ దశలో అద్భుతమైన తెలివితేటలు మరియు పదునైన జ్ఞాపకశక్తి
అల్-బుఖారీ చిన్న వయస్సు నుండే అద్భుతమైన ప్రతిభ కనబరచడం ప్రారంభించారు. ఆయన చిన్న పిల్లవాడిగా ఉన్నప్పుడే ఆయన తెలివితేటలు మరియు ఆధిక్యత స్పష్టంగా కనిపించాయి. కంఠస్థం చేయడంలో ఆయన అసాధారణమైన వ్యక్తి, మరియు ఆయన ఈ ఉన్నత స్థాయికి చేరుకోవడంలో ఆయన తల్లి పాత్ర ఎంతో గొప్పది. ఆమె ఆయనకు జ్ఞానంపై మక్కువ పెరిగేలా చేశారు. పది సంవత్సరాల వయస్సు నిండకముందే, ఆయన మొత్తం ఖురాన్ ను కంఠస్థం చేశారు. ఆ తరువాత ఆయన గొప్ప హదీథ్ పండితులు మరియు న్యాయకోవిదుల సభలకు మరియు సమావేశాలకు హాజరుకావడం ప్రారంభించారు. ఆయన స్వయంగా ఇలా అన్నారు: “నేను పదేళ్లు లేదా అంతకంటే తక్కువ వయస్సులో ప్రాథమిక పాఠశాలలో ఉన్నప్పుడే హదీథ్ లను కంఠస్థం చేయడానికి ప్రేరేపించబడ్డాను. పదేళ్ల వయసు తర్వాత పాఠశాలను విడిచిపెట్టి, అల్-దాఖిలీ మరియు ఇతరుల సమావేశాలకు హాజరుకావడం ప్రారంభించాను. ఒకరోజు, అల్-దాఖిలీ ప్రజలకు చదివి వినిపిస్తూ: ‘సుఫ్యాన్, అబూ అల్-జుబైర్ నుండి, ఆయన ఇబ్రహీం నుండి ఉల్లేఖించారు’ అని అన్నారు. అప్పుడు నేను ఆయనతో: ‘అబూ అల్-జుబైర్, ఇబ్రహీం నుండి ఉల్లేఖించలేదు’ అని అన్నాను. ఆయన నన్ను మందలించారు… అప్పుడు నేను: ‘దయచేసి మీ మూల గ్రంథాన్ని సరిచూసుకోండి’ అన్నాను. ఆయన లోపలికి వెళ్లి మూల గ్రంథాన్ని పరిశీలించి, బయటకు వచ్చి నాతో: ‘అది ఎలా ఉంది బాబూ?’ అని అడిగారు. నేను: ‘అది అల్-జుబైర్ ఇబ్న్ అదీ, ఆయన ఇబ్రహీం నుండి ఉల్లేఖించారు’ అని చెప్పాను. అప్పుడు ఆయన నా చేతిలో నుండి కలం తీసుకుని, తన పుస్తకాన్ని సరిదిద్దుకుని, ‘నువ్వు చెప్పింది నిజమే’ అని అన్నారు.” అప్పటికి ఆయన వయస్సు కేవలం పదకొండు సంవత్సరాలు.
జ్ఞానం పట్ల అభిరుచి మరియు విస్తృతమైన ప్రయాణాలు
అల్-బుఖారీ చిన్నప్పటి నుంచే జ్ఞానాన్ని ప్రేమిస్తూ, దానిని శ్రద్ధగా అభ్యసిస్తూ పెరిగారు. పదహారేళ్ళ వయసు వచ్చేసరికి ప్రవక్త (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) గారి సున్నత్ను ఉల్లేఖన, అవగాహన మరియు గ్రహణ శక్తితో కంఠస్థం చేయడంలో ఆయన అత్యంత శ్రద్ధ కనబరిచారు. తాను చదివిన, చూసిన, మరియు విన్న ప్రతిదాన్ని కంఠస్థం చేయగల సంసిద్ధత మరియు సామర్థ్యం ఆయనకు ఉండేది. అబ్దుల్లాహ్ ఇబ్న్ అల్-ముబారక్ మరియు వకీ ఇబ్న్ అల్-జరాహ్ రాసిన పుస్తకాలను ఆయన కంఠస్థం చేశారు. ఆయనకు జ్ఞానం పట్ల ఎన్నటికీ తీరని దాహం ఉండేది. ఆయన తనకు లభించిన ప్రతి అవకాశాన్ని సద్వినియోగం చేసుకుని, తన దేశంలోని పండితుల సమావేశాలకు వెళ్తుండేవారు. ఈ విశాలమైన భూభాగాలు తనకు సరిపోవని అనిపించినప్పుడు, హదీథ్ జ్ఞానాన్ని అన్వేషించడానికి ఆయన సుదూర ప్రాంతాలకు ప్రయాణించారు. ఆయన తన తల్లి మరియు సోదరుడితో కలిసి మొదటిసారి హజ్ కోసం హిజాజ్ కు ప్రయాణించారు. ఆయన తల్లి మరియు సోదరుడు తిరిగి వెళ్ళిపోయినప్పటికీ, ఆయన మక్కాలోనే ఉండిపోయి పండితుల వద్ద కూర్చుని ఆరు సంవత్సరాలు గడిపారు. ఆ తరువాత, ఇస్లామిక్ ప్రపంచంలోని ప్రధాన కేంద్రాలైన అల్-షామ్, ఈజిప్ట్, అల్-జజీరా, బస్రా, కూఫా మరియు బాగ్దాద్ లలో ప్రయాణించారు. ఆధునిక రవాణా సౌకర్యాలు లేని ఆ కాలంలో ఆయన కాలి నడకన ప్రయాణిస్తూ ఎన్నో కష్టాలను ఎదుర్కొన్నారు.
అసాధారణమైన మేధస్సు: 15,000 హదీథ్ ల కథ
తెలివితేటల విషయంలో అల్-బుఖారీ ఒక అసాధారణమైన వ్యక్తి. ఆయన జ్ఞాపకశక్తికి సంబంధించిన అద్భుతమైన అంశాలలో ముహమ్మద్ ఇబ్న్ అబీ హాతిమ్ అల్-వర్రాక్ ప్రస్తావించిన ఈ సంఘటన ఒకటి: “అబూ అబ్దుల్లాహ్ అల్-బుఖారీ చిన్న బాలుడిగా ఉన్నప్పుడే మాతో కలిసి బస్రా పండితుల సమావేశాలకు హాజరయ్యేవారు, కానీ ఆయన ఏమీ రాసుకునేవారు కాదు. కొన్ని రోజుల పాటు ఇలాగే జరిగింది, కాబట్టి మేము ఆయనతో: ‘నువ్వు మాతో పాటు హాజరవుతున్నావు కానీ ఏమీ రాయడం లేదు, నువ్వు ఏం చేస్తున్నావు?‘ అని అడిగాము. పదహారు రోజుల తర్వాత, ఆయన మాతో ఇలా అన్నారు: ‘మీరు నన్ను పదే పదే ఒత్తిడి చేస్తున్నారు కదా—మీరు రాసుకున్నదేమిటో నాకు చూపించండి.’ కాబట్టి మేము రాసుకున్న వాటిని బయటకు తీశాము, అవి పదిహేను వేలకు పైగా హదీథ్ లు ఉన్నాయి. ఆయన వాటన్నింటినీ తన జ్ఞాపకశక్తి నుండి (చూడకుండా) పఠించారు, ఎంతలా అంటే, మేము ఆయన జ్ఞాపకశక్తి ఆధారంగా మా పుస్తకాలను సరిదిద్దుకోవడం ప్రారంభించాము. ఆ తర్వాత ఆయన, ‘నేను నా సమయాన్ని వృధా చేస్తున్నానని, నా రోజులను పాడుచేసుకుంటున్నానని మీరు అనుకుంటున్నారా?’ అని అన్నారు. అప్పుడు ఆయనను ఎవరూ అధిగమించలేరని మేము గ్రహించాము.”
ఉపాధ్యాయులు, విద్యార్థులు మరియు తోటివారి గుర్తింపు
ఇమామ్ అల్-బుఖారీ ఉపాధ్యాయుల సంఖ్యను లెక్కించలేము, ఎందుకంటే వారు చాలా మంది ఉన్నారు. అల్-బుఖారీ ఇలా అన్నారు: “నేను వెయ్యి లేదా అంతకంటే ఎక్కువ మంది ఉపాధ్యాయుల వద్ద చదివి రాసుకున్నాను. నా దగ్గర ఉన్న ప్రతి హదీథ్కు నేను ఉల్లేఖన గొలుసు (సనద్)ను పేర్కొంటాను.”
ఆయన ఉపాధ్యాయులలో ఇమామ్ అహ్మద్ ఇబ్న్ హంబల్, యాహ్యా ఇబ్న్ మయిన్, ఇస్హాక్ ఇబ్న్ రాహవైహ్, మరియు అలీ ఇబ్న్ అల్-మదినీ ఉన్నారు. ఆయన విద్యార్థుల విషయానికొస్తే, వారిలో అత్యంత ప్రముఖుడు “సహీహ్ ముస్లిం” గ్రంథ రచయిత అయిన ముస్లిం ఇబ్న్ అల్-హజ్జాజ్. ఆయన అల్-బుఖారీతో ఇలా అన్నారు: “ఓ ఉపాధ్యాయులకు ఉపాధ్యాయుడా, హదీథ్ పండితులకు నాయకుడా, మరియు హదీథ్ లలోని దాగి ఉన్న లోపాలను గుర్తించే వైద్యుడా! నన్ను మీ పాదాలను ముద్దు పెట్టుకోనివ్వండి.” అల్-తిర్మిజీ, అల్-నసాయి మరియు ఇబ్న్ ఖుజైమా వంటి వారు ఆయన ఇతర విద్యార్థులు. ఆయన ఉపాధ్యాయులు మరియు తోటివారు ఆయనను ఎంతో ప్రశంసించారు.
అల్-బుఖారీ తన పట్ల చూపే వినయాన్ని గురించి ఆయన ఉపాధ్యాయుడు అలీ ఇబ్న్ అల్-మదినీకి చెప్పబడినప్పుడు, ఆయన ఇలా అన్నారు: “ఆయన మాటను పక్కన పెట్టండి. అల్లాహ్ సాక్షిగా, ఆయన తనలాంటి వ్యక్తిని మరొకరిని చూసి ఉండరు.” మరియు ఇస్హాక్ ఇబ్న్ రాహవైహ్ ఇలా అన్నారు: “ఓ హదీథ్ ప్రజలారా, ఈ యువకుడిని చూడండి మరియు ఆయన నుండి రాసుకోండి.”
విధానం, భక్తి మరియు ఆరాధన
హదీథ్ విషయంలో ఆయన పద్ధతి అత్యంత ఖచ్చితత్వంతో ఉండేది. ఆయన ఇలా అన్నారు: “నేను ఒక వ్యక్తి నుండి రాసుకున్నప్పుడు, నేను ఆయన పేరు, ఆయన కున్యా (మారుపేరు), ఆయన వంశం మరియు ఆయన హదీథ్ను ఎలా గ్రహించాడో అడిగేవాడిని. ఒకవేళ అది తెలియకపోతే, ఆయన మూల గ్రంథంలో అది ఎక్కడ నమోదు చేయబడిందో అడిగేవాడిని.”
ఆయన ఇంకా ఇలా అన్నారు: “ప్రామాణికమైనది (సహీహ్) మరియు బలహీనమైనది (దఈఫ్) మధ్య వ్యత్యాసం తెలుసుకోకుండా నేను హదీథ్ బోధించడానికి కూర్చోలేదు.”
అల్-బుఖారీ ఎంతో భక్తిశ్రద్ధలు గల ఆరాధకుడు, సన్యాసి వలె ఆడంబరాలు లేనివాడు, పవిత్రుడు మరియు దైవభీతి గలవాడు. ఆయన నమాజు (ప్రార్థన) లోకి ప్రవేశించినప్పుడు, చుట్టుపక్కల ప్రపంచం నుండి పూర్తిగా డిస్కనెక్ట్ (వేరు) అయిపోయేవారు. ఒకసారి ఆయన నమాజులో ఉండగా ఒక కందిరీగ ఆయనను పదిహేడు సార్లు కుట్టింది, అయినా ఆయన తన నమాజును ఆపలేదు. ఆయన నమాజ్ ముగించిన తర్వాత, “నమాజులో ఉండగా నన్ను ఏది బాధించిందో చూడండి” అని అన్నారు. ఆ కందిరీగ కుట్టడం వల్ల ఆయన శరీరం ఉబ్బిపోవడాన్ని వారు గమనించారు, అయినప్పటికీ ఆయన తన ప్రార్థనను ఎన్నడూ విచ్ఛిన్నం చేయలేదు!
ఆయన ఇలా అనేవారు: “చాడీలు చెప్పడం (గిబాత్) నిషిద్ధమని నాకు తెలిసినప్పటి నుండి నేను ఎవరి గురించీ చాడీలు చెప్పలేదు.” ఆయనకు కవిత్వంలో కూడా మంచి అభిరుచి ఉండేది, ఉదాహరణకు ఆయన చెప్పిన ఈ మాటలు: “నీ ఖాళీ సమయాన్ని అదనపు ప్రార్థనలు చేయడానికి సద్వినియోగం చేసుకో, ఎందుకంటే మరణం అకస్మాత్తుగా రావచ్చు. ఎటువంటి అనారోగ్యం లేకుండా ఆరోగ్యంగా ఉన్న ఎందరో వ్యక్తుల ప్రాణాలు అకస్మాత్తుగా గాలిలో కలిసిపోవడాన్ని నువ్వు చూసుంటావు కదా.”
జ్ఞాన గౌరవం వర్సెస్ పాలకులు
బుఖారా పాలకుడు ఖలీద్ ఇబ్న్ అహ్మద్ అల్-జుహ్లీ, తనకు మరియు తన పిల్లలకు హదీథ్ లను వినిపించడానికి ఇమామ్ అల్-బుఖారీని తన వద్దకు రావాలని ఆదేశించాడు. దానికి అల్-బుఖారీ పాలకుడి దూతతో ఏమన్నారు? ఆయన ఇలా అన్నారు: “నేను జ్ఞానాన్ని అవమానించనని, పాలకుల గుమ్మాల వద్దకు దానిని మోసుకుని వెళ్ళనని అతనికి చెప్పు. నీకు ఏదైనా అవసరం ఉంటే, నా మసీదుకు లేదా నా ఇంటికి రా. ఒకవేళ ఇది నీకు ఇష్టం లేకపోతే, నువ్వే పాలకుడివి కాబట్టి నన్ను బోధించకుండా ఆపివెయ్యి, తద్వారా తీర్పు దినాన నేను జ్ఞానాన్ని దాచిపెట్టలేదని అల్లాహ్ ముందు నాకు ఒక సాకు ఉంటుంది.” సహజంగానే, దీని వలన ఆ పాలకుడి మనసులో ఆయన పట్ల కొంత కోపం ఏర్పడింది. ఆయన ఇమామ్ అల్-బుఖారీకి వ్యతిరేకంగా మాట్లాడటానికి మరియు ప్రజలను రెచ్చగొట్టడానికి కొంతమంది మూర్ఖులను పురిగొల్పాడు. ఇమామ్ ఎదుర్కొన్న ఈ పరీక్షలు మరియు కష్టాల గురించే నేను తదుపరి చర్చించబోతున్నాను.
ముగింపు
నా సహోదర సహోదరీమణులారా, సమయం ముగిసిందని నేను భావిస్తున్నాను, కాబట్టి నేను ఇక్కడ ఆపుతాను. తదుపరి సెషన్లో, నేను మరో కోణాన్ని ప్రస్తావిస్తాను, ప్రత్యేకించి ఇమామ్ అల్-బుఖారీ ఎదుర్కొన్న పరీక్షలు మరియు కష్టాల గురించి వివరిస్తాను. తద్వారా ఈ ప్రపంచంలో అల్లాహ్ చేత పరీక్షించబడిన ప్రవక్తలు, పండితులు మరియు భక్తుల విశిష్ట సమూహంలో ఆయన స్థానాన్ని పొందగలిగారు. మనందరికీ తెలియని కొన్ని ముఖ్యమైన సంఘటనలను తెలుసుకోవడానికి నా కోసం వేచి ఉండండి. మిమ్మల్ని అల్లాహ్ రక్షణకు అప్పగిస్తున్నాను. అల్లాహ్ యొక్క శాంతి, కరుణ మరియు ఆశీస్సులు మీపై ఉండుగాక.
—
Imam al-Bukhari رحمه الله [Part 2]
Sheikh Aziz bin Farhan Al Anizi [Video|Ar-En Subtitles]
https://www.youtube.com/watch?v=xCCUfK5LuYQ [30 min]
పరిచయం మరియు ఇమామ్ అల్-బుఖారీ రచనలు
సమస్త లోకాలకు ప్రభువైన అల్లాహ్ కే సర్వ స్తోత్రాలు, మరియు ప్రవక్తలు, సందేశహరులలో అత్యంత శ్రేష్ఠులైన మన ప్రవక్త ముహమ్మద్ (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) పై, వారి కుటుంబం, వారి సహచరులు (సహాబా) మరియు తాబియీన్ లపై శాంతి, శుభాలు కలుగుగాక. నా సహోదర సహోదరీలారా, “ఒక ఇమామ్ జీవిత చరిత్ర” సిరీస్లోని ఈ కొత్త సమావేశానికి మీకు స్వాగతం. మనం ఇంకా ఇమామ్ అల్-బుఖారీ జీవిత చరిత్రను కొనసాగిస్తున్నామని నేను నమ్ముతున్నాను. ఆయన జీవితంలోని మరికొన్ని కోణాలను, అలాగే ఆయన జీవితపు చివరి దశ గురించి వివరిస్తానని నేను మీకు మాటిచ్చాను, అల్లాహ్ ఆయనపై కరుణ కురిపించి, ఆయనను క్షమించుగాక. ఇమామ్ అల్-బుఖారీ జీవితంలో, నిజానికి ముస్లింలందరి జీవితాల్లో అత్యంత ముఖ్యమైన విషయం, ఆయన ‘అల్-సహీహ్’ గ్రంథ సంకలనం, ఇది ఇస్లామిక్ సమాజానికి ఒక ప్రాథమిక ఆధారంగా మారింది. ఇమామ్ అల్-బుఖారీకి ఇరవైకి పైగా రచనలు ఉన్నాయి. ఆయన కేవలం అల్-సహీహ్ సంకలనంకే పరిమితం కాలేదు. ఆయన రచనలలో ‘అల్-అదబ్ అల్-ముఫ్రద్’ మరియు ‘అల్-తారీఖ్ అల్-కబీర్’ ఉన్నాయి, ఇది హదీసులను ఉల్లేఖించిన వారి పేర్లను అక్షర క్రమంలో అమర్చిన ఒక పెద్ద జీవిత చరిత్ర నిఘంటువు. ఈ పద్ధతి ఎంత అద్భుతంగా ఉంటుందంటే, ప్రపంచంలోని వింతలలో ‘నేను మీకు మ్యాజిక్ చూపించనా?’ అని ఎవరైనా ఆశ్చర్యపోయేంత గొప్పగా ఉంటుంది. ఆయన ‘అల్-తారీఖ్ అల్-సగీర్’ కూడా రచించారు, ఇది ప్రవక్త ﷺ, వారి సహచరులు మరియు వారి తర్వాత వచ్చిన ఉల్లేఖకుల సంక్షిప్త చరిత్ర, ఇది సుమారు హిజ్రీ 256 సంవత్సరం వరకు కవర్ చేస్తుంది. ‘ఖల్క్ అఫ్’ఆల్ అల్-ఇబాద్’ అనే గ్రంథంలో ఆయన రాసిన ఒక భాగం కూడా ఉంది, దానికి దాని సొంత కథ ఉంది. ఆయన నమాజులో రఫ్’ అల్-యదైన్ (చేతులు ఎత్తడం) పై ఒక గ్రంథాన్ని, అలాగే ‘అల్-కునా’ మరియు ‘అల్-కిరాఅత్ ఖల్ఫ్ అల్-ఇమామ్’ వంటివి కూడా రచించారు. ఇంకా అనేక ఇతర రచనలతో పాటు ఇవి ఆయన ప్రసిద్ధమైన మరియు ప్రచురించబడిన రచనలు. అయినప్పటికీ, ఇమామ్ అల్-బుఖారీ రాసిన అత్యంత ప్రసిద్ధ గ్రంథం, లేదా ప్రవక్త సున్నత్కు సంబంధించిన అత్యంత ప్రసిద్ధ సంకలనాలలో ఒకటి: (الجامع المسند الصحيح المختصر من أمور رسول الله ﷺ وسننه وأيامه) అల్-జామి అల్-ముస్నద్ అల్-సహీహ్ అల్-ముక్తసర్ మిన్ ఉమూర్ రసూలుల్లాహి ﷺ వసుననిహి వఅయ్యామిహి. దీనిని సాధారణంగా అల్-జామి అల్-సహీహ్ లేదా సహీహ్ అల్-బుఖారీ అని పిలుస్తారు. కొందరు దీనిని అల్-జామి అల్-సహీహ్ అని, మరికొందరు సింపుల్గా సహీహ్ అల్-బుఖారీ అని పిలుస్తారు, అయితే దీని అసలు పూర్తి పేరు ‘అల్-జామి అల్-ముస్నద్ అల్-సహీహ్ అల్-ముక్తసర్ మిన్ ఉమూర్ రసూలుల్లాహి ﷺ వసుననిహి వఅయ్యామిహి’.
సహీహ్ అల్-బుఖారీ సంకలనం
ఈ గ్రంథం పూర్తిగా ప్రామాణికమైన (సహీహ్) హదీసులను సంకలనం చేసిన మొట్టమొదటి పుస్తకంగా పరిగణించబడుతుంది. పదిహేనేళ్ల పాటు దీని రచన, సేకరణ, నిర్వహణ మరియు అధ్యాయాల విభజనలో ఆయన ఎంతో కృషి చేశారు, అల్లాహ్ ఆయనను కరుణించుగాక. అల్-బుఖారీ తన గ్రంథం గురించి ఇలా అన్నారు: ‘నేను మొదట గుస్ల్ (స్నానం) చేసి, రెండు రకాతుల నమాజు చేయనిదే ఏ హదీసును నా సహీహ్లో చేర్చలేదు.’ ఆయన ఇంకా ఇలా అన్నారు: ‘నేను పదహారు సంవత్సరాల పాటు సహీహ్ను సంకలనం చేశాను, మరియు దీనిని నాకు, అల్లాహ్కు మధ్య ఒక ఆధారంగా (ప్రమాణంగా) చేసుకున్నాను.’ ఇమామ్ అల్-బుఖారీ తన సహీహ్ను సంకలనం చేయడానికి గల కారణాలను అల్-హఫీజ్ ఇబ్న్ హజర్ పరిచయంలో పేర్కొన్నారు. ఆయన మూడు కారణాలు తెలిపారు: మొదటిది, తన కంటే ముందు రాయబడిన పుస్తకాలలో ప్రామాణికమైన (సహీహ్), మంచి (హసన్) హదీసులతో పాటు, బలహీనమైన (దఈఫ్) హదీసులు కూడా కలిసి ఉండటాన్ని ఆయన గమనించారు. కాబట్టి నాసిరకమైనవి ఉన్నతమైన వాటితో కలిసిపోకూడదని ఆయన భావించారు. ఇది ఎటువంటి సందేహం లేని ప్రామాణికమైన హదీసులను మాత్రమే సంకలనం చేయాలన్న ఆయన సంకల్పాన్ని రగిలించింది. రెండవది, ఇబ్న్ రహవాయ్ అని పిలువబడే ‘హదీసు మరియు ఫిఖ్లో విశ్వాసుల నాయకుడు’ ఇస్హాక్ ఇబ్న్ ఇబ్రాహీమ్ అల్-హన్దలీ అయిన తన ఉపాధ్యాయుని నుండి విన్న మాటలతో ఆయన సంకల్పం మరింత బలపడింది. ఒక ఉల్లేఖన గొలుసు ద్వారా ఆయన ఇలా అన్నట్లు నివేదించబడింది: ‘మేము ఇస్హాక్ ఇబ్న్ రహవాయ్ వద్ద ఉన్నప్పుడు ఆయన ఇలా అన్నారు: “మీరు కేవలం దైవప్రవక్త యొక్క ప్రామాణికమైన (సహీహ్) సున్నత్ను మాత్రమే కలిగి ఉన్న ఒక సంక్షిప్త గ్రంథాన్ని సంకలనం చేస్తే ఎంత బాగుంటుంది.”‘ అల్-బుఖారీ ఇలా అన్నారు: ‘ఆ మాట నా హృదయంలో నాటుకుపోయింది, కాబట్టి నేను సహీహ్ను సంకలనం చేయడం ప్రారంభించాను.’ కొన్నిసార్లు ఒక వ్యక్తి చెప్పే ఒకే ఒక్క మాట ఒక పెద్ద ప్రాజెక్ట్గా మారుతుంది. చూడండి, ఇమామ్ అల్-బుఖారీ ప్రాజెక్ట్ ఆ ఇమామ్ చెప్పిన ఒకే ఒక్క మాటతో ప్రారంభమైంది, అది ఆయన సంకల్పాన్ని రేకెత్తించింది, ఆ విధంగా ఆయన ఈ గొప్ప బాధ్యతను స్వీకరించారు. మూడవది, ముహమ్మద్ ఇబ్న్ సులైమాన్ ఇబ్న్ ఫారిస్ నుండి ప్రామాణికమైన గొలుసుతో ఉల్లేఖించబడింది, ఆయన ఇలా అన్నారు: అల్-బుఖారీ చెప్పడం నేను విన్నాను: ‘నేను ప్రవక్త ﷺ ని (అంటే కలలో) చూశాను, నేను ఆయన ముందు నిలబడి, చేతిలో విసనకర్రతో ఆయన వద్దకు వచ్చే వాటిని విసురుతున్నట్లుగా కలగన్నాను.’ దీని గురించి నేను కొందరు కలల వ్యాఖ్యాతలను అడిగాను, వారు నాతో ఇలా అన్నారు: ‘ఆయనకు ఆపాదించబడే అబద్ధాల నుండి మీరు ఆయనను రక్షిస్తారు.’ అల్-జామి అల్-సహీహ్ను సంకలనం చేయడానికి నన్ను ప్రేరేపించిన విషయం ఇదే.
పద్దతి మరియు కఠినమైన షరతులు
ఇమామ్ అల్-బుఖారీ ఈ గ్రంథ రచనను మస్జిద్ అల్-హరామ్ మరియు ప్రవక్త మస్జిద్ (మస్జిద్ అన్-నబవి) లో ప్రారంభించారు. దానిని పూర్తి చేసిన తర్వాత ఆయన ప్రజల ముందుకు తీసుకురావడానికి తొందరపడలేదు. దానికి బదులుగా, ఆయన దానిని పక్కన పెట్టి మళ్లీ మళ్లీ సమీక్షించారు, జాగ్రత్తగా సవరించారు మరియు మెరుగుపరిచారు. ఈ కారణంగా, ఈ రోజు మనకు ఉన్న రూపంలో వచ్చే వరకు ఆయన దానిని మూడుసార్లు సంకలనం చేశారు. సహీహ్ అల్-బుఖారీలో సుమారు 7,275 హదీసులు ఉన్నాయి. అల్-బుఖారీ తనకు అందుబాటులో ఉన్న సుమారు 600,000 హదీసుల నుండి వాటిని ఎంపిక చేశారు, ఎందుకంటే ఉల్లేఖనాలను అంగీకరించడంలో ఆయన చాలా కచ్చితత్వంతో వ్యవహరించేవారు. ఉల్లేఖకుని నివేదికను అంగీకరించడానికి ఆయన నిర్దిష్ట షరతులను విధించారు: ఉల్లేఖకుడు తాను ఎవరి నుండి ఉల్లేఖిస్తున్నారో వారి సమకాలికుడు అయి ఉండాలి మరియు అతను నిజంగా వారి నుండి విన్నాడని నిర్ధారించబడాలి. ఇమామ్ ముస్లిం వలె ఆయన కేవలం సమకాలికులుగా ఉంటే సరిపెట్టుకోలేదు, వారు కలుసుకున్నారని మరియు విన్నారని ధృవీకరించబడాలని పట్టుబట్టారు. దానికి తోడు, ఉల్లేఖకుడు నమ్మదగినవాడు, నిజాయితీపరుడు, కచ్చితమైనవాడు, విశ్వసనీయమైనవాడు మరియు జ్ఞానం, దైవభీతి గల వ్యక్తులలో ఒకడై ఉండాలి. ఈ కారణంగా, ఇమామ్ అల్-బుఖారీ తన గ్రంథం అల్-సహీహ్లో హదీసులను అంగీకరించే విషయంలో చాలా కఠినంగా ఉండేవారు. అయితే, అల్-అదబ్ అల్-ముఫ్రద్ వంటి ఆయన ఇతర పుస్తకాలలో, ఆయన తన సహీహ్లో ఉపయోగించిన అవే షరతులను వర్తింపజేయలేదు. అయినప్పటికీ కొన్నిసార్లు, ఆయన సహీహ్లో ఒక హదీసును సస్పెండ్ (ముఅల్లక్) రూపంలో ప్రస్తావించి, ఆపై దాని పూర్తి గొలుసును అల్-అదబ్ అల్-ముఫ్రద్లో అందించవచ్చు. ఆ విధంగా, ఈ గ్రంథంలో, ఆయన ఉల్లేఖన మరియు లోతైన అవగాహన రెండింటినీ మిళితం చేశారు, ప్రవక్త ﷺ సున్నత్ను సంరక్షిస్తూనే దానిని వివరించారు. ఆయన దీనిని 97 పుస్తకాలుగా (కితాబ్స్) నిర్వహించారు, బుక్ ఆఫ్ రివిలేషన్ (వహీ ప్రకరణం) తో ప్రారంభించారు. పుస్తకాల ఎంపిక కూడా యాదృచ్ఛికం కాదు, కొందరు చెప్పినట్లుగా. లేదు, అది ఫిఖ్ (ఇస్లామిక్ న్యాయశాస్త్రం) ఆధారంగా జరిగింది. ప్రవక్త ﷺ హదీసులు అల్లాహ్ నుండి వచ్చిన దైవప్రకటన (వహీ) అనడానికి సూచనగా ఆయన బుక్ ఆఫ్ రివిలేషన్తో ప్రారంభించారు. ప్రవక్త ﷺ చెప్పినట్లుగా: ‘నిశ్చయంగా, నాకు ఖురాన్ మరియు దానితో పాటు దానికి సమానమైనది ఇవ్వబడింది.’ అల్-సహీహ్ ప్రారంభంలో బుక్ ఆఫ్ రివిలేషన్ను ఉంచడం ద్వారా, ఈ మతం పూర్తిగా అల్లాహ్ అవతరింపజేసిన దైవప్రకటనపై ఆధారపడి ఉందని ఆయన చూపుతున్నారు. ఆయన ప్రతి పుస్తకాన్ని విభాగాలుగా విభజించి, వాటికి శీర్షికలు మరియు పేర్లను ఇచ్చారు. ఈ శీర్షికలలో తరచుగా ఖురాన్ వచనాలు ఉంటాయి, ఆయన ఒక వాక్యంతో ప్రారంభించి, ఆపై ఒక హదీసును, మరియు కొన్నిసార్లు సస్పెండ్ చేయబడిన ఉల్లేఖనలను, అలాగే సహాబాలు మరియు తాబియీన్ల ప్రకటనలు, చట్టపరమైన తీర్పులను చేర్చారు. ఆ విభాగం యొక్క ఫిఖ్ను మరియు దానికి ఆధారాలను స్పష్టం చేశారు. ఈ కారణంగానే పండితులు ఇలా అంటారు: ‘అల్-బుఖారీ యొక్క ఫిఖ్ ఆయన అధ్యాయాల శీర్షికలలో కనిపిస్తుంది.’ ఈ అధ్యాయాల శీర్షికలలో, గ్రంథాలపై ఆయనకున్న లోతైన అవగాహన ద్వారా ఆయన రాబట్టిన సూక్ష్మమైన న్యాయపరమైన అంతర్దృష్టులను కనుగొనవచ్చు. ఈ కారణంగానే, పండితుల అధ్యయనంలో అధ్యాయాల శీర్షికలే ప్రధాన దృష్టిగా మారినట్లు మనం గమనిస్తాం, ఎందుకంటే వారు వాటి సూక్ష్మ నైపుణ్యాలను మరియు దాగి ఉన్న అర్థాలను వెలికితీయడానికి ప్రయత్నించారు. నేటికి కూడా, అల్-బుఖారీ అధ్యాయాల శీర్షికలకు మాత్రమే అంకితమైన విద్యాపరమైన పరిశోధనా గ్రంథాలు ఉన్నాయి. ఇది ఆయన లోతైన అవగాహనను ప్రతిబింబిస్తుంది. అందుకే వారు అంటారు: ‘అల్-బుఖారీ యొక్క న్యాయశాస్త్రం (ఫిఖ్) ఆయన అధ్యాయాల శీర్షికల నుండి తీసుకోబడింది.’ అల్-బుఖారీ పాండిత్య పునాదులను అనుసరించారు. అందువలన, ఈ గ్రంథం నిజంగా ప్రపంచంలోని ఒక అద్భుతం. ఆయన ఏర్పాటు చేసిన అధ్యాయాల అంశాలకు సరిపోయే అర్థాలను రాబట్టడానికి న్యాయపరమైన తీర్పులకు సంబంధించిన వచనాలను ఉదహరించడంపై ఆయన ప్రత్యేక దృష్టి పెట్టారు.
పండితుల ఆమోదం మరియు వ్యాఖ్యానాలు
అల్-సహీహ్ గ్రంథం పండితులందరిచే విశ్వవ్యాప్తంగా అంగీకరించబడింది. దీనిని అహ్మద్ ఇబ్న్ హంబల్, అలీ ఇబ్న్ అల్-మదీని మరియు యహ్యా ఇబ్న్ మఈన్ ప్రశంసించారు, వీరంతా దానిలోని అంశాల ప్రామాణికతను సాక్ష్యమిచ్చారు. అవును, అల్-దారాకుత్నీ మరియు ఇతరులు పేర్కొన్నట్లుగా, నాలుగు హదీసులు విమర్శించబడ్డాయి. అయితే, వాటికి సంబంధించి అల్-బుఖారీ తీసుకున్న వైఖరే సరైనదని, అవి నిజంగా ప్రామాణికమైనవని అల్-ఉకైలీ సమర్థించారు. ఈ విమర్శ జ్ఞాన రంగంలో అగ్రగాములైన దిగ్గజాల నుండి వచ్చింది. తన మోచేతిని మణికట్టు నుండి వేరుచేసి తెలుసుకోలేని లేదా కనీస జ్ఞానం లేని వ్యక్తి అల్-బుఖారీని విమర్శించలేడు. కొందరు ధైర్యంగా ఉండవచ్చు, కానీ హదీసు పరిభాష లేదా ఉల్లేఖకుల శాస్త్రం (ఇల్మ్ అల్-రిజాల్) గురించి అవగాహన లేకపోవచ్చు. దానికి బదులుగా, జ్ఞానంలో గొప్ప దిగ్గజాలలో ఒకరైన అల్-దారాకుత్నీ లాంటి పండితులు అలాంటి విమర్శలలో పాల్గొన్నారు. అల్-ఉకైలీ ఇలా అన్నారు: ‘వాటికి సంబంధించి సరైన వైఖరి అల్-బుఖారీదే, మరియు అవి ప్రామాణికమైనవి.’ సాధారణంగా, మొత్తం ఇస్లామిక్ సమాజం (ఉమ్మా) ఈ గ్రంథాన్ని అంగీకారంతో స్వీకరించింది మరియు అల్లాహ్ గ్రంథం (ఖురాన్) తర్వాత ఇది అత్యంత ప్రామాణికమైన గ్రంథంగా పరిగణించింది. వివరణ, అధ్యయనం, వ్యాఖ్యానం, సంక్షిప్తీకరణ, సంగ్రహణ మరియు దీనిని సహీహ్ ముస్లింతో కలపడం ద్వారా (దీనినే ‘సహీహైన్ కలయిక’ అని అంటారు) పండితులు సహీహ్ అల్-బుఖారీపై ఎంతటి గొప్ప శ్రద్ధ వహించారో అందరికీ తెలిసిందే. ఆ విధంగా, పండితులచే అత్యంత జాగ్రత్తగా అధ్యయనం చేయబడిన మరియు శ్రద్ధ వహించబడిన గ్రంథాలలో ఒకటిగా సహీహ్ అల్-బుఖారీ నిలుస్తుంది. దీని వ్యాఖ్యానాలు చాలా విస్తృతమైనవి. వాటిలో అల్-ఖత్తాబీ రాసిన ‘ఆలామ్ అల్-సునన్’, షమ్స్ అల్-దిన్ అల్-కిర్మానీ రాసిన ‘అల్-కవాకిబ్ అల్-దరారీ’ ఉన్నాయి. ఇంకా ‘ఫత్హ్ అల్-బారీ ఫీ షర్హ్ సహీహ్ అల్-బుఖారీ’ కూడా ఉంది. కొందరు పండితులు ఇలా కూడా అన్నారు: ‘అల్-ఫత్హ్ (మక్కా విజయం) తర్వాత వలస (హిజ్రత్) లేదు’, అంటే ఫత్హ్ అల్-బారీ తర్వాత, సహీహ్ అల్-బుఖారీపై వ్యాఖ్యానం రాయడానికి ఎవరూ ప్రయత్నించకూడదని దీని అర్థం. అయితే, ఈ ప్రకటన విద్యాపరంగా అంగీకరించబడదు, ఎందుకంటే తరువాతి పండితులు అందించడానికి ఇంకా చాలా మిగిలి ఉంది. ఏది ఏమైనప్పటికీ, ఫత్హ్ అల్-బారీ అత్యుత్తమ వ్యాఖ్యానాలలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది. వ్యాఖ్యానాలలో బద్ర్ అల్-దిన్ అల్-అయినీ రాసిన ‘ఉమ్దత్ అల్-ఖారీ’, అల్-ఖుస్తుల్లానీ రాసిన ‘ఇర్షాద్ అల్-సారీ’ మరియు ఇబ్న్ అల్-ములక్కిన్ రాసిన ‘అల్-తౌదిహ్’ కూడా ఉన్నాయి. లెక్కించలేనన్ని మరెన్నో వ్యాఖ్యానాలు ఉన్నాయి. సాధారణంగా, ఇమామ్ అల్-బుఖారీ గ్రంథం పండితులకు ప్రధాన ఆధారంగా నిలిచింది మరియు అల్లాహ్ గ్రంథం తర్వాత అత్యంత ప్రామాణికమైన గ్రంథంగా పరిగణించబడుతుంది.
పరీక్షలు మరియు కష్టాలు
నేను ఇంతకు ముందు చెప్పినట్లుగా, మరియు వాగ్దానం చేసినట్లుగా, ఇమామ్ అల్-బుఖారీ ఎదుర్కొన్న పరీక్షలు మరియు కష్టాల గురించి క్లుప్తంగా వివరిస్తాను. నేను ఇంతకు ముందు చెప్పినదంతా ఆయన జీవిత చరిత్ర అనే మహాసముద్రంలో ఒక నీటి బిందువు మాత్రమే, ఈ విశేషమైన పండితుని జీవితం యొక్క విశాలతకు ఒక చిన్న పరిచయం. సంక్షిప్తంగా చెప్పాల్సిన అవసరం లేకపోతే, ఈ అసాధారణ వ్యక్తిత్వం గురించి నేను మరిన్ని వివరాల్లోకి వెళ్లేవాడిని. ఏది ఏమైనప్పటికీ, నేను పంచుకున్న విషయాలు సరిపోతాయని నేను నమ్ముతున్నాను, ఎవరైనా ఆసక్తి ఉంటే ఇమామ్ అల్-బుఖారీ జీవితం గురించి మరింత పరిశోధన చేయవచ్చు మరియు నేను విస్మరించిన లేదా క్లుప్తంగా మాత్రమే స్పృశించిన వివరాలను అన్వేషించవచ్చు.
ఇమామ్ అల్-బుఖారీ ప్రపంచవ్యాప్తంగా చర్చనీయాంశంగా మారారు, మరియు ఆయన గ్రంథం ప్రజల సంభాషణగా మారింది, అన్ని ప్రాంతాలు, భూభాగాలలో ప్రసిద్ధి చెందింది. ఆయన నైసాబూర్ (Naysabur) కు తిరిగి వెళ్లాలని అనుకున్నప్పుడు, ఆయన జ్ఞానం ప్రజలకు చాలా అవసరం కాబట్టి బాగ్దాద్లోనే ఉండిపోవాలని అహ్మద్ సలహా ఇచ్చారు. అయినప్పటికీ, ఆయన నైసాపూర్కు వెళ్లి అక్కడే నివసించడానికి ప్రాధాన్యత ఇచ్చారు.
నేను ఇంతకు ముందు చెప్పినట్లుగా, గొప్ప పాండిత్యం గల ప్రధాన విద్యా కేంద్రమైన నైసాబూర్ కు ఆయన చేరుకున్నప్పుడు, ఆయనకు అపూర్వమైన స్వాగతం లభించింది. ఆయన కంటే ముందు గానీ, ఆయన తర్వాత గానీ ఎవరికీ ఆ విధంగా స్వాగతం పలకలేదని చెబుతారు. ఆయన నగరంలోకి ప్రవేశించకముందే గవర్నర్లు, పండితులందరూ ఆయనకు స్వాగతం పలకడానికి బయటకు వచ్చారు. ఆధునిక అంచనాల ప్రకారం సుమారు వంద కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న రెండు లేదా మూడు మజిలీల దూరం నుండి ప్రజలు ఇమామ్ అల్-బుఖారీని కలవడానికి వచ్చారని చెబుతారు. వారు ఆయనను మునుపెన్నడూ లేదా ఆ తర్వాత ఎన్నడూ ఎవరికీ చేయని విధంగా సత్కరించారు. అయితే, సహజంగానే, అలాంటి దృశ్యం, ఘన స్వాగతం, అపారమైన ప్రేమ మరియు ప్రశంసలు అసూయ తలెత్తకుండా నిరోధించలేకపోయాయి. కొందరు వ్యక్తులు అల్-బుఖారీని ఉన్నదున్నట్లుగా వదిలేయలేకపోయారు, వారి నరాల్లో అసూయ రగిలింది. మేము అల్లాహ్ నుండి రక్షణ కోరుకుంటున్నాము. వారు అసూయతో ఆయనకు హాని కలిగించడానికి మరియు ఇబ్బంది పెట్టడానికి ప్రయత్నించడం ప్రారంభించారు, మేము అల్లాహ్ శరణు కోరుతున్నాము మరియు రక్షణ, శ్రేయస్సు కోసం ఆయన్ను ప్రార్థిస్తున్నాము.
ఇమామ్ అల్-బుఖారీని తన పిల్లలతో ఉన్న సభకు వచ్చి హదీసులను వినిపించమని కోరిన గవర్నర్ ఖలీద్ అల్-దుహ్లీ కథను నేను ముందే ప్రస్తావించాను. దానికి ఇమామ్: ‘నేను జ్ఞానాన్ని అవమానించను’ అని అన్నారు. ఈ వైఖరి, ఇతరుల అసూయతో కలిసి గవర్నర్లో ఈర్ష్యను రగిలించింది. వారు ఇమామ్ అల్-బుఖారీపై తప్పుడు ఆరోపణలు మరియు అసత్యాలను కల్పించడం ప్రారంభించారు, అల్లాహ్ ఆయనను కరుణించుగాక. నగర శివార్లలో జరిగిన ఈ ఘన స్వాగతం, పండుగ అలంకరణల మధ్య అల్-బుఖారీ ఉన్నప్పుడు, ఆయన పట్ల ప్రజల ప్రేమను ప్రతిబింబిస్తూ సంతోషంతో నాణేలు, దీనార్లు వెదజల్లబడ్డాయని చెబుతారు. కానీ అల్లాహ్ జరగాల్సిన దానిని నిర్ణయించాడు, ఈ అసూయ వల్ల ఏది జరగాలో అదే జరిగింది, వరంతో ఆశీర్వదించబడిన ఎవరికైనా ఇది అనివార్యం.
ముహమ్మద్ ఇబ్న్ యహ్యా అల్-దుహ్లీతో వివాదం
అయితే ఇమామ్ అల్-బుఖారీకి అత్యంత బాధాకరమైన మరియు కఠినమైన విషయం ఏమిటంటే, దురదృష్టవశాత్తూ అతిపెద్ద అసూయ స్వయంగా ఆయన ఉపాధ్యాయుని నుండే రావడం. ఆయన ఉపాధ్యాయుడు ముహమ్మద్ ఇబ్న్ యహ్యా అల్-దుహ్లీ నైసాపూర్ పండితులకు నాయకుడు మరియు అల్-జుహ్రీ హదీసులలో అత్యంత జ్ఞానం ఉన్న వ్యక్తి. ఆయన కేవలం నైసాపూర్లోనే కాకుండా ఖురాసాన్ అంతటా గొప్ప ప్రతిష్టను మరియు గౌరవాన్ని కలిగి ఉన్నాడు. ప్రజలు గవర్నర్ మాటల కంటే ఆయన మాటే ఎక్కువగా వినేవారని కూడా చెబుతారు. ప్రారంభంలో, అల్-బుఖారీ వచ్చినప్పుడు, ఆయనకు స్వాగతం పలికిన వారిలో అల్-దుహ్లీ కూడా ఉన్నారు. అల్-బుఖారీ వద్ద విద్య నేర్చుకోవాలని ఆయన ప్రజలను ప్రోత్సహించారు, ఆయన సమావేశాలకు హాజరై ఆయన వద్ద హదీసులు నేర్చుకోవాలని చెప్పారు. ఆయన స్వయంగా ఇమామ్ అల్-బుఖారీ ద్వారా లబ్ది పొందారు. అంత్యక్రియల సమయంలో కూడా అల్-దుహ్లీ, అల్-బుఖారీని అనుసరించి ఉల్లేఖకుల పేర్లు, కున్యాలు మరియు వారి లోపాల గురించి అడిగేవారని చెబుతారు. అల్-బుఖారీ వాటికి బాణంలా బదులిచ్చేవారు, ఆయన అంత విశిష్టమైనవారు.
అయితే, ఇమామ్ అల్-బుఖారీ నైసాపూర్లో స్థిరపడి బోధించడం ప్రారంభించినప్పుడు, హదీసు విద్యార్థులు క్రమంగా ముహమ్మద్ ఇబ్న్ యహ్యా అల్-దుహ్లీ తరగతుల నుండి అల్-బుఖారీ తరగతులకు హాజరు కావడం మొదలుపెట్టారు. ఈ మార్పు చివరికి నైసాపూర్ గొప్ప పండితుడైన ముహమ్మద్ ఇబ్న్ యహ్యా అల్-దుహ్లీ సభలో ఉద్రిక్తతకు దారితీసింది. మానవ సహజ స్వభావాలు రేకెత్తాయి, విచారకరంగా, అల్-దుహ్లీ హృదయంలో అసూయ వేళ్లూనుకుంది. ఈ నిందార్హమైన ఈర్ష్య నెమ్మదిగా ఆయన ఆత్మలోకి ప్రవేశించింది. ఇతరులు కూడా ఈ భావాలను రగిలించారు, ఇది ఏ స్థాయికి చేరుకుందంటే, అల్-దుహ్లీ ఇమామ్ అల్-బుఖారీకి వ్యతిరేకంగా మాట్లాడటం ప్రారంభించారు, ఏ విధంగానైతే ఇబ్న్ యాకూబ్ రక్తం విషయంలో తోడేలు నిర్దోషి అని చెబుతారో, అలాగే అల్-బుఖారీకి ఏమాత్రం సంబంధం లేని విషయాలపై తప్పుడు ఆరోపణలు చేశారు.
ఆ సమయంలో, ఇమామ్ అహ్మద్ కథలో నేను ఇంతకుముందు పేర్కొన్నట్లుగా, ఖురాన్ సృష్టించబడిందా లేదా అనే వివాదం బాగా ప్రసిద్ధి చెందింది. మరొక నూతన కల్పన (బిదఅత్) కూడా ఉద్భవించింది, అది ‘లఫ్జియా‘, వారు ఖురాన్ పదాలు (పలకడం) సృష్టించబడ్డాయని వాదించారు. ఇమామ్ అహ్మద్ ఈ నూతన కల్పనను జహ్మియ్యాల సిద్ధాంతం కంటే, ఖురాన్ సృష్టించబడిందనే వాదన కంటే చాలా తీవ్రమైనదిగా పరిగణించారు. ఖురాన్ పదాలు సృష్టించబడ్డాయి అని వాదించే వారి వైఖరి ఇది. అల్-బుఖారీ అసూయపరుల కుట్రలను ఎదుర్కోవడం ప్రారంభించారు. వారు ఆయనను కొన్ని నిర్దిష్ట ప్రశ్నలు అడగడానికి మనుషులను పంపేవారు, వాడుక భాషలో వాటిని ‘లోడెడ్ క్వశ్చన్స్’ అని అనొచ్చు. ఇమామ్ అల్-బుఖారీని ప్రశ్నించడానికి వారు ఎవరినైనా పంపేవారు. ఇది అల్-దుహ్లీకి ఆపాదించబడింది, అల్లాహ్ కే బాగా తెలుసు, ఆయన కొందరు హదీసు విద్యార్థులతో ఇలా అన్నట్లు చెబుతారు: ‘ఖురాన్ పలకడం గురించి అల్-బుఖారీని అడగండి, ఆయన దాని గురించి ఏమి చెబుతారో చూడండి?’ ఆ విధంగా వారు ఒక సభలో ఆయనను పరీక్షించారు. అల్-బుఖారీ ఇలా బదులిచ్చారు: ‘ఖురాన్ అల్లాహ్ వాక్కు, అది అవతరించబడింది, సృష్టించబడలేదు. అది ఆయన నుండే ప్రారంభమైంది, ఆయన వద్దకే తిరిగి వెళుతుంది. గాత్రం విషయానికొస్తే, అది పఠించేవాని (ఖారీ) గాత్రం.’ వారు ఒక వ్యక్తిని ఆయన వద్దకు పంపారు, అతను అదే ప్రశ్నను మూడుసార్లు పదే పదే అడిగాడు: ‘ఖురాన్ గురించి మీరు ఏమంటారు? పదాలు సృష్టించబడ్డాయా లేదా?’ అల్-బుఖారీ అతనిని పట్టించుకోలేదు, సమాధానం ఇవ్వలేదు, కానీ ఆ వ్యక్తి వదలకుండా ఆ ప్రశ్నను పదే పదే అడుగుతూనే ఉన్నాడు. ఆ వ్యక్తి అల్లాహ్ కోసం చిత్తశుద్ధితో రాలేదని, కేవలం దుర్మార్గులలో ఒకడని ఇది చూపుతుంది, అల్లాహ్ శరణు కోరుతున్నాము. చివరకు, అల్-బుఖారీ అతని వైపు తిరిగి ఇలా అన్నారు: ‘ఖురాన్ అల్లాహ్ వాక్కు, అది సృష్టించబడలేదు, దాసుల చర్యలు సృష్టించబడినవి, మరియు ఈ విషయంలో ప్రజలను పరీక్షించడం అనేది ఒక నూతన కల్పన (బిదఅత్).’ అయితే, అల్-బుఖారీ ఈ ప్రశ్నలోని ప్రమాదాన్ని పసిగట్టారు, ఎందుకంటే ప్రశ్నించిన వ్యక్తి ఎలాగైనా సమాధానం రాబట్టాలని నిశ్చయించుకున్నాడు. ఆ ప్రశ్న అమాయకమైనది కాదు, అల్లాహ్ ప్రసన్నతను కోరి అడిగింది కాదు. దురదృష్టవశాత్తూ కొందరు వ్యక్తులు చేసే విధంగా పండితుడిని కిందికి లాగడమే దాని ఉద్దేశ్యం. వీరు దౌర్భాగ్యులు, నేను అల్లాహ్ శరణు కోరుతున్నాను, వీరు ప్రజల మధ్య విభేదాలు, అనైక్యతను వ్యాప్తి చేయడానికి ప్రయత్నిస్తారు. ఆ వ్యక్తి అల్-బుఖారీ సభలో అలజడి సృష్టించాడు, అతను అడ్డంకులు కల్పిస్తూ ఇబ్బంది పెట్టడం ప్రారంభించాడు. తత్ఫలితంగా, అల్-బుఖారీ లేచి సభ నుండి వెళ్లిపోయి, తన ఇంటికి తిరిగి వచ్చారు.
బహిష్కరణ మరియు నైసాపూర్ నుండి నిష్క్రమణ
ఆ తర్వాత, ఇమామ్ అల్-బుఖారీకి అబద్ధపు ఆరోపణలు అంటగట్టడం ప్రారంభించారు, ఖురాన్ సృష్టించబడిందనే విషయంలో ఆయన జహ్మియ్యాలతో ఏకీభవిస్తున్నారని, మరియు ఆయన లఫ్జియాల అభిప్రాయాన్ని కలిగి ఉన్నారని నిందలు, అసత్యాలు ప్రచారం చేశారు. ఆయనకు దానికి ఎలాంటి సంబంధం లేదు! మరియు అల్లాహ్ ఎదుట అన్ని వివాదాలు పరిష్కరించబడతాయి.
ఆ సమయంలో, అల్-దుహ్లీ ప్రైవేట్ సభల్లో అల్-బుఖారీ గురించి మాట్లాడటం స్థాయి నుండి ఆయనపై బహిరంగంగా దాడి చేసే స్థితికి వెళ్లారు. ఇమామ్ అల్-బుఖారీని బహిష్కరించాలని ఆయన ప్రజలకు పిలుపునివ్వడం ప్రారంభించారు. ఆయన చెప్పిన విషయాలలో ఒకటి: ‘అల్-బుఖారీ లఫ్జియాల అభిప్రాయాన్ని వ్యక్తం చేశాడు, మరియు నా దృష్టిలో లఫ్జియాలు జహ్మియ్యాల కంటే దారుణమైనవారు.’ ముహమ్మద్ ఇబ్న్ యహ్యా అల్-దుహ్లీ హదీసుల గొప్ప పండితులలో ఒకరు అయినప్పటికీ, ప్రవక్త కుమారులే అయినా యూసుఫ్ (అలైహిస్సలాం) సోదరులు ఆయన పట్ల అసూయ పడినట్లుగా ఇది జరిగింది. ముహమ్మద్ ఇబ్న్ ఇస్మాయిల్ అల్-బుఖారీ సభలకు హాజరయ్యే ఎవరిపైనైనా ఆరోపణలు వస్తాయని అల్-దుహ్లీ బహిరంగంగా ప్రకటించే స్థాయికి వెళ్లారు. అల్-బుఖారీ సభలకు వెళ్లే ఎవరినైనా జహ్మీ అని ముద్రవేస్తారని, మరియు అల్-బుఖారీతో ఏకీభవించేవారు తప్ప మరెవరూ ఆయన తరగతులకు హాజరు కారని ఆయన పేర్కొన్నారు. ఆయన అల్-బుఖారీపై దాడి చేస్తూ, పరువు తీస్తూనే ఉన్నారు, హదీసు విద్యార్థులను ఆయనతో కూర్చోకుండా నిరోధించే స్థాయికి వెళ్లారు.
ఆయన ఒక షరతు కూడా విధించారు: తన స్వంత సమావేశాలకు హాజరయ్యే ఎవరైనా అల్-బుఖారీ వద్ద కూర్చోకూడదు. ఇప్పుడు, ముహమ్మద్ ఇబ్న్ యహ్యా అల్-దుహ్లీ సభలకు హాజరవుతున్న వారెవరు? ఇమామ్ ముస్లిం మరియు అహ్మద్ ఇబ్న్ సలమా, వీరు ఇమామ్లు. అల్-బుఖారీ సభలకు హాజరయ్యే వారు తన సభలకు హాజరు కాకూడదని అల్-దుహ్లీ ప్రకటించినప్పుడు, ఇమామ్ ముస్లిం నిలబడ్డారు, అలాగే అహ్మద్ ఇబ్న్ సలమా కూడా లేచి నిలబడ్డారు. ఇమామ్ ముస్లిం, ముహమ్మద్ ఇబ్న్ యహ్యా నుండి నాలుగు వేల హదీసులను ఉల్లేఖించారని చెబుతారు, అయినప్పటికీ అన్యాయం, అణచివేత కారణంగా ఆయన వాటిని విడిచిపెట్టారు, ఆయన అన్యాయాన్ని ఎలా అంగీకరిస్తారు? నీ సోదరుడు అణచివేతదారుడైనా, బాధితుడైనా అతనికి మద్దతు ఇవ్వండి. ముస్లిం మరియు అహ్మద్ ఇబ్న్ సలమా అనే ఈ ఇద్దరు దిగ్గజాలు ఈ వైఖరి తీసుకున్నప్పుడు, అది అల్-దుహ్లీపై బలమైన ప్రభావాన్ని చూపింది, దీనివల్ల ఆయన ఇమామ్ అల్-బుఖారీపై తన దాడులను మరింత తీవ్రతరం చేశారు. ఆయన ఎంత దూరం వెళ్ళారంటే: ‘ఈ వ్యక్తి నాతో ఒకే నగరంలో నివసించలేడు, మేమిద్దరం ఒకే చోట కలిసి ఉండము’ అని అన్నారు. ఆ తర్వాత అజ్ఞానులు, మూర్ఖులు అల్-బుఖారీకి వ్యతిరేకంగా రెచ్చగొట్టబడ్డారు. వారు ఆయనను వీధుల్లో వేధించడం ప్రారంభించారు, ‘ఓ జహ్మీ! ఓ జహ్మీ!’ అని అరుస్తూ దూషించారు. దీంతో ఆయన ఆ నగరాన్ని విడిచిపెట్టి, దానిని దాని ప్రజలకే వదిలేయాల్సి వచ్చింది. ఆయన వెళుతుండగా, బాగ్దాద్లోనే ఉండమని ఇమామ్ అహ్మద్ ఇచ్చిన సలహా ఆయనకు గుర్తుకు వచ్చింది. ఇమామ్ అల్-బుఖారీ ఒక లోతైన ప్రకటన చేశారు, ఆయన ఇలాంటి సంఘటనలను ముందుగానే ఊహించినట్లుగా ఉంది. ఆయన ఇలా అన్నారు: ‘తన సమకాలికుల కంటే అద్భుతంగా రాణించే ఏ పండితుడూ మూడు విషయాల నుండి సురక్షితంగా ఉండలేడు: అజ్ఞానుల విమర్శ, స్నేహితుల నింద, మరియు పండితుల అసూయ.’ ఆయనకు కచ్చితంగా ఇదే జరిగింది.
ఇస్లాం చరిత్రకారుడు అల్-దహబీ, ఇమామ్ అల్-బుఖారీ ఎదుర్కొన్న పరీక్ష గురించి ప్రస్తావిస్తూ, మనస్సుకు ఓదార్పునిచ్చే చాలా లోతైన విషయాన్ని చెప్పారు. ‘సమకాలికులు ఒకరి గురించి ఒకరు చెప్పే మాటలకు పెద్దగా ప్రాధాన్యత ఇవ్వకూడదు, ముఖ్యంగా అవి శత్రుత్వం, సిద్ధాంతపరమైన వ్యత్యాసం లేదా అసూయ నుండి పుట్టుకొచ్చినవని స్పష్టంగా తెలిసినప్పుడు. అల్లాహ్ రక్షించిన వారు తప్ప దీని నుండి ఎవరూ మినహాయింపు కారు. ప్రవక్తలు మరియు సత్యవంతులు తప్ప దీని నుండి విముక్తి పొందిన ఏ కాలపు ప్రజలు నాకు తెలియదు.’
అల్-బుఖారీ విద్యార్థులలో ఒకరైన అహ్మద్ ఇబ్న్ సలమా ఇలా అన్నారు: ‘నేను అల్-బుఖారీ వద్దకు వెళ్లి ఇలా అన్నాను: ఓ అబూ అబ్దుల్లాహ్, ఈ వ్యక్తి ఖురాసాన్లో, ముఖ్యంగా ఈ నగరంలో విస్తృతంగా ఆమోదించబడ్డారు…’ ముహమ్మద్ ఇబ్న్ యహ్యా అల్-దుహ్లీ గురించి ఆయన ఈ మాటలు అన్నారు, ఆయన కూడా తన గురువే, అయినప్పటికీ ఆయన ఆయన్ను విడిచిపెట్టారు. ఆయన ఇలా అన్నారు: ‘ఓ అబూ అబ్దుల్లాహ్, ఈ వ్యక్తి ఖురాసాన్లో, ముఖ్యంగా ఈ నగరంలో విస్తృతంగా ఆమోదించబడ్డారు. ఆయన ఈ విషయంలో ఎంతగా కూరుకుపోయారంటే, మాలో ఎవరూ దాని గురించి ఆయనతో మాట్లాడలేరు. మీరు ఏమనుకుంటున్నారు?’ ఆయన ఇలా చెప్పారు: ‘అల్-బుఖారీ నా గడ్డాన్ని పట్టుకుని ఆపై ఇలా పఠించారు: ﴿నా వ్యవహారాన్ని నేను అల్లాహ్ కు అప్పగిస్తున్నాను. నిశ్చయంగా అల్లాహ్ తన దాసులందరినీ కనిపెట్టి చూస్తూనే ఉన్నాడు.﴾ గాఫిర్:44 “ఓ అల్లాహ్, నేను గర్వం, అహంకారం లేదా నాయకత్వాన్ని ఆశించి నైసాపూర్లో ఉండాలని అనుకోలేదని నీకు తెలుసు. బదులుగా, అల్లాహ్ నాకు ప్రసాదించిన దాని పట్ల అసూయతోనే ఈ వ్యక్తి (అంటే అల్-దుహ్లీ) నన్ను లక్ష్యంగా చేసుకున్నాడు, మరేదీ కాదు.”‘ ఆ తర్వాత ఆయన నాతో ఇలా అన్నారు: “ఓ అహ్మద్, నా చుట్టూ ఉన్న వివాదం నుండి మీరు ఉపశమనం పొందడానికి నేను రేపు ఇక్కడి నుండి వెళ్లిపోతాను.” అహ్మద్ ఇబ్న్ సలమా ఇలా అన్నారు: “ఇమామ్ వెళ్ళిపోవడం గురించి నేను మా సహచరులు కొందరికి తెలియజేశాను, కానీ అల్లాహ్ సాక్షిగా, నేను తప్ప మరెవరూ ఆయనతో రాలేదు.” అక్కడ ఒక రకమైన భయానక వాతావరణం ఉంది, అల్-బుఖారీ దగ్గరకు వెళ్లిన ఎవరిపైనైనా దాడి జరిగేది. ఆయన ఇలా అన్నారు: “అల్లాహ్ సాక్షిగా, నేను తప్ప ఎవరూ ఆయనకు వీడ్కోలు పలకలేదు, ఆయన నగరం విడిచి వెళుతున్నప్పుడు నేను ఆయనతోనే ఉన్నాను.”
ఆయన చివరి రోజులు మరియు మరణం
అల్-బుఖారీ నైసాపూర్ నుండి తాను పుట్టి పెరిగిన స్వగ్రామమైన బుఖారాకు తిరిగి వచ్చినప్పుడు, సుమారు ఒక మైలు దూరం వరకు ఆయనకు స్వాగత తోరణాలు ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి. ఆయన రాకతో బుఖారా ప్రజలు సంతోషించారు. వారు ఆయనను ఆహ్వానించడానికి బయటకు వచ్చారు, సంబరాలతో నాణేలు, దీనార్లు వెదజల్లారు. ఆయన కొంతకాలం అక్కడే ఉండిపోయారు.
ఆ తర్వాత, మీకు గుర్తుండే ఉంటుంది, బుఖారా గవర్నర్ ఆయనను తన ఇంటికి వచ్చి హదీసులు బోధించమని కోరినప్పుడు వారిద్దరి మధ్య మరో సంఘటన జరిగింది. అల్-బుఖారీ ఇలా అన్నారు: “నేను జ్ఞానాన్ని అవమానించను. ఒక పాలకుడిగా మీరు నన్ను నిరోధించాలనుకుంటే, అలాగే చేయండి, అప్పుడు అల్లాహ్ ముందు నాకు ఒక సాకు ఉంటుంది.”
ముహమ్మద్ ఇబ్న్ యహ్యా అల్-దుహ్లీ అల్-బుఖారీని వదిలిపెట్టలేదని, ఆయన్ను వెంటాడుతూనే ఉన్నారని చెబుతారు. అల్-బుఖారీని విడిచిపెట్టాలని మరియు ఆయనకు ఎలాంటి అవకాశం ఇవ్వకూడదని కోరుతూ ఒకే తెగకు చెందినవాడని భావించే గవర్నర్కు ఆయన ఒక లేఖ కూడా పంపారు. ఇమామ్ అల్-బుఖారీ తన గురువు ముహమ్మద్ ఇబ్న్ యహ్యా అల్-దుహ్లీకి వ్యతిరేకంగా ప్రార్థించలేదు (బద్దుఆ చేయలేదు). బదులుగా, ఆయన “నేను నా వ్యవహారాన్ని అల్లాహ్ కు అప్పగిస్తున్నాను” అని అన్నారు. అయితే, ఆయన ఆ గవర్నర్కు వ్యతిరేకంగా మాత్రం ప్రార్థించారు. ఒక నెలలోపు ఆ గవర్నర్ను పదవి నుండి తొలగించి, జైలులో పెట్టి, గాడిదపై ఊరేగించారని మరియు ఇమామ్ అల్-బుఖారీకి హాని కలిగించాలని ప్రయత్నించిన వారందరినీ అల్లాహ్ శిక్షించాడని ఆయన జీవిత చరిత్రలో పేర్కొనబడింది, అల్లాహ్ ఆయనను కరుణించుగాక.
సమర్కండ్ ప్రజలు జరిగిన దాని గురించి విని, ఆయన బుఖారాను విడిచిపెట్టిన తర్వాత ఆయనను రమ్మని ఆహ్వానిస్తూ లేఖ రాశారు. ఆ విధంగా ఆయన బుఖారాను విడిచిపెట్టి వారి వైపు బయలుదేరారు. కానీ ఆయన సమర్కండ్కు రెండు మైళ్ల దూరంలో ఉన్నప్పుడు, ప్రజలు ఆయన గురించి భిన్నాభిప్రాయాలు కలిగి ఉన్నారని తెలుసుకున్నారు. చరిత్ర మళ్లీ ఎలా పునరావృతమవుతుందో ఆశ్చర్యం కలిగిస్తుంది. వారు ఆయనను ఆహ్వానించారు, కానీ ముహమ్మద్ ఇబ్న్ యహ్యా అల్-బుఖారీని ఆమోదించలేదని, ఆయనపై కొన్ని ఆరోపణలు చేశారని కొన్ని వదంతులు వ్యాపించాయి. దీంతో ప్రజలు రెండు వర్గాలుగా విడిపోయారు: ఇమామ్ అల్-బుఖారీని ప్రేమించి మద్దతు ఇచ్చే వారు ఒకవైపు, ఆయనను వ్యతిరేకిస్తూ ‘ఆయన మాకు వద్దు’ అని చెప్పే వారు మరోవైపు. ఆ విధంగా, వారు ఆయన రాకపై భేదాభిప్రాయాలు వ్యక్తం చేశారు, కొందరు ఆయనను నగరంలోకి అనుమతించాలని, మరికొందరు వద్దు అని అన్నారు. అల్-బుఖారీకి ఈ పరిస్థితి నచ్చలేదు, ఆయన ప్రజల మధ్య విభజన మరియు ఘర్షణకు కారణం కావాలనుకోలేదు. కాబట్టి ఆయన సమర్కండ్కు చెందిన అబూ మన్సూర్ గాలిబ్ ఇబ్న్ జిబ్రీల్ అల్-ఖర్తంకి ఇంట్లో, ఖర్తనాక్ అనే గ్రామంలో బస చేశారు. ఆ సమయంలో ఆయనతో పాటు ఉన్న ఆయన విద్యార్థులలో ఒకరైన అబ్దుల్ ఖుద్దూస్ ఇబ్న్ అబ్దుల్ జబ్బార్ అల్-సమర్ఖందీ, అర్ధరాత్రి సమయంలో ఆయన అల్లాహ్ను ఈ విధంగా ప్రార్థించడం తాను విన్నానని చెప్పారు: ‘ఓ అల్లాహ్, ఈ భూమి ఎంత విశాలమైనదైనా నాకు ఇరుకుగా మారిపోయింది, కాబట్టి నన్ను నీ వద్దకు తీసుకో.‘ ఆయన ఇలా అన్నారు: ‘ఒక నెల గడవకముందే, అల్లాహ్ ఆయనను తన వద్దకు తీసుకున్నాడు.’
సమర్కండ్ ప్రజల విషయానికొస్తే, మొదట ఆయనను ఆహ్వానించి, ఆ తర్వాత ఆయన గురించి భేదాభిప్రాయాలు వచ్చినప్పటికీ, వారు చివరకు మళ్లీ ఆయనను ఆహ్వానించడానికి అంగీకరించారు. అయితే, ఇమామ్ అల్-బుఖారీ పరిస్థితిని స్పష్టంగా చూశారు, విషయం ఒక వివాదంగా మారిందని గ్రహించారు, అల్లాహ్ శరణు వేడుకుంటున్నాము. ఆయన వారి వద్దకు వెళ్లడానికి అంగీకరించారు, కానీ ఆయన తన మేజోళ్ళు ధరించి తలపాగా చుట్టుకుని, ప్రయాణానికి సిద్ధమై ఇరవై అడుగులు నడిచిన తర్వాత, అబ్దుల్ ఖుద్దూస్ వివరించినట్లుగా ఆయన తన చుట్టూ ఉన్న వారితో ఇలా అన్నారు: “నన్ను వదిలేయండి, నేను చాలా నీరసించిపోయాను.” వారు ఆయనను వదిలిపెట్టారు, ఆయన పడుకుని ప్రార్థనలు చేశారు. ఆ తర్వాత కొద్దిసేపటికే ఆయన మరణించారు, అల్లాహ్ ఆయనను కరుణించుగాక.
ఆయన మరణం ఈద్ అల్-ఫితర్ (రంజాన్ పండుగ) రాత్రి ఇషా నమాజు తర్వాత జరిగింది, అది రంజాన్ చివరి రాత్రి, షవ్వాల్ నెల మొదటి రాత్రి, హిజ్రీ 256 వ సంవత్సరం. ఆయన వయస్సు సుమారు 62 సంవత్సరాలు (పదమూడు రోజులు తక్కువ).
ఇమామ్ అల్-బుఖారీ అపారమైన వారసత్వాన్ని విడిచిపెట్టారు, దీని నుండి ముస్లిం సమాజం నేటికీ లబ్ది పొందుతూనే ఉంది, దాని నీడను ఆస్వాదిస్తూ, దాని జ్ఞానపు ఊట నుండి తాగుతూనే ఉంది. కాబట్టి సమస్త లోకాలలో అల్-బుఖారీ పై శాంతి కలుగుగాక, మరియు తీర్పు దినం వరకు ఆయనపై శాంతి కలుగుగాక. స్వర్గపు వనాలలో ఆయనతో పాటు మనల్ని కూడా చేర్చాలని మేము అల్లాహ్ను ప్రార్థిస్తున్నాము. ఈ పరీక్ష మరియు కష్టం అనేది అల్లాహ్ యొక్క సార్వత్రిక నియమం (సున్నత్), నేను చెప్పినట్లుగా ఇది ప్రవక్తలు మరియు పుణ్యాత్ములను సైతం ప్రభావితం చేసింది.
అల్లాహ్ ఇలా అంటున్నాడు: ﴿అలిఫ్. లామ్. మీమ్. ప్రజలు కేవలం, “మేము విశ్వసించాము” అని చెప్పినంత మాత్రాన్నే, పరీక్షించబడకుండా వదిలివేయబడతామని అనుకుంటున్నారా? వాస్తవానికి మేము వారికి పూర్వం గడచిపోయిన వారిని కూడా పరీక్షించాము. (తమ విశ్వాసంలో) సత్యవంతులైన వారెవరో, మరియు అసత్యవాదులెవరో అల్లాహ్ తప్పక తెలుసుకుంటాడు.﴾ (అల్-అన్కబూత్: 1-3)
అల్లాహ్ ఇమామ్ అల్-బుఖారీని కరుణించుగాక మరియు స్వర్గపు వనాలలో మనల్ని ఆయనతో పాటు చేర్చుగాక.
అల్లాహ్ చిత్తమైతే, తదుపరి సెషన్లో, ఇమామ్ అల్-బుఖారీకి ఏమాత్రం తీసిపోని మరో గొప్ప వ్యక్తిత్వంతో మనం కలుద్దాం. అప్పటి వరకు నా కోసం వేచి ఉండండి.
![ఇదే మా పిలుపు (సలఫ్ల మార్గం) – ఇమామ్ అల్-అల్బానీ [పుస్తకం] రచయిత: ఇమామ్ ముహమ్మద్ నాసిరుద్దీన్ అల్-అల్బానీ ఆంగ్ల అనువాదం: అల్-ఇబానా బుక్ పబ్లిషింగ్ (Al-Ibaanah Book Publishing)](https://teluguislam.net/wp-content/uploads/2026/05/idae-maa-pilupu-cover.png?w=800&h=420&crop=1)
![అజ్కార్ మరియు రుఖయా [పుస్తకం]](https://teluguislam.net/wp-content/uploads/2026/04/adhkar-ruqya-book.jpg?w=613)
TeluguIslam.net 
You must be logged in to post a comment.