{మరియు ఎవరైతే తమ మర్మాంగాలను కాపాడుకుంటారో – తమ భార్య(అజ్వాజ్)లతో లేక తమ అధీనంలో (కుడిచేతిలో) ఉన్న బానిసస్త్రీలతో తప్ప! అలాంటప్పుడు వారు నిశ్చయంగా, నిందార్హులు కారు.} (అల్-ముమినూన్ 23:5–6)
కాబట్టి మీరు దీనికి భిన్నంగా మరొక దానిని కోరుకుంటే, అప్పుడు మీరు నిందార్హులు. అందువలన హస్తప్రయోగం నిషిద్ధం.
ఆయిషా (రదియల్లాహు అన్హా) దీని గురించి అల్-హాకిమ్ యొక్క అల్-ముస్తద్రక్ గ్రంథంలో ప్రామాణికమైన ప్రసార గొలుసుతో (authentic chain) ప్రస్తావించారు. ఆమె ఈ వాక్యాన్ని వివరిస్తూ హస్తప్రయోగం అనేది అనుమతించబడని విషయాలలో ఒకటని, అంటే అది (ఆయత్ లో పేర్కొన్న) ఈ రెండు విషయాల పరిధికి వెలుపల ఉంటుందని పేర్కొన్నారు. అందువల్ల, మీరు ఇలా చేస్తే మీరు నిందార్హులు.
మరియు ఈ వాక్యం యొక్క ముగింపును రెండు చోట్ల గమనించండి:
{فَمَنِ ابْتَغَىٰ وَرَاءَ ذَٰلِكَ فَأُولَٰئِكَ هُمُ الْعَادُونَ} {కాని ఎవరైతే దీనిని మించి కోరుతారో! అలాంటి వారే వాస్తవంగా హద్దులను అతిక్రమించిన వారు.} (అల్-ముమినూన్ 23:7)
ఈ కారణంగానే, ఆయిషా (రదియల్లాహు అన్హా) ఇలా అన్నారు: “ఎవరైతే తన భార్య లేదా తన అధీనంలో ఉన్నవారిని కాకుండా మరేదైనా కోరుకుంటారో, వారు హద్దులు మీరినట్లే.”
దీనికి నివారణ ఏమిటంటే అల్లాహ్ ﷻ కు భయపడటం మరియు మరణాన్ని గుర్తుంచుకోవడం. మీరు ఈ స్థితిలో (పాపంలో) ఉన్నప్పుడే మీకు మరణం రావచ్చు, మరియు మీరు పునరుత్థాన దినమున (ఖియామత్ రోజున) ఇదే స్థితిలో లేపబడవచ్చు! పవిత్రంగా ఉండండి మరియు ప్రవక్త ﷺ వారి నివారణ మార్గాన్ని అనుసరించండి:
“ఓ యువకులారా, మీలో వివాహం చేసుకోగలిగిన వారు వివాహం చేసుకోండి, ఎందుకంటే ఇది చూపులను అదుపులో ఉంచడంలో మరియు మర్మావయవాలను కాపాడుకోవడంలో అత్యంత ప్రభావవంతమైనది. అలా చేయలేని వారు ఉపవాసం ఉండాలి, ఎందుకంటే ఇది అతనికి ఒక కవచంగా ఉంటుంది.”
కాబట్టి ఉపవాసం ఉండండి. మరియు ఎక్కువగా ఒంటరిగా గడపకండి. మీ సోదరులతో కలిసి ఉండండి, తరగతులకు హాజరవ్వండి, కంఠస్థం చేయండి, నేర్చుకోండి మరియు చదవండి. జ్ఞాన సముపార్జనలో మిమ్మల్ని మీరు నిమగ్నం చేసుకోండి. స్త్రీల గురించి ఆలోచించకండి, మరియు అలాంటి వాటిని చూడకండి, ఎందుకంటే సోషల్ మీడియాలో మరియు ఇతర చోట్ల మీరు చూసేవే మిమ్మల్ని ప్రేరేపిస్తాయి. అటువంటి వెబ్సైట్లకు ఎప్పుడూ వెళ్లకండి, మరియు పనికిమాలిన విషయాలలో మీ సమయాన్ని వృధా చేసుకోకండి.
చదవండి. ఎల్లప్పుడూ మీ వెంట ఒక పుస్తకాన్ని ఉంచుకోండి. చదవండి మరియు ప్రయోజనం పొందండి, తద్వారా మీరు తరువాత మీ సోదరులకు ప్రయోజనకరంగా ఉంటారు. విస్తృతంగా చదవడం మరియు కంఠస్థం చేయడం, నేర్చుకోవడం, తరగతులకు హాజరుకావడం మరియు మీ సమయాన్ని సద్వినియోగం చేసుకోవడం ద్వారా మీరు జ్ఞానాన్ని అభ్యసించే మంచి విద్యార్థిగా (Student of Knowledge) మారతారు.
మిమ్మల్ని ఈ విపత్తులోకి మరియు పాపంలోకి లాగింది మీకు ఉన్న ఎక్కువ ఖాళీ సమయమే, ఎందుకంటే మీరు ఖాళీగా ఉన్నారు మరియు మిమ్మల్ని మీరు నిమగ్నం చేసుకోవడానికి మీ వద్ద ఏ పనీ లేదు. కాబట్టి ఖాళీగా ఉండకండి. మీ సమయాన్ని మంచి పనులలో గడపండి: ఆరాధనలో, నమాజులో, సత్కార్యాల్లో మరియు పనిలో గడపండి. ప్రాపంచిక పనులు చేయండి. మీరు జ్ఞానాన్ని అన్వేషించలేకపోతే, ఖాళీగా మరియు లక్ష్యం లేకుండా ఉండకండి; మీ కుటుంబానికి ప్రయోజనం చేకూర్చే ఏదైనా పని చేయండి.
చేతితో హస్తప్రయోగం చేసుకోవడం నిషిద్ధం మరియు ఒక పెద్ద పాపమని మాకు తెలుసు. అయితే ఒక వైద్యుని సూచన మేరకు—రోగ నిర్ధారణ పరీక్ష (analysis), చికిత్స లేదా అలాంటి వాటి కోసం—ఒక వ్యక్తి బలవంతంగా అలా చేయవలసి వస్తే, అతను స్వయంగా అలా చేయడం అనుమతించబడుతుందా లేదా వేరొకరు అతని కోసం అలా చేయాలా? దయచేసి మాకు సలహా ఇవ్వండి; అల్లాహ్ మీకు ప్రయోజనం చేకూర్చుగాక.
షేక్ అబ్దుల్ అజీజ్ ఇబ్న్ బాజ్:
చేతితో హస్తప్రయోగం చేయడం నిషిద్ధం మరియు అనుమతించబడదు. ఇది అల్లాహ్ ﷻ యొక్క ఈ వాక్యం కిందకు వస్తుంది:
{فَمَنِ ابْتَغَىٰ وَرَاءَ ذَٰلِكَ فَأُولَٰئِكَ هُمُ الْعَادُونَ} “కాని ఎవరైతే దీనిని మించి కోరుతారో! అలాంటి వారే వాస్తవంగా హద్దులను అతిక్రమించిన వారు.” [అల్-ముమినూన్ 23:7]
“మరియు ఎవరైతే తమ మర్మాంగాలను కాపాడుకుంటారో – తమ భార్య(అజ్వాజ్)లతో లేక తమ అధీనంలో (కుడిచేతిలో) ఉన్న బానిసస్త్రీలతో తప్ప! అలాంటప్పుడు వారు నిశ్చయంగా, నిందార్హులు కారు. కాని ఎవరైతే దీనిని మించి కోరుతారో! అలాంటి వారే వాస్తవంగా హద్దులను అతిక్రమించిన వారు.” [అల్-ముమినూన్ 23:5–7]
చేతితో హస్తప్రయోగం చేసుకోవడం దీని కిందకే వస్తుంది. వైద్య నిపుణులు వివరించినట్లుగా, దీని వల్ల అనేక హానికరమైన ప్రభావాలు కూడా ఉన్నాయి. కాబట్టి, ఎవరైనా దీని పట్ల జాగ్రత్త వహించాలి. స్త్రీలకు మరియు పురుషులకు ఇద్దరికీ హస్తప్రయోగం నిషిద్ధం.
అయితే, వైద్యపరమైన కారణాల వల్ల దీని అవసరం ఏర్పడితే—అంటే వైద్యులు ఒక వ్యక్తి యొక్క వీర్యాన్ని పరీక్షించడానికి మరియు అందులో ఏదైనా వ్యాధి ఉందో లేదో నిర్ధారించడానికి అవసరమైతే—అప్పుడు ఇది అరుదుగా వచ్చే అవసరం. అటువంటి పరిస్థితిలో, ఆ ఆవశ్యకత దృష్ట్యా అతను చేతితో హస్తప్రయోగం చేయడంలో ఎటువంటి ఇబ్బంది లేదు.
కొందరు బుద్ధిహీనులు చేసే విధంగా, దీనిని ఒక అలవాటుగా మార్చుకోవడం ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ అనుమతించబడదు. దాని పట్ల తప్పక జాగ్రత్తగా ఉండాలి. కానీ చికిత్స కోసం ఏదైనా అవసరం ఉంటే, అతని వీర్యాన్ని పరీక్షించి అతనికి చికిత్స చేయడానికి వైద్యపరమైన అవసరం ఉంటే, అప్పుడు ఎలాంటి ఇబ్బందీ లేదు.
ప్రశ్నించేవారు: షేక్, షేక్ మరీ అల్-కర్మీ తన మత్న్ అద్-దలీల్ (Matn ad-Dalīl) గ్రంథంలో, వివాహ అధ్యాయంలో ఇలా పేర్కొన్నారు: “అతను తన భార్య చేతిని ఉపయోగించి హస్తప్రయోగం చేయవచ్చు.” ఈ ప్రకటన సరైనదేనా?
షేక్ అల్-ఉతైమీన్: తన భార్య చేతితోనా?
ప్రశ్నించేవారు: అవును.
షేక్ అల్-ఉతైమీన్: అవును, ఇది సరైనదే.
ప్రశ్నించేవారు: ఇది సరైనదేనా? సరే.
షేక్ అల్-ఉతైమీన్: అవును, మహోన్నతుడైన అల్లాహ్ యొక్క ఈ వాక్యం ఆధారంగా:
{إِلَّا عَلَىٰ أَزْوَاجِهِمْ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُمْ فَإِنَّهُمْ غَيْرُ مَلُومِينَ} {తమ భార్య (అజ్వాజ్)లతో లేక తమ అధీనంలో (కుడిచేతిలో) ఉన్న బానిసస్త్రీలతో తప్ప! అలాంటప్పుడు వారు నిశ్చయంగా, నిందార్హులు కారు.} (23:6)
అబూ బురైదా (రదియల్లాహు అన్హు) ఇలా అన్నారు: అల్లాహ్ యొక్క ప్రవక్త ﷺ ఇలా అనగా నేను విన్నాను:
“ఆర్థిక ఇబ్బందుల్లో ఉన్న రుణగ్రస్తుడికి ఎవరు గడువు ఇస్తారో, అతనికి ప్రతిరోజూ ఆ అప్పు మొత్తానికి సమానమైన దానం చేసినంత పుణ్యం లభిస్తుంది.”
ఆ తర్వాత ఆయన ﷺ ఇలా అనగా నేను విన్నాను:
“ఆర్థిక ఇబ్బందుల్లో ఉన్న రుణగ్రస్తుడికి ఎవరు గడువు ఇస్తారో, అతనికి ప్రతిరోజూ ఆ అప్పు మొత్తానికి రెట్టింపు దానం చేసినంత పుణ్యం లభిస్తుంది.”
అప్పుడు నేను ఇలా అడిగాను:
“ఓ అల్లాహ్ ప్రవక్తా! మీరు, «ఆర్థిక ఇబ్బందుల్లో ఉన్న రుణగ్రస్తుడికి ఎవరు గడువు ఇస్తారో, అతనికి ప్రతిరోజూ ఆ అప్పు మొత్తానికి సమానమైన దానం చేసినంత పుణ్యం లభిస్తుంది,» అని చెప్పగా నేను విన్నాను, మరియు ఆ తర్వాత మీరు, «ఆర్థిక ఇబ్బందుల్లో ఉన్న రుణగ్రస్తుడికి ఎవరు గడువు ఇస్తారో, అతనికి ప్రతిరోజూ ఆ అప్పు మొత్తానికి రెట్టింపు దానం చేసినంత పుణ్యం లభిస్తుంది,» అని చెప్పగా విన్నాను (దీనికి కారణం ఏమిటి)?”
దానికి ఆయన ﷺ ఇలా బదులిచ్చారు:
“అప్పు చెల్లించాల్సిన గడువు తేదీ తీరడానికి ముందు ఉన్న ప్రతిరోజూ, అతనికి ఆ అప్పు మొత్తానికి సమానమైన దానం చేసినంత పుణ్యం లభిస్తుంది. కానీ అప్పు చెల్లించాల్సిన గడువు తీరిన తర్వాత కూడా అతనికి (మరింత) సమయం ఇస్తే, అతనికి ప్రతిరోజూ ఆ అప్పు మొత్తానికి రెట్టింపు దానం చేసినంత పుణ్యం లభిస్తుంది.”
— సహీహ్ అత్-తర్ఘీబ్ వత్-తర్హీబ్ 1/542 లో అల్-అల్బానీ చే ధృవీకరించబడింది (సహీహ్ అని ప్రకటించబడింది)
సలాత్ అల్-ఇస్తిఖారా (ఇస్తిఖారా నమాజు) అంటే ఏమిటి? నేను దానిని ఆచరిస్తే, రెండు విషయాల మధ్య ఎలా ఎంచుకోవాలో నాకు తెలుస్తుందనేది నిజమేనా?
షేఖ్ ఇబ్న్ బాజ్ (రహిమహుల్లాహ్) సమాధానం:
ఒక వ్యక్తి ఏదైనా ఒక వ్యవహారాన్ని ఎదుర్కొని, అది తన శ్రేయస్సుకు మంచిదా కాదా అని సందిగ్ధంలో ఉన్నప్పుడు అతనికి సలాత్ అల్-ఇస్తిఖారా నిర్దేశించబడింది. ఉదాహరణకు, అతను ఒక నిర్దిష్ట ప్రదేశానికి ప్రయాణించాలని లేదా ఒక నిర్దిష్ట కుటుంబంలో వివాహం చేసుకోవాలని లేదా అలాంటిదేదైనా నిర్ణయించుకోవచ్చు, కానీ అతనికి అస్పష్టత ఉండవచ్చు: ఈ ప్రయాణం సరైనదేనా? ఈ వివాహం సరైనదేనా? అటువంటి సందర్భంలో, అతను అల్లాహ్ నుండి మార్గదర్శకత్వాన్ని కోరుకుంటాడు.
అతను రెండు రకాతులు నమాజు చేయడం, ఆ తర్వాత, ఆ రెండు రకాతులు పూర్తి చేసిన తర్వాత (అంటే సలాం చెప్పిన తర్వాత) , ఇస్తిఖారా దుఆతో తన ప్రభువును వేడుకోవడం అతనికి నిర్దేశించబడింది.
(“అన్న హాజల్ అమ్ర” అన్న చోట తన అవసరాన్ని గురించి ఆలోచించుకోవాలి, లేదా అవసరాన్ని ప్రస్తావించాలి).
అల్లాహుమ్మ ఇన్నీ అస్తఖీరుక బిఇల్మిక వ అస్తఖ్దిరుక బి ఖుద్రతిక వ అస్అలుక మిన్ ఫజ్లికల్ అజీం ఫఇన్నక తఖ్దిరు వలా అఖ్దిరు వ తఅలము వలా అఅలము వ అంత అల్లాముల్ గుయూబ్, అల్లాహుమ్మ ఇన్ కుంత తఅలము అన్న హాజల్ అమ్ర ఖైరుల్లీ ఫీ దీనీ వ మఆషీ వ ఆఖిబతి అమ్రీ ఫఖ్దుర్ హు లీ వ యస్సిర్ హు లీ సుమ్మ బారిక్ లీ ఫీహి వ ఇన్ కుంత తఅలము అన్న హాజల్ అమ్ర షర్రుల్లీ ఫీ దీనీ వ మఆషీ వ ఆఖిబతి అమ్రీ ఫస్రిఫ్ హు అన్నీ వస్రిఫ్ నీ అన్హు వఖ్ దుర్ లియల్ ఖైర హైసు కాన సుమ్మ అర్జినీ బిహీ.
(అల్లాహ్! నీ జ్ఞానంతో నేను శుభాలను అడుగుతున్నాను. నీ అధికార సాయంతో శక్తిని ప్రసాదించమని కోరుతున్నాను. మహోత్తరమైన నీ అనుగ్రహాన్ని ప్రసాదించమని అభ్యర్తిస్తున్నాను. నిశ్చయంగా నువ్వు అధికారం గలవాడివి. నాకు ఎలాంటి అధికారమూ లేదు. నీకు అన్నీ తెలుసు, నాకు ఏమీ తెలియదు. అగోచర జ్ఞానివి నీవే. అల్లాహ్! నీ జ్ఞానం ప్రకారం ఈ పని ధార్మికంగా, ప్రాపంచికంగా, పరలోక పరిణామం రీత్యా నాకు ప్రయోజనకరమైతే దాన్ని నా అదృష్టంలో ఉంచు. దాని సాధనను నా కొరకు సులభతరం చెయ్యి. దాన్ని నా కొరకు శుభప్రదమైనదిగా చెయ్యి. కాని ఒకవేళ నీ జ్ఞానం ప్రకారం ఈ పని ధార్మికంగా, ప్రాపంచికంగా, పరలోక పరిణామం రీత్యా నాకు నష్టం కలిగించేదయితే దాన్ని నా నుండి దూరంగా ఉంచు. దాని బారి నుండి నన్ను కాపాడు. సాఫల్యం ఎక్కడున్నాసరే దాన్ని నా అదృష్టంగా మలచు. ఆ తర్వాత నా మనసు దానిపై కుదుటపడేలా చెయ్యి) (బుఖారి 1166).
ఈ ప్రార్థన (దుఆ) అల్లాహ్ యొక్క సందేశహరులు ﷺ ద్వారా ఉల్లేఖించబడింది. ఒక వ్యక్తి రెండు రకాతుల నమాజు చేసిన తర్వాత ఈ దుఆ చదువుతాడు. అతను దుఆ చేసేటప్పుడు తన చేతులను పైకెత్తితే అది మంచిది, ఎందుకంటే చేతులు పైకెత్తడం అనేది దుఆ స్వీకరించబడటానికి గల కారణాలలో ఒకటి.
ఆ తర్వాత, అతను నిర్ణయించుకున్న విషయానికి సంబంధించి అతని హృదయానికి ప్రశాంతత కలిగితే, అతను దానిని కొనసాగించాలి. అతను ఇంకా సంకోచిస్తూనే ఉంటే, అప్పుడు అతను తన ఆప్తులు మరియు స్నేహితులలో సలహా ఇవ్వడానికి అర్హులైన వారుగా భావించే వారిని సంప్రదించాలి. అప్పటికీ అతని హృదయం కుదుటపడకపోతే, ఆ వ్యవహారంలో ముందుకు సాగడం గురించి లేదా దానిని వదిలేయడం గురించి అతని హృదయానికి ప్రశాంతత కలిగే వరకు రెండవసారి లేదా మూడవసారి ఇస్తిఖారాను పునరావృతం చేయడంలో ఎలాంటి తప్పు లేదు.
అంతేకాకుండా, తన శ్రేయస్సు కోరుకునే ధార్మికులైన, సత్యవంతులైన మరియు చిత్తశుద్ధి గల వ్యక్తులను అతను సంప్రదించాలి, వారు నమ్మకస్తులు, అనుభవజ్ఞులు మరియు సత్యవంతులు అని అతనికి తెలిసి ఉండాలి. ఇస్తిఖారా ఆచరించి, ఇతరులను సంప్రదించిన తర్వాత, ఆ విషయానికి సంబంధించి అతని హృదయానికి ప్రశాంతత కలిగితే, అప్పుడు అతని మనస్సుకు దేని పట్ల ప్రశాంతత కలిగిందో ఆ విషయంలో అతను ముందుకు సాగాలి. ఒకవేళ అతని హృదయానికి ప్రశాంతత కలగకపోతే, అప్పుడు అతను దానిని వదిలేయాలి. అందులో ఎలాంటి నష్టం లేదు, మరియు సకల ప్రశంసలూ అల్లాహ్కే చెందుతాయి.
సమాధానం: ఒక వ్యక్తి ఏదైనా ఒక పనిని చేయాలని (ఉదాహరణకు: పెళ్లి, వ్యాపారం, ప్రయాణం, ఉద్యోగం మొదలైనవి) గట్టిగా నిర్ణయించుకున్నప్పుడు లేదా రెండు విషయాల మధ్య సందిగ్ధంలో ఉన్నప్పుడు ఇస్తిఖారా చేయాలి. కేవలం ఒక చిన్న ఆలోచన వచ్చిన వెంటనే కాకుండా, ఒక నిర్ణయానికి రాబోయే ముందు దీనిని ఆచరించాలి. (ఆధారం: షేఖ్ ముహమ్మద్ బిన్ సాలిహ్ అల్-ఉసైమీన్) Link: https://islamqa.info/en/answers/11981
ప్రశ్న 2: ఇస్తిఖారా నమాజు చేసిన తర్వాత కలలో ఏదైనా సంకేతం (కల) కనబడటం తప్పనిసరినా?
సమాధానం: లేదు, కలలో సంకేతం కనబడటం అనేది ఎలాంటి షరతు కాదు. ఇస్తిఖారా చేసిన తర్వాత, మీ మనస్సుకు ఏ విషయం పట్ల ప్రశాంతత కలుగుతుందో, లేదా అల్లాహ్ ఏ విషయాన్ని సులభతరం చేస్తాడో అదే అల్లాహ్ మీ కోసం ఎంచుకున్న మార్గం. ఒకవేళ ఆ పనిలో అడ్డంకులు వస్తే దానిని వదిలేయాలి. కల రావాలని ఎదురుచూడాల్సిన అవసరం లేదు. (ఆధారం: షేఖ్ ఇబ్న్ బాజ్ మరియు ఇస్లాం క్యూఏ) Link: https://islamqa.info/en/answers/5882
ప్రశ్న 3: ఇస్తిఖారా దుఆ నమాజులో సలామ్ చేయడానికి ముందే చదవాలా లేక సలామ్ చేసిన తర్వాతనా?
సమాధానం: ప్రవక్త ﷺ హదీసులో స్పష్టంగా చెప్పినట్లుగా, రెండు రకాతుల నమాజు పూర్తి చేసి సలామ్ చేసిన తర్వాతే ఇస్తిఖారా దుఆ చదవాలి. నమాజు ముగిసిన తర్వాత చేతులు పైకెత్తి ఈ దుఆ చేయడం ఉత్తమం. (ఆధారం: శాశ్వత విద్వాంసుల కమిటీ – లజ్నా దాయిమా మరియు షేఖ్ ఇబ్న్ బాజ్) Link: https://binbaz.org.sa/fatwas/11976
ప్రశ్న 4: ఇస్తిఖారా దుఆ కంఠస్థం లేకపోతే పుస్తకం లేదా కాగితం చూసి చదవవచ్చా?
సమాధానం: అవును, ఇస్తిఖారా దుఆ కంఠస్థం లేని వారు, నమాజు ముగిసిన తర్వాత కాగితం, పుస్తకం లేదా మొబైల్ చూసి చదవడంలో ఎలాంటి తప్పు లేదు. అయితే దానిని కంఠస్థం చేసుకోవడానికి ప్రయత్నించడం మంచిది. (ఆధారం: షేఖ్ ఇబ్న్ బాజ్) Link: https://islamqa.info/en/answers/69749
ప్రశ్న 5: ఒకసారి ఇస్తిఖారా చేసిన తర్వాత కూడా మనస్సుకు స్పష్టత రాకపోతే మళ్ళీ చేయవచ్చా?
సమాధానం: అవును, ఒకసారి చేసిన తర్వాత కూడా హృదయానికి ప్రశాంతత లేదా స్పష్టత దొరకకపోతే ఇస్తిఖారా నమాజును రెండు, మూడు సార్లు లేదా మనస్సుకు తృప్తి కలిగే వరకు పునరావృతం చేయడంలో ఎలాంటి నష్టం లేదు. దీనితో పాటు అనుభవజ్ఞులైన, మంచి వ్యక్తుల సలహా (మషూరా) కూడా తీసుకోవాలి. Link: https://islamqa.info/en/answers/14170
ప్రశ్న 6: ఇస్తిఖారా కేవలం పెద్ద విషయాలకే చేయాలా లేదా చిన్న పనులకు కూడా చేయవచ్చా?
సమాధానం: ప్రవక్త ﷺ తన సహాబాలకు (అనుచరులకు) ఖురాన్లోని సూరాలను నేర్పించినట్లే, “ప్రతి వ్యవహారంలోనూ” ఇస్తిఖారా చేయడాన్ని నేర్పించేవారు. కాబట్టి, పెద్ద విషయాలకే పరిమితం కాకుండా, తమకు లాభమా నష్టమా అని తెలియని ప్రతి ముఖ్యాంశంలోనూ దీనిని ఆచరించడం ప్రవక్త ﷺ యొక్క సున్నత్ (విధానం). (ఆధారం: ఇబ్న్ తైమియా మరియు షేఖ్ ఉసైమీన్) Link: https://binothaimeen.net/content/8802
ప్రశ్న 7: నెలసరి (ఋతుక్రమం) ఉన్న మహిళ ఇస్తిఖారా చేయవచ్చా?
సమాధానం: నెలసరి ఉన్న మహిళ నమాజు చేయకూడదు. కానీ వ్యవహారం చాలా అత్యవసరమైతే, నమాజు చేయకుండానే కేవలం చేతులు పైకెత్తి ‘ఇస్తిఖారా దుఆ’ చదవవచ్చు. ఒకవేళ ఆ వ్యవహారం (నిర్ణయం తీసుకోవడం) కొంతకాలం వాయిదా వేయగలిగితే, ఆమె పవిత్రమైన తర్వాత రెండు రకాతులు నమాజు చేసి దుఆ చేయడం ఉత్తమం. (ఆధారం: షేఖ్ ఇబ్న్ బాజ్) Link: https://islamqa.info/en/answers/132437
ప్రశ్న 8: నా తరపున వేరొకరు ఇస్తిఖారా చేయవచ్చా (ఉదాహరణకు తల్లిదండ్రులు లేదా మౌల్వీలు)?
సమాధానం: ఒకరి తరపున మరొకరు ఇస్తిఖారా చేయడానికి ఇస్లాంలో ఎలాంటి ఆధారమూ లేదు. ఎవరికి అవసరం ఉందో, ఎవరు నిర్ణయం తీసుకోవాలో వారే స్వయంగా ఇస్తిఖారా చేయాలి. ఇతరుల మంచి కోసం ఎవరైనా సాధారణ దుఆ చేయవచ్చు, కానీ ఇస్తిఖారా నమాజు మరియు దుఆ వారే స్వయంగా ఆచరించాలి. (ఆధారం: శాశ్వత విద్వాంసుల కమిటీ) Link: https://islamqa.info/en/answers/26249
సమాధానం: ప్రవక్త ﷺ ఇస్తిఖారా నమాజులో ఫలానా సూరానే చదవాలని నిర్దిష్టంగా చెప్పలేదు. సూరా అల్-ఫాతిహా చదివిన తర్వాత ఖురాన్ లోని ఏ సూరా అయినా చదవవచ్చు. కొందరు పండితులు మొదటి రకాతులో ‘సూరా అల్-కాఫిరూన్’, రెండవ రకాతులో ‘సూరా అల్-ఇఖ్లాస్’ చదవడం మంచిదని పేర్కొన్నారు, కానీ ఇది తప్పనిసరి నియమం ఏమీ కాదు. (ఆధారం: షేఖ్ ఇబ్న్ బాజ్ మరియు ఉసైమీన్) Link: https://islamqa.info/en/answers/180963
ప్రశ్న 10: వాజిబ్ (తప్పనిసరి) లేదా హరామ్ (నిషేధించబడిన) పనుల కోసం ఇస్తిఖారా చేయవచ్చా?
సమాధానం: లేదు, ఫర్జ్ లేదా వాజిబ్ (ఉదా: ఐదు పూటల నమాజు చేయాలా వద్దా? హజ్ చేయాలా వద్దా?) మరియు హరామ్ (నిషేధించబడిన) పనులు (ఉదా: వడ్డీ వ్యాపారం చేయాలా వద్దా?) కోసం ఇస్తిఖారా చేయకూడదు. ఇస్తిఖారా కేవలం ముబాహ్ (అనుమతించబడినవి) లేదా ఒకేలాంటి రెండు మంచి పనులలో దేనికి ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలి అనే విషయాలలో మాత్రమే చేయాలి. (ఆధారం: హాఫిజ్ ఇబ్న్ హజర్ అల్-అస్కలానీ – ఫత్ అల్-బారీ) Link: https://islamqa.info/en/answers/11981
ప్రశ్న 11: ఇస్తిఖారా నమాజు చేయడానికి ఏదైనా నిర్దిష్ట సమయం ఉందా?
సమాధానం: ఇస్తిఖారా నమాజు చేయడానికి ప్రత్యేకంగా ఒక సమయం అంటూ లేదు. పగలు లేదా రాత్రి ఏ సమయంలోనైనా చేయవచ్చు (రాత్రి తహజ్జుద్ సమయంలో చేయడం మరింత శ్రేష్ఠం). అయితే నమాజు చేయడానికి నిషేధించబడిన సమయాలలో (సూర్యోదయం, మధ్యాహ్నం సూర్యుడు నడినెత్తిపై ఉన్నప్పుడు మరియు సూర్యాస్తమయం సమయాల్లో) దీనిని చేయకూడదు. ఒకవేళ నిర్ణయం తీసుకోవడం చాలా అత్యవసరం అయితే, ఆ సమయంలో కూడా చేయవచ్చు. (ఆధారం: షేఖ్ ఉసైమీన్) Link: https://islamqa.info/en/answers/217319
ప్రశ్న 12: ఇస్తిఖారా దుఆ చదివేటప్పుడు మనం అనుకుంటున్న విషయాన్ని (కోరికను) ఎప్పుడు ప్రస్తావించాలి?
సమాధానం: ఇస్తిఖారా దుఆ చదువుతున్నప్పుడు అరబిక్ పదం (هاذا الأمر – హాజల్ అమ్ర) “ఈ వ్యవహారం” అనే పదం రెండు సార్లు వస్తుంది. ఆ పదం వచ్చిన చోట మనం ఏ విషయం కోసం ఇస్తిఖారా చేస్తున్నామో (ఉదాహరణకు: నా ఈ వ్యాపారం, నా ఈ వివాహం లేదా ఈ ప్రయాణం అని) మన మనసులో తలుచుకోవాలి లేదా మన మాతృభాషలో స్పష్టంగా పలకవచ్చు. (ఆధారం: షేఖ్ ఉసైమీన్) Link: https://binothaimeen.net/content/8802
ప్రశ్న 13: ముందుగా ఇస్తిఖారా చేయాలా లేక అనుభవజ్ఞుల సలహా (ఇస్తిషారా) తీసుకోవాలా?
సమాధానం: రెండూ ముఖ్యమే. షేఖ్ ఉసైమీన్ (రహిమహుల్లాహ్) ప్రకారం, ముందుగా అల్లాహ్ తో ఇస్తిఖారా చేయాలి, ఆ తర్వాత నమ్మకస్తులైన, అనుభవజ్ఞులైన వారి సలహా (ఇస్తిషారా) తీసుకోవాలి. ఒకవేళ ఆ విషయం గురించి మీకు ఏమాత్రం అవగాహన లేకపోతే, ముందుగా ఇతరులను సంప్రదించి ఒక నిర్ణయానికి వచ్చిన తర్వాత ఇస్తిఖారా చేయవచ్చు. (ఆధారం: షేఖ్ ఉసైమీన్ – రియాద్ అస్-సాలిహీన్ వివరణ) Link: https://islamqa.info/en/answers/11981
ప్రశ్న 14: ఇస్తిఖారా నమాజును తహియ్యతుల్ మస్జిద్ లేదా సున్నత్ నమాజులతో కలిపి చేయవచ్చా?
సమాధానం: అవును, ఒకవేళ మీరు మస్జిద్లోకి ప్రవేశించినప్పుడు లేదా ఏదైనా ఫర్జ్ నమాజుకు ముందు/తర్వాత చేసే సున్నత్ (సున్నత్ రవాతిబ్) చదివేటప్పుడు, అందులోనే ‘ఇస్తిఖారా’ కూడా చేయాలని ముందుగానే (నమాజు ప్రారంభించే ముందే) మనసులో సంకల్పం (నియ్యత్) చేసుకుంటే, అది ఇస్తిఖారా కోసం కూడా సరిపోతుంది. నమాజు పూర్తయిన తర్వాత ఇస్తిఖారా దుఆ చదువుకోవచ్చు. Link: https://islamqa.info/en/answers/14170
ప్రశ్న 15: ఇస్తిఖారా చేసే ముందు మనసులో ఏదైనా ఒక విషయం పట్ల బలమైన కోరిక లేదా పక్షపాతం ఉండవచ్చా?
సమాధానం: ఇస్తిఖారా చేసే వ్యక్తి తన మనసులో ఒక నిర్ణయం పట్ల అతిగా మొగ్గు చూపకుండా, అల్లాహ్ ఏది ఎంచుకుంటాడో అదే మంచిది అనే నమ్మకంతో నిష్పక్షపాతంగా ఉండాలి. ఒకవేళ ముందుగానే మీరు ఒక నిర్ణయానికి పూర్తిగా కట్టుబడిపోయి ఉంటే, మీరు నిజాయితీగా అల్లాహ్ మార్గదర్శకత్వం కోరుతున్నట్లు కాదు. కాబట్టి మనసును ఖాళీ చేసి (తటస్థంగా ఉంచి) అల్లాహ్ పై భారం వేయాలి. Link: https://islamqa.info/en/answers/5882
ప్రశ్న 16: ఫర్జ్ నమాజు (తప్పనిసరి ప్రార్థన) తర్వాత నేరుగా ఇస్తిఖారా దుఆ చదవవచ్చా?
సమాధానం: ప్రవక్త ﷺ హదీసులో స్పష్టంగా “ఫర్జ్ కాకుండా రెండు రకాతులు నమాజు చేయాలి” అని చెప్పారు. కాబట్టి ఫర్జ్ నమాజుల తర్వాత ఇస్తిఖారా దుఆ చదవడం సరైన విధానం కాదు. ఇస్తిఖారా కోసం ప్రత్యేకంగా రెండు రకాతులు (నఫిల్/సున్నత్) నమాజు చేయాలి. అత్యవసర పరిస్థితి ఉండి నమాజు చేయలేని పక్షంలో మాత్రమే నమాజు లేకుండా దుఆ చేయవచ్చు. (ఆధారం: షేఖ్ ఇబ్న్ బాజ్) Link: https://binbaz.org.sa/fatwas/4952
ప్రశ్న 17: ఇస్తిఖారా చేసిన తర్వాత నేను ఎంచుకున్న పనిలో కష్టాలు ఎదురైతే, అది చెడుకు సంకేతమా?
సమాధానం: ఒక వ్యవహారంలో సాధారణ కష్టాలు రావడం చెడుకు సంకేతం కాదు. ఇస్తిఖారా చేసిన తర్వాత ఒక పని జరుగుతుందంటే అల్లాహ్ దానిని మీ కోసం సులభతరం చేశాడని అర్థం. అయితే, ఒక పని పూర్తిగా ఆగిపోయి, మీ నియంత్రణలో లేకుండా ఎన్ని ప్రయత్నాలు చేసినా ముందుకు సాగకపోతే, అల్లాహ్ ఆ పనిని మీ నుండి దూరంగా ఉంచాడని అర్థం చేసుకోవాలి. అప్పుడు దానిని వదిలేయడమే ఉత్తమం. (ఆధారం: షేఖ్ ఉసైమీన్) Link: https://binothaimeen.net/content/8802
ప్రశ్న 18: ఒకే ఇస్తిఖారా నమాజుతో బహుళ (వేర్వేరు) విషయాల కోసం దుఆ చేయవచ్చా?
సమాధానం: ప్రతి ముఖ్యమైన వ్యవహారానికి వేర్వేరుగా ఇస్తిఖారా నమాజు చేయడం శ్రేష్ఠం మరియు సున్నత్కు అత్యంత దగ్గరగా ఉంటుంది. అయితే, ఒకే సమయంలో రెండు మూడు వేర్వేరు నిర్ణయాలు తీసుకోవాల్సి వస్తే, రెండు రకాతుల నమాజు చేసి ఒకే దుఆలో ఆయా విషయాలన్నింటినీ ప్రస్తావించవచ్చని కొందరు పండితులు అనుమతించారు. కానీ వేర్వేరుగా చేయడమే ఉత్తమం. (ఆధారం: శాశ్వత విద్వాంసుల కమిటీ – అల్-లజ్నా అద్-దాయిమా) Link: https://islamqa.info/en/answers/8402
ప్రశ్న 19: ఇస్తిఖారా దుఆ చదివేటప్పుడు మొదట మరియు చివరన దరూద్ చదవాలా?
సమాధానం: అవును, ఏ దుఆ అయినా అల్లాహ్ ను స్తుతించడంతో (అల్హందులిల్లాహ్) మరియు ప్రవక్త ﷺ పై దరూద్ పంపడంతో ప్రారంభించి, ముగించడం వల్ల ఆ దుఆ స్వీకరించబడే అవకాశాలు ఎక్కువ. కాబట్టి ఇస్తిఖారా దుఆకు ముందు మరియు చివర దరూద్ ఇబ్రాహీమ్ (నమాజులో చదివే దరూద్) చదవడం చాలా మంచిది. (ఆధారం: ఇమామ్ అన్-నవవీ) Link: https://islamqa.info/en/answers/11981
ప్రశ్న 20: ఇస్తిఖారా నమాజు చేసిన వెంటనే నిద్రపోవాలని లేదా ఎవరితోనూ మాట్లాడకూడదని ఏమైనా నియమం ఉందా?
సమాధానం: లేదు, ఇది ప్రజలలో వ్యాపించిన ఒక అపోహ (బిద్అత్) మాత్రమే. ఇస్తిఖారా చేసిన వెంటనే నిద్రపోవాలని ఇస్లాంలో ఎక్కడా చెప్పబడలేదు. నమాజు మరియు దుఆ పూర్తయిన తర్వాత ఎవరితోనైనా మాట్లాడవచ్చు మరియు తమ రోజువారీ పనులను యధావిధిగా చేసుకోవచ్చు. Link: https://islamqa.info/en/answers/5882
ప్రశ్న 21: నాకు అరబిక్ రాకపోతే నా మాతృభాషలో (తెలుగులో) ఇస్తిఖారా దుఆ చదవవచ్చా?
సమాధానం: వీలైనంత వరకు అరబిక్ లోనే దుఆను చూసి చదవడానికి లేదా కంఠస్థం చేయడానికి ప్రయత్నించాలి. ఒకవేళ అరబిక్ అస్సలు చదవడం రాని వారు, నమాజు ముగిసిన తర్వాత తమ మాతృభాషలో (తెలుగులో) ఆ దుఆ యొక్క అర్థాన్ని చదువుతూ అల్లాహ్ ను వేడుకోవచ్చు. అల్లాహ్ అన్ని భాషలను, హృదయాలలోని భావాలను తెలిసినవాడు. Link: https://islamqa.info/en/answers/11981
ప్రశ్న 22: ఇస్తిఖారా చేసిన తర్వాత తీసుకున్న నిర్ణయంలో కూడా కష్టం లేదా నష్టం ఎదురైతే, ఇస్తిఖారా పనిచేయనట్లా?
సమాధానం: కాదు, ఇస్తిఖారా విఫలమైనట్లు కాదు. ఒక విశ్వాసి ఇస్తిఖారా చేసిన తర్వాత ఒక పనిలో ముందుకు వెళ్ళినప్పుడు, అందులో కష్టం వచ్చినా సరే అది అల్లాహ్ యొక్క నిర్ణయం అని నమ్మాలి. ఎందుకంటే ఆ కష్టంలో కూడా మనకు తెలియని ఏదో ఒక మంచి (ఖైర్) దాగి ఉంటుందని లేదా దాని ద్వారా అల్లాహ్ ఒక పెద్ద ఆపదను తొలగించి ఉంటాడని, లేదా మన పాపాలను క్షమించి ఉంటాడని విశ్వసించాలి. (ఆధారం: షేఖ్ ముహమ్మద్ బిన్ సాలిహ్ అల్-ఉసైమీన్) Link: https://binothaimeen.net/content/8802
ప్రశ్న 23: రెండు మంచి ఉద్యోగాలు లేదా రెండు పెళ్లి సంబంధాలు వచ్చినప్పుడు ఇస్తిఖారా ఎలా చేయాలి?
సమాధానం: రెండు మంచి అవకాశాలు వచ్చినప్పుడు రెండింటి కోసం ఒకేసారి కాకుండా, అనుభవజ్ఞులను సంప్రదించి (ఇస్తిషారా), మొదట మీకు ఏది ఉత్తమమైనదిగా అనిపిస్తుందో దాని వైపు మొగ్గు చూపాలి. ఆ తరువాత ఆ ఒక్కదాని కోసమే ఇస్తిఖారా చేయాలి. అల్లాహ్ దానిని సులభతరం చేస్తే మంచిది, ఒకవేళ అది కాకుండా పోతే అప్పుడు రెండవ దాని కోసం ఇస్తిఖారా చేయాలి. (ఆధారం: శాశ్వత విద్వాంసుల కమిటీ) Link: https://islamqa.info/en/answers/8402
సమాధానం: ప్రవక్త ﷺ హదీసులో “రెండు రకాతులు పూర్తి చేసిన తర్వాత” ఈ దుఆ చదవాలని స్పష్టంగా ఆదేశించారు. కాబట్టి నమాజు పూర్తయి, సలామ్ చేసిన తర్వాతే ఈ దుఆ చదవడం సున్నత్. సజ్దాలో సాధారణ దుఆలు (ప్రార్థనలు) చేసుకోవచ్చు కానీ, ప్రత్యేకమైన ఇస్తిఖారా దుఆ మాత్రం సలామ్ చేసిన తర్వాతే చదవాలి. (ఆధారం: షేఖ్ ఇబ్న్ బాజ్) Link: https://binbaz.org.sa/fatwas/11976
ప్రశ్న 25: భార్యాభర్తలు విడాకులు (తలాఖ్ / ఖులా) తీసుకోవాలా వద్దా అనే సందిగ్ధంలో ఉన్నప్పుడు ఇస్తిఖారా చేయవచ్చా?
సమాధానం: అవును, ఎప్పుడైనా వివాహ బంధంలో తీవ్రమైన సమస్యలు వచ్చి, విడాకులు తీసుకోవాలా వద్దా, కలిసి ఉండాలా లేదా విడిపోవాలా అని గందరగోళం ఉన్నప్పుడు, ఇస్తిఖారా చేయవచ్చు. కుటుంబ పెద్దల సలహా తీసుకోవడంతో పాటు, అల్లాహ్ మార్గదర్శకత్వం కోసం ఇస్తిఖారా చేయడం ధర్మసమ్మతమే. (ఆధారం: షేఖ్ ఉసైమీన్) Link: https://islamqa.info/en/answers/11981
ప్రశ్న 26: ఇస్తిఖారా చేయాలనుకున్న వ్యక్తికి ప్రార్థన (నమాజు) చేయడానికి సమయం లేకపోతే లేదా అత్యవసరంగా నిర్ణయం తీసుకోవాల్సి వస్తే ఏమి చేయాలి?
సమాధానం: ఒకవేళ నమాజు చేసే సమయం లేదా అవకాశం లేకపోయినా, అత్యవసరంగా అప్పటికప్పుడే నిర్ణయం తీసుకోవాల్సిన పరిస్థితి వస్తే, అటువంటి స్థితిలో నమాజు చేయకుండా కేవలం ‘ఇస్తిఖారా దుఆ’ మాత్రమే చదివి నిర్ణయం తీసుకోవచ్చు. (ఆధారం: షేఖ్ అబ్దుల్ అజీజ్ బిన్ బాజ్) Link: https://binbaz.org.sa/fatwas/4952
ప్రశ్న 27: ఇస్తిఖారా దుఆ చదివేటప్పుడు చేతులు పైకెత్తి (దుఆ భంగిమలో) ప్రార్థించాలా?
సమాధానం: అవును, రెండు రకాతుల నమాజు పూర్తి చేసి సలామ్ చేసిన తర్వాత, అల్లాహ్ వైపు చేతులు పైకెత్తి ఈ ఇస్తిఖారా దుఆ చదవడం సున్నత్. ఎందుకంటే, ప్రవక్త ﷺ తెలిపినట్లుగా దుఆ చేసేటప్పుడు చేతులు పైకెత్తడం అనేది దుఆ స్వీకరించబడటానికి గల ముఖ్యమైన కారణాలలో ఒకటి. (ఆధారం: షేఖ్ ఇబ్న్ బాజ్) Link: https://binbaz.org.sa/fatwas/16723
ప్రశ్న 28: ఏదైనా వస్తువు కొనడానికి (ఉదాహరణకు: ఇల్లు, భూమి, లేదా కారు) కూడా ఇస్తిఖారా చేయవచ్చా?
సమాధానం: అవును, తప్పకుండా చేయవచ్చు. ఇస్తిఖారా అనేది కేవలం పెళ్లి లేదా ప్రయాణాలకే పరిమితం కాదు. మీరు ఇల్లు కొనాలన్నా, కారు కొనాలన్నా లేదా మీ జీవితంపై ప్రభావం చూపే ఏ ఖర్చు చేయాలన్నా, అందులో మీకు లాభం ఉందో నష్టం ఉందో మీకు తెలియదు. కాబట్టి ప్రవక్త ﷺ చెప్పినట్లు “ప్రతి వ్యవహారంలోనూ” అల్లాహ్ మార్గదర్శకత్వం కోరుతూ ఇస్తిఖారా చేయడం ఉత్తమం. (ఆధారం: షేఖ్ ముహమ్మద్ బిన్ సాలిహ్ అల్-ఉసైమీన్) Link: https://binothaimeen.net/content/8802
ప్రశ్న 29: వివాహం గురించి ఇస్తిఖారా చేసేటప్పుడు, దుఆలో ఆ వ్యక్తి (వరుడు/వధువు) పేరును ప్రస్తావించాలా?
సమాధానం: అవును, దుఆలో “హాజల్ అమ్ర” (هَذَا الأَمْرَ – ఈ వ్యవహారం) అనే పదం వచ్చినప్పుడు, మీరు మీ మనసులో ఆ నిర్దిష్ట వ్యక్తి పేరును తలుచుకోవచ్చు లేదా మీ మాతృభాషలో స్పష్టంగా “ఫలానా వ్యక్తితో నా వివాహం” అని పేర్కొనవచ్చు. ఇలా చేయడం వల్ల మీ ఉద్దేశ్యం అల్లాహ్ ముందు మరింత స్పష్టంగా వ్యక్తమవుతుంది. (ఆధారం: శాశ్వత విద్వాంసుల కమిటీ) Link: https://islamqa.info/en/answers/11981
ప్రశ్న 30: రాత్రి విత్ర్ (Witr) నమాజు చదివిన తర్వాత ఇస్తిఖారా నమాజు చేయవచ్చా?
సమాధానం: సాధారణంగా, రాత్రి పూట చదివే ఆఖరి నమాజు విత్ర్ (Witr) అయి ఉండటం సున్నత్. కాబట్టి ఇస్తిఖారా చేయాలనుకుంటే విత్ర్ నమాజుకు ముందే రెండు రకాతులు చదువుకోవడం ఉత్తమం. కానీ, విత్ర్ నమాజు పూర్తయిన తర్వాత అకస్మాత్తుగా ఏదైనా అత్యవసర నిర్ణయం తీసుకోవాల్సిన పరిస్థితి వస్తే, అప్పుడు కూడా ఇస్తిఖారా కోసం రెండు రకాతులు చదవడంలో ఎలాంటి తప్పు లేదు. Link: https://islamqa.info/en/answers/122177
ప్రశ్న 31: ఒక పనిని లేదా వ్యాపారాన్ని ప్రారంభించిన తర్వాత (కొంత పూర్తయ్యాక) సందిగ్ధత వస్తే అప్పుడు ఇస్తిఖారా చేయవచ్చా?
సమాధానం: ఇస్తిఖారా అనేది ఒక పనిని ప్రారంభించడానికి ముందే చేయాల్సిన సున్నత్. ఒకవేళ మీరు ఇప్పటికే పనిని ప్రారంభించి ఉంటే, అల్లాహ్ పై భారం వేసి (తవక్కుల్ చేసి) దానిని కొనసాగించాలి. అయితే, ప్రారంభించిన తర్వాత మధ్యలో దానిని కొనసాగించాలా లేదా ఆపేయాలా అనే కొత్త సందేహం పుడితే, అప్పుడు ఆ నిర్ణయం కోసం ఇస్తిఖారా చేయవచ్చు. (ఆధారం: షేఖ్ ముహమ్మద్ బిన్ సాలిహ్ అల్-ఉసైమీన్) Link: https://binothaimeen.net/content/8802
ప్రశ్న 32: నమాజు చేయకుండా కేవలం దుఆ మాత్రమే చదివేటప్పుడు వజూ (Wudu – శుద్ధి) ఉండటం తప్పనిసరినా?
సమాధానం: నమాజు చేయకుండా కేవలం ఇస్తిఖారా దుఆ చదివేవారికి (ఉదాహరణకు ఋతుక్రమంలో ఉన్న మహిళలు లేదా అత్యవసర ప్రయాణంలో ఉన్నవారు), వజూ (Wudu) ఉండటం తప్పనిసరి షరతు కాదు. వజూ లేకుండా కూడా దుఆ చేయవచ్చు. అయితే, వజూతో ఉండి దుఆ చేయడం ఇస్లామిక్ మర్యాదలలో ఒకటి మరియు శ్రేష్ఠమైనది. (ఆధారం: షేఖ్ ఇబ్న్ బాజ్) Link: https://binbaz.org.sa/fatwas/4952
ప్రశ్న 33: ఇస్తిఖారా చేయడానికి ఎన్ని రోజుల సమయం పడుతుంది? 3 రోజులు లేదా 7 రోజులు చేయాలనే నియమం ఉందా
సమాధానం: ఇస్తిఖారా ఇన్ని రోజులు మాత్రమే చేయాలి అనే ఎలాంటి నిర్దిష్ట సంఖ్య ప్రవక్త ﷺ సున్నత్లో లేదు. “ఏడు రోజులు ఇస్తిఖారా చేయాలి” అని చెప్పబడే హదీసు అత్యంత బలహీనమైనది (దఈఫ్). కాబట్టి, మీ మనస్సుకు స్పష్టత లేదా ప్రశాంతత వచ్చే వరకు మీరు ఎన్నిసార్లయినా ఇస్తిఖారా చేయవచ్చు. ఒక్కసారి చేసినా చాలు, లేదా అవసరాన్ని బట్టి పునరావృతం చేయవచ్చు. Link: https://islamqa.info/en/answers/5882
ప్రశ్న 34: మనం తీసుకునే నిర్ణయంలో వేరొకరి ప్రమేయం ఉన్నప్పుడు (ఉదా: భాగస్వామ్య వ్యాపారం), ఇద్దరూ విడివిడిగా ఇస్తిఖారా చేయాలా?
సమాధానం: అవును, వ్యాపార భాగస్వామ్యం లేదా వివాహం లాంటి విషయాలలో నిర్ణయం తీసుకునే ఇద్దరు వ్యక్తులు (ఉదాహరణకు అబ్బాయి మరియు అమ్మాయి, లేదా ఇద్దరు వ్యాపార భాగస్వాములు) తమ తమ భవిష్యత్తు కోసం వేర్వేరుగా, స్వయంగా ఇస్తిఖారా చేయడం సున్నత్. ఎవరికి వారు అల్లాహ్ నుండి మార్గదర్శకత్వం అడగాలి. (ఆధారం: షేఖ్ ఉసైమీన్) Link: https://islamqa.info/en/answers/11981
ప్రశ్న 35: నమాజు చేయడానికి నిషేధించబడిన సమయాల్లో (ఉదాహరణకు ఫజర్ తర్వాత లేదా అసర్ తర్వాత) ఇస్తిఖారా నమాజు చేయవచ్చా?
సమాధానం: సాధారణంగా ఫజర్ నమాజు తర్వాత సూర్యోదయం వరకు, మరియు అసర్ నమాజు తర్వాత సూర్యాస్తమయం వరకు ఎలాంటి సున్నత్ లేదా నఫిల్ నమాజులు చేయకూడదు. కానీ, నిర్ణయం తీసుకోవడం చాలా అత్యవసరమైతే (ఉదాహరణకు వెంటనే ప్రయాణం చేయాల్సి రావడం లేదా ఒప్పందం కుదుర్చుకోవడం), ఆ సమయాల్లో కూడా ఇస్తిఖారా నమాజు చేయవచ్చని షేఖ్ ఇబ్న్ తైమియా మరియు షేఖ్ ఉసైమీన్ (రహిమహుముల్లాహ్) తెలిపారు. ఎందుకంటే ఇది ‘కారణంతో కూడిన నమాజు’ (జవాతుల్ అస్బాబ్ – Dhawatul Asbaab) కిందకు వస్తుంది. Link: https://islamqa.info/en/answers/217319
ప్రశ్న 36: ఇస్తిఖారా ఎన్నిసార్లు చేసినప్పటికీ నా మనసుకు ఎలాంటి స్పష్టత (ఏ వైపు మొగ్గు చూపాలో) రాకపోతే నేనేమి చేయాలి?
సమాధానం: ఇస్తిఖారా పదే పదే చేసిన తర్వాత కూడా హృదయానికి స్పష్టత రాకపోతే, మీరు మీ కుటుంబ సభ్యులతో లేదా అనుభవజ్ఞులైన స్నేహితులతో సంప్రదింపులు (ఇస్తిషారా – Istishara) చేయాలి. వారు ఇచ్చిన సలహా మేరకు లేదా మీ ప్రస్తుత పరిస్థితికి ఏది అనుకూలంగా అనిపిస్తే ఆ పనిలో ముందుకు సాగాలి. మీరు అల్లాహ్ పై భారం వేసి అడుగు ముందుకు వేస్తే అల్లాహ్ అందులోనే మేలు కలుగజేస్తాడు. (ఆధారం: షేఖ్ అబ్దుల్ అజీజ్ బిన్ బాజ్) Link: https://binbaz.org.sa/fatwas/4952
ప్రశ్న 37: ఇహలోకానికి (దునియా) సంబంధించిన పనులకే కాకుండా, ధార్మిక (ఇస్లామిక్) విషయాలలో కూడా ఇస్తిఖారా చేయవచ్చా
సమాధానం: ఐదు పూటల నమాజు, రంజాన్ ఉపవాసాలు లాంటి తప్పనిసరి (ఫర్జ్) పనులకు ఇస్తిఖారా చేయకూడదు. కానీ రెండు మంచి పనుల మధ్య ఒకదాన్ని ఎంచుకోవాల్సి వచ్చినప్పుడు ఇస్తిఖారా చేయవచ్చు. ఉదాహరణకు: నేను ముందుగా ఖురాన్ కంఠస్థం చేయాలా లేక హదీసు విద్య అభ్యసించాలా? ఇద్దరు ఇస్లామిక్ పండితులు ఉన్నప్పుడు, ఎవరి వద్ద విద్య నేర్చుకోవాలి? ఏ మస్జిద్ లో దానధర్మాలు చేయాలి? లాంటి మంచి పనుల ఎంపికలో ఇస్తిఖారా చేయవచ్చు. (ఆధారం: హాఫిజ్ ఇబ్న్ హజర్ అల్-అస్కలానీ) Link: https://islamqa.info/en/answers/11981
సమాధానం: లేదు, కొందరు వ్యక్తులు కలిసి సామూహికంగా (జమాఅత్గా) ఒకేసారి ఇస్తిఖారా నమాజు చేయడం ఇస్లాంలో లేదు. ఇది ధర్మంలో కొత్తగా కల్పించబడిన విషయం (బిద్అత్). ఎవరి అవసరం కోసం వారు ఒంటరిగా (వ్యక్తిగతంగా) ఇస్తిఖారా నమాజు ఆచరించాలి. (ఆధారం: శాశ్వత విద్వాంసుల కమిటీ – అల్-లజ్నా అద్-దాయిమా) Link: https://islamqa.info/en/answers/11981
సమాధానం: అవును, ప్రయాణికులు వాహనంపై ఇస్తిఖారా చేయవచ్చు. ప్రవక్త ﷺ ప్రయాణంలో ఉన్నప్పుడు తమ వాహనంపైనే (ఒంటెపై) సున్నత్ మరియు నఫిల్ నమాజులు చేసేవారని హదీసులలో ఉంది. ఇస్తిఖారా నమాజు కూడా నఫిల్ నమాజు కాబట్టి, ప్రయాణంలో ఉన్నప్పుడు విమానం, రైలు లేదా బస్సులో కూర్చున్న చోటే ఖిబ్లా వైపు తిరగకపోయినా సరే నమాజు చేసి ఇస్తిఖారా దుఆ చదువుకోవచ్చు. (ఆధారం: షేఖ్ అబ్దుల్ అజీజ్ బిన్ బాజ్) Link: https://islamqa.info/en/answers/11981
ప్రశ్న 40: ఇస్తిఖారా దుఆలో అల్లాహ్ ను “నీ జ్ఞానం ద్వారా, నీ శక్తి ద్వారా” అని అడగడం వెనుక ఉన్న ఉద్దేశ్యం ఏమిటి?
సమాధానం: మానవులకు భవిష్యత్తు గురించి తెలియదు మరియు తమకు ఏది మంచిదో నిర్ణయించుకుని సాధించుకునే శక్తి లేదు. అందుకే ఇస్తిఖారా దుఆ ద్వారా అల్లాహ్ యొక్క అనంతమైన జ్ఞానాన్ని మరియు ఆయన సంపూర్ణ శక్తిని ఆశ్రయిస్తూ, “ఓ అల్లాహ్, నాకు ఏది మంచో అది ప్రసాదించు” అని ఒక దాసుడు తన బలహీనతను అంగీకరించి అల్లాహ్పై పూర్తిగా ఆధారపడతాడు. ఇస్తిఖారా యొక్క అసలు ఉద్దేశ్యం (రూహ్/ఆత్మ) ఇదే. (ఆధారం: ఇమామ్ ఇబ్న్ అల్-ఖయ్యిమ్ అల్-జౌజియ్యా) Link: https://islamqa.info/en/answers/11981
ప్రశ్న 41: ఇస్తిఖారా చేస్తే నేను అనుకున్న పనిలో కచ్చితంగా ఇహలోక (దునియా) విజయం లభిస్తుందా?
సమాధానం: ఇస్తిఖారా యొక్క అర్థం మీ కోరిక నెరవేరడం కాదు, అల్లాహ్ దృష్టిలో ఏది ఉత్తమమైనదో అది జరగడం. ఒక పనిలో నష్టం రావడం లేదా మీరు అనుకున్న పని జరగకపోవడమే, మీ పరలోకం (ఆఖిరత్) మరియు భవిష్యత్తు కోసం మంచిదై ఉండవచ్చు, అది మీకు అప్పుడు అర్థం కాకపోవచ్చు. ఇస్తిఖారా చేసిన తర్వాత ఏది జరిగినా అది అల్లాహ్ తీర్పు అని నమ్మి, దాని పట్ల సంతృప్తి (రజా – Rida) చెందాలి. (ఆధారం: షేఖ్ ముహమ్మద్ బిన్ సాలిహ్ అల్-ఉసైమీన్) Link: https://binothaimeen.net/content/8802
షేఖ్ డాక్టర్ అరఫాత్ బిన్ హసన్ అల్-ముహమ్మదీ (حفظه الله) ఇలా అన్నారు:
కొన్నిసార్లు మనం ఎవరైనా ప్రవక్త ﷺ గురించి లేదా ఆయన నిరాడంబరత (జుహ్ద్) గురించి మాట్లాడుతూ, “ప్రవక్త ﷺ పేదరికంలో ఉన్నారు, ఆయన పేదవాడిగా జీవించారు, మరియు పేదవాడిగానే మరణించారు” అని అనడం వింటుంటాము. మనమందరం ఇలాంటి మాటలు వినే ఉంటాము, కదూ? ఇది తప్పు! ప్రవక్త ﷺ పేదవారు అని నిర్ద్వంద్వంగా చెప్పడం ఒక పొరపాటు!
ఆయన ﷺ ఏదైనా నిర్దిష్ట పరిస్థితి, సంఘటన లేదా సందర్భంలో పేదరికాన్ని అనుభవించి ఉండవచ్చు, ఆ తర్వాత అల్లాహ్ వారిని ﷺ సంపన్నులుగా చేశాడు. ఆయన (కొన్ని పరిస్థితులలో) పేదరికాన్ని అనుభవించారనే వాస్తవాన్ని మేము కాదనము; దానిని మేము తిరస్కరించము. అవును, పేదరికం సంభవించింది, కానీ “ఆయన పేదవాడిగా జీవించారు, పేదవాడిగా మరణించారు, ఆయన జీవితమంతా పేదరికమే—అయినా పేదరికం ఒక లోపం కాదు కదా” అని చెప్పడం అనేది ప్రవక్త జీవిత చరిత్ర (السيرة) తెలియని వారు, సీరహ్ను (السيرة) సరిగ్గా అధ్యయనం చేయని వారు, మరియు ప్రవక్త లక్షణాలు & గుణాల (షమాయిల్) గురించి చదవని వారు మాత్రమే అంటారు. ఎందుకంటే ఇది ఆయన ﷺ షమాయిల్ కు కూడా సంబంధించిన విషయం.”
దానికి బదులుగా ఇలా చెప్పాలి: అవును, ఆయన కొన్ని పరిస్థితులలో లేదా కొన్ని సందర్భాలలో పేదరికంలో ఉన్నారు, కానీ అల్లాహ్ ﷻ వారిని సంపన్నులుగా చేశాడు మరియు వారికి ﷺ సమృద్ధిని ప్రసాదించాడు. దీనికి రుజువు ఏమిటంటే, ఆయన ﷺ తన కుటుంబానికి ఒక సంవత్సరానికి సరిపడా ఆహార పదార్థాలను (قوت) నిల్వ చేసేవారు; వారి వద్ద ఏడాది పొడవునా సరిపడే ఏర్పాట్లు ఉండేవి. మరి ఆయన ఎలా పేదవారు అవుతారు?
అంతేకాకుండా, ప్రవక్త ﷺ ఎంత గొప్ప కానుకలు ఇచ్చేవారంటే, వాటిని తీసుకున్నవారు, “పేదరికం పట్ల ఎలాంటి భయం లేని వ్యక్తిలా ఆయన నాకు కానుక ఇచ్చారు” అని అనేవారు కదా?
మరియు ఆయన ﷺ మరణించే సమయానికి, ఆయనకు ఫదక్ (فدك) లో భూమి ఉంది, మరియు బనూ అన్-నదీర్ (بنو النضير) యొక్క సంపద ఉంది. మనం చెప్పుకున్నట్లుగా అల్లాహ్ ﷻ వారికి ఫయ్ (الفيء) లో ఒక వాటాను కూడా ప్రసాదించాడు:
{అల్లాహ్ ఆ ఊర్ల వారి నుండి తన ప్రవక్త ﷺ కు ఫయ్ (الفيء) గా ప్రసాదించినదంతా…} [సూరా అల్-హష్ర్ 59:7].
కాబట్టి, “ఆయన పేదవారు మరియు పేదవాడిగా జీవించారు” అని చెప్పకండి, ఎందుకంటే ఇది వెంటనే జకాత్ (الزكاة) తీసుకోవడానికి అర్హులైన పేదవారిని గుర్తుకు తెస్తుంది. వారినే పేదవారు (الفقراء) అని అంటారు.
{సదఖాలు కేవలం ఫుఖరా (الفقراء) కొరకు మాత్రమే…} [సూరా అత్-తౌబా 9:60]. కానీ అల్లాహ్ ఆయనను జకాత్ (الزكاة) తీసుకోవడానికి అర్హులైన ఆ పేదవారిలో చేర్చకుండా రక్షించాడు (దూరంగా ఉంచాడు).
దానికి విరుద్ధంగా, ఆయన ﷺ కు అత్యుత్తమమైన మరియు స్వచ్ఛమైన సంపద లభించేది. అవి ఏమిటి? ఆయన ఈటె నీడలో మరియు కత్తి పిడి ద్వారా లభించినవి—అంటే జిహాద్ ద్వారా లభించినవి: యుద్ధ ప్రాప్తి మరియు ఫయ్ .
భూమి యొక్క ఖజానాల తాళంచెవులు ఆయన ﷺ కు అందించబడినప్పుడు ఆయన ఎలా పేదవారు అవుతారు? ఆయన అబూ మువైహిబాతో , “నాకు ఒక ఎంపిక ఇవ్వబడింది” అని చెప్పి, ఆపై భూమి యొక్క ఖజానాల తాళంచెవులు తనకు ﷺ అందించబడ్డాయని ప్రస్తావించిన వారు ఆయన ﷺ కారా?
అస్-సఫా: ఆయన ప్రభువు ﷻ అస్-సఫా పర్వతాన్ని బంగారంగా మార్చడానికి ఆయనకు ఎంపికను ఇచ్చాడు, కానీ ఆయన ﷺ దానిని తిరస్కరించారు. ఎందుకు? అల్-ముస్నద్ లో పేర్కొన్న విధంగా, జిబ్రీల్ ఆయన వద్దకు వచ్చి ఇలా అన్నారు,
“మేము వారి కొరకు అస్-సఫాను బంగారంగా మార్చిన తర్వాత కూడా నీ జాతి వారు విశ్వసించకపోతే, మేము వారిని లోకాలలో ఎవరినీ శిక్షించని విధంగా కఠినంగా శిక్షిస్తాము.” దానికి ఆయన ﷺ, “దాని కంటే నేను ఓపిక పడతాను” అని అన్నారు. ఆయన (جبريل) అన్నారు, “అలాగైతే పశ్చాత్తాపం మరియు దయ ఉంటాయి.”
అంటే, అల్లాహ్ వారి కోసం పశ్చాత్తాపం మరియు కారుణ్యం యొక్క ద్వారాలను తెరుస్తాడు అని అర్థం. మరియు అదే జరిగింది. ఆ తర్వాత, ఖురైషులు (قريش) పశ్చాత్తాపపడి అల్లాహ్ ధర్మంలోకి ప్రవేశించారు.
అరేబియన్ ద్వీపకల్పం యొక్క సంపద మరియు యెమెన్ సంపద అల్లాహ్ యొక్క ప్రవక్త ﷺ వద్దకు వచ్చేవి; అవి మదీనాలో ఆయన వద్దకు వచ్చేవి. బహ్రెయిన్ సంపద కూడా ఆయన వద్దకు వచ్చింది. కాబట్టి ఆయన ﷺ పేదవారు అని లేదా ఆయన పేదవాడిగా జీవించారు అని ఎలా చెప్పగలం? ఇది తప్పు.
మరియు ఆయన ﷺ ప్రజల అప్పుల బాధ్యతను స్వీకరించేవారు. ఆయన ఇలా అనేవారు, “ఎవరైనా సంపదను వదిలి వెళితే, అది అతని వారసులకు చెందుతుంది.” కానీ సంపదను వదిలి వెళ్లని వారి పరిస్థితి ఏమిటి? ఆయన అనేవారు, “అది నా మీద ఉంది (దాని బాధ్యత నాది), అది నా మీద ఉంది.” మరియు, “ఎవరైనా ఫలానా అప్పును వదిలివెళితే, దాని బాధ్యత నాదే.” ఈ విధంగా, ఆయన ముస్లింల నాయకుడు కాబట్టి, మరణించిన వారి అప్పుల బాధ్యతను ఆయన స్వీకరించేవారు.
ఇబ్న్ అల్-ఖయ్యిమ్ కూడా ఈ విషయాన్ని చాలా విలువైన మాటలతో చర్చించారు. మీరు ఆయన జీవిత చరిత్రను (السيرة) సరిగ్గా అధ్యయనం చేస్తే, ముఖ్యంగా షమాయిల్, ఆయన ﷺ కు గుర్రాలు, ఒంటెలు, కంచరగాడిదలు, గాడిదలు, కత్తులు, డాలులు మరియు అమ్ములపొదులు ఉన్నాయని మీరు కనుగొంటారు. ఇవన్నీ సీరత్ (ప్రవక్త గారి జీవిత చరిత్ర)లో మరియు షమాయిల్పై (الشمائل) ప్రత్యేకంగా వ్రాయబడిన పుస్తకాలలో కనిపిస్తాయి. ఆయన ﷺ ఈ వస్తువులన్నింటికీ యజమానిగా ఉండేవారు. అలాగే, ఆయన వద్ద బాణాలు ఉండేవి. వాస్తవానికి, ఆయన ఒంటెలు, కంచరగాడిదలు మరియు గాడిదలకు పేర్లు ఉన్నట్లే, ఆయన ఆయుధాలకు కూడా పేర్లు ఇవ్వబడ్డాయి. వాటికి పేర్లు ఉండేవి. ఒకదాని పేరు ఉఫైర్, మరొక దాని పేరు అల్-అద్బా (العضباء). ఆయన ఆయుధాలన్నింటికీ పేర్లు ఉండేవి, ఆ పేర్లతోనే ఆయన వాటిని పిలిచేవారు.
మరియు ఆయన ﷺ వీడ్కోలు హజ్ చేసినప్పుడు, వంద ఒంటెలను ఖుర్బానీ ఇచ్చారు. వాటిలో అరవై మూడింటిని ఆయన తన స్వంత పవిత్ర హస్తాలతో వధించారు. ఇది ఆయన వయస్సుకు సరిపోయింది, ఎందుకంటే ఆయన ﷺ అరవై మూడేళ్ల వయసులో మరణించారు, అవునా కాదా? మరియు మిగిలిన వాటిని అలీ కి ఇచ్చారు, అనగా ఆ వంద ఒంటెలలో మిగిలిన వాటిని అలీ వధించాలని దాని అర్థం.
ఆయన తండ్రి మరణించినప్పుడు కూడా, ఆయన తన తండ్రి నుండి సంపదను వారసత్వంగా పొందారు. ఆయన తల్లి మరణించినప్పుడు, ఆయన తల్లి నుండి సంపదను వారసత్వంగా పొందారు. ఖదీజా మరణించారు, ఆమె ధనవంతురాలు, కాబట్టి ఆయన ఖదీజా నుండి కూడా సంపదను వారసత్వంగా పొందారు. ఆయన ﷺ తన ఇంట్లో విడిపించబడిన బానిసలు, సేవకులు మరియు పెంపుడు పిల్లలతో సహా 120 మందికి ఖర్చు చేసేవారు; వారందరికీ ఆయన ﷺ పోషణ అందించేవారు. ప్రతినిధులు మరియు అతిథులు ఆయన వద్దకు వచ్చినప్పుడు, ఆయన ﷺ వారిని గౌరవించేవారు మరియు వారికి కానుకలు ఇచ్చేవారు.
ఈ కారణంగానే, ఆయన ప్రత్యేకతలలో ఒకటి ఏమిటంటే ఆయన ఇలా అన్నారు,
“యుద్ధ ప్రాప్తి (المغانم) నా కొరకు హలాల్ (حلال) చేయబడింది.”
ఆయనకు ముందు ఉన్న ఉమ్మత్ లకు యుద్ధ ప్రాప్తిని తీసుకోవడానికి అనుమతి లేదు. వారికి ఏదైనా యుద్ధ ప్రాప్తి లభించినప్పుడు, వారు దానిని యుద్ధభూమిలో వదిలివేసేవారు, అప్పుడు ఆకాశం నుండి అగ్ని దిగి వచ్చి ఆ సంపదను దహించివేసేది. కానీ అవి ఆయన కోసం హలాల్ (حلال) చేయబడ్డాయి:
“మరియు నా జీవనోపాధి నా ఈటె (Spear) నీడ క్రింద ఉంచబడింది.”
ఆయన ﷺ కు ప్రతిచోటా నుండి కానుకలు వచ్చేవి—రాజుల నుండి కానుకలు వచ్చేవి. అన్-నజాషీ ఆయనకు కానుకలు పంపారు, ఫర్వా అల్-జుధామీ పంపారు, మరియు అల్-ముఖౌఖిస్ కూడా కానుకలు పంపారు. దూమా పాలకుడైన ఉకైదిర్ ఆయనకు కానుకలు పంపాడు. అలాగే, రోమన్ చక్రవర్తి ఆయనకు బహుమతులు పంపాడు.
షమాయిల్ పై ఉన్న పుస్తకాలను చదవండి మరియు ‘జాద్ అల్-మాద్’ పుస్తకాన్ని చదవండి. ధృవీకరణ మరియు ఖచ్చితత్వం పరంగా సీరత్ (ప్రవక్త గారి జీవిత చరిత్ర) ఉన్న గొప్ప పుస్తకాలలో ఒకటి ఇబ్న్ అల్-ఖయ్యిమ్ రాసిన పుస్తకం ‘జాద్ అల్-మాద్’. ఇది ప్రవక్త ﷺ యొక్క మార్గదర్శకత్వం గురించి తెలియజేసే ఎన్నో రత్నాలు మరియు ప్రయోజనాలతో నిండిన ఒక అత్యంత విలువైన గ్రంథం.
కాబట్టి ఈ హదీసుకు సంబంధించింది ఇదే, మరియు పేదరికం అనే అంశానికి సంబంధించి ఇది కేవలం ఒక సంక్షిప్త సూచన మాత్రమే. నేను చెప్పినట్లుగా, కొందరు సోదరులు తమ మాటలలో లేదా పాఠాలలో ఇలా చెప్పడం నేను విన్నాను: “పేదరికం ఒక లోపం కాదు; మీ ప్రవక్త పేదవాడిగా జీవించారు మరియు పేదవాడిగా మరణించారు.” ఇది తప్పు. దీనిని ఈ విధంగా చెప్పకూడదు.
ఆయన ﷺ విముక్తి కల్పించిన మవాలీలు (الموالي), పురుషులు మరియు స్త్రీల సంఖ్య 80 వరకు ఉంది. ఒకవేళ ఆయన ﷺ పేదవారు అయితే, ఇంత పెద్ద సంఖ్యలో బానిసలకు విముక్తి కల్పించేవారా? ఆయనకు ﷺ సేవ చేసిన సేవకులు బానిసలు కారు; వారు స్వతంత్రులు (أحرار). అనస్ బిన్ మాలిక్ పదేళ్లపాటు ఆయనకు సేవ చేశారు. స్త్రీలు మరియు పురుషులతో కలిపి సేవకుల సంఖ్య 26 కి చేరుకుంది. అక్కడ 26 మంది సేవకులు ఉన్నారు, వారిలో అబ్దుల్లాహ్ బిన్ మస్ఊద్ కూడా ఉన్నారు, వారు ప్రవక్త ﷺ కు సేవ చేశారు. అబూ జర్ అల్-గిఫారీ కూడా ఆయనకు సేవ చేసిన వారిలో ఒకరు. నేను ఎత్తి చూపినట్లుగా, ఇవన్నీ సీరత్ (ప్రవక్త గారి జీవిత చరిత్ర) లో స్పష్టంగా పేర్కొనబడ్డాయి.
ప్రవక్త ﷺ జీవితాంతం పేదరికంలోనే ఉండి, పేదవాడిగానే మరణించారనేది ప్రవక్త జీవిత చరిత్ర (السيرة) మరియు ఆయన గుణగణాల (الشمائل) అవగాహన లేకపోవడం వల్ల ఏర్పడిన ఒక అపోహ.
ఆయన ﷺ ఏదైనా నిర్దిష్ట పరిస్థితి లేదా సందర్భంలో పేదరికాన్ని అనుభవించి ఉండవచ్చు, కానీ ఆ తర్వాత అల్లాహ్ వారిని ﷺ సంపన్నులుగా చేశాడు.
అల్లాహ్ ఆయనకు ఫదక్ (فدك) భూములతో పాటు, యుద్ధ ప్రాప్తి (الغنائم) మరియు ఫయ్ (الفيء) ద్వారా అపారమైన సంపదను మరియు సమృద్ధిని ప్రసాదించాడు.
ప్రవక్త ﷺ వద్ద తమ కుటుంబానికి ఏడాదికి సరిపడా ఆహార నిల్వలు ఉండేవి, అంతేకాకుండా ఆయన ఇంట్లో సుమారు 120 మందికి పోషణ అందించేవారు.
ఆయన సుమారు 80 మంది బానిసలకు (الموالي) విముక్తి కల్పించారు, మరియు ఆయన వద్ద 26 మంది స్వతంత్ర సేవకులు ఉండేవారు.
మరణించిన ముస్లింల అప్పులను తానే స్వయంగా స్వీకరించి తీర్చడం, మరియు వీడ్కోలు హజ్ (حجة الوداع) లో వంద ఒంటెలను ఖుర్బానీ ఇవ్వడం ఆయన సంపదకు, ఔదార్యానికి గొప్ప నిదర్శనాలు.
ఆయనకు సంపద లేక నిరుపేదగా (فقير) లేరు; పైగా ఆయన ప్రాపంచిక సుఖాలను వదులుకుని అల్లాహ్ ప్రసన్నత కోసం ఉద్దేశపూర్వకంగా అత్యుత్తమమైన నిరాడంబర జీవితాన్ని (الزهد) ఎంచుకున్నారు.
మానవత్వం అల్లాహ్ కొరకే https://youtu.be/aS8CHrYu_xc [23 నిముషాలు] ఉర్దూ మూలం: షేఖ్ ముహమ్మద్ ముఆజ్ అబూ కుహాఫా తెలుగు అనువాదం: షేఖ్ ముహమ్మద్ నసీరుద్దీన్ జామి’ఈ
“మానవత్వమే ముందు” అనే ఆధునిక నినాదాన్ని ఖండించడం:
నేటి సమాజంలో (ముఖ్యంగా భారతదేశం లాంటి బహుళ మతాలున్న దేశంలో) “మతం, దేవుడిపై విశ్వాసం అనేది తర్వాత… మానవత్వమే (ఇన్సానియత్) అన్నిటికంటే ముందు” అనే ఒక కొత్త సిద్ధాంతం బాగా వ్యాపించింది. దానధర్మాలు చేయడం, తల్లిదండ్రులను బాగా చూసుకోవడం, సాటి మనుషులకు లేదా జంతువులకు సహాయం చేయడం వంటి సత్కార్యాలను కేవలం ‘మానవత్వం’ అనే కోణంలోనే చూస్తున్నారు. దీనికి మతంతో, దేవుని విశ్వాసంతో సంబంధం లేదని ప్రజలు అనుకుంటున్నారు. వక్త దీనిని తీవ్రంగా ఖండించారు. అందరితో కలిసిమెలిసి ఉండటం మంచిదే అయినప్పటికీ, ఇస్లామిక్ విశ్వాసాల (ఈమాన్) హద్దులు దాటి “మానవత్వమే గొప్పది” అని అనుకోవడం పూర్తిగా తప్పు అని ఆయన స్పష్టం చేశారు.
ఈమాన్ (విశ్వాసం) లేకుండా మానవత్వానికి పరలోకంలో విలువ లేదు:
ఇస్లాం దృష్టిలో ‘మానవత్వం’ అనేది ‘ఈమాన్’ (విశ్వాసం) కు లోబడి ఉండాలి. అల్లాహ్ ను విశ్వసించకుండా, అల్లాహ్ ప్రసన్నతను ఆశించకుండా కేవలం సమాజంలో మంచి పేరు కోసం లేదా సానుభూతితో ‘మానవత్వం’ పేరుతో చేసే ఏ మంచి పనికైనా అల్లాహ్ వద్ద ఎలాంటి పుణ్యం (ప్రతిఫలం) దక్కదు. దేవుణ్ణి నమ్మని వారు కూడా సాటి మనుషులకు సహాయం చేస్తారు, కానీ పరలోకంలో అది వారిని నరకం నుండి రక్షించలేదు (నజాత్ ఇవ్వలేదు). అబ్దుల్లాహ్ బిన్ జుదాన్ లాంటి వారు అజ్ఞాన కాలంలో పేదలకు ఎంతగానో సహాయం చేసినా, అల్లాహ్ పై విశ్వాసం లేని కారణం చేత అది అతనికి లాభించదు అని ప్రవక్త (స) చెప్పిన విషయాన్ని వక్త దీనికి ఉదాహరణగా చూపించారు.
కర్మలన్నీ అల్లాహ్ కోసమే (ఇఖ్లాస్ / చిత్తశుద్ధి) జరగాలి:
ఒక ముస్లిం జీవితంలో అతిపెద్ద సంపద అల్లాహ్ పై విశ్వాసం, ఆయనతో ఉన్న సంబంధం, మరియు చిత్తశుద్ధి (ఇఖ్లాస్). మనం చేసే ప్రతి మంచి పని వెనుక “అల్లాహ్ ను మెప్పించాలి” అనే ఏకైక ఉద్దేశ్యం ఉండాలి. దారిలో ఉన్న ఒక రాయిని పక్కకు తొలగించినా, ఎవరికైనా చిరునవ్వుతో దారి చూపించినా అది “కేవలం మానవత్వం కోసమే చేశాను” అనుకోకుండా, “నా అల్లాహ్ కు ఇది ఇష్టం, అల్లాహ్ కోసం చేశాను” అని భావించాలి. గుహలో చిక్కుకున్న ముగ్గురు వ్యక్తులు “మేము కేవలం నీ కోసమే చేసిన పనుల (సత్కార్యాల) ద్వారా నిన్ను వేడుకుంటున్నాము” అని అల్లాహ్ ను అడిగినప్పుడే వారి ప్రార్థన అంగీకరించబడింది.
ముస్లింల ఆత్మగౌరవాన్ని మరియు గుర్తింపును కాపాడటం:
పాశ్చాత్య లేదా ఇతర మతాల ప్రభావంతో ఇస్లామిక్ నిఘంటువులోకి చేరిన ‘మానవత్వం’ (ఇన్సానియత్) అనే పదం ముస్లింలను తమ మత విశ్వాసాల నుండి దూరం చేస్తోందని వక్త ఆవేదన వ్యక్తం చేశారు. “ఆ వ్యక్తికి ఈమాన్ చచ్చిపోయింది కానీ మానవత్వం బతికే ఉంది” అని ముస్లింలు అనడం మానేయాలని, ఎందుకంటే ఈమాన్ లేని మానవత్వం ఆధ్యాత్మికంగా నిర్జీవమైనదని ఆయన స్పష్టం చేశారు.
మేము ఏడు భూముల గురించి విన్నాము. అవి ఏమిటి? అల్లాహ్ (Allāh) మీకు ఉత్తమమైన ప్రతిఫలం ప్రసాదించుగాక.
షేఖ్ ముహమ్మద్ నాసిరుద్దీన్ అల్-అల్బానీ:
ఏడు భూములు అనగా ఏమిటో మనకు తెలియదు, ఎందుకంటే ఏడు ఆకాశాల వలెనే అవి కూడా అగోచర (unseen) విషయాలకు సంబంధించినవి. సత్యవంతుడైన ఆయన (ప్రవక్త) ఇచ్చిన సమాచారం ద్వారా, ఏడు ఆకాశాలు ఉన్నాయని మనకు తెలుసు, మరియు ఏడు భూములు ఉన్నాయని కూడా మనకు తెలుసు. అయితే ఈ ఏడు ఆకాశాల వాస్తవికత, మరియు ఈ ఏడు భూముల వాస్తవికత గురించి, అల్లాహ్ కు మాత్రమే బాగా తెలుసు.
ఇది సంక్షిప్తమైన సమాధానం, మరియు ప్రతి ముస్లిం ఆగిపోవలసిన సమాధానం ఇదే.
అయితే, నేను దీనికి ఇంకొక విషయం జతచేస్తాను, అగోచర విషయాలకు సంబంధించి దైవికమైన సమాచారం (ప్రకటన) వచ్చినప్పుడు, అల్లాహ్ మరియు అంతిమ దినాన్ని విశ్వసించేవారు తమ సొంత బుద్ధితో, వ్యక్తిగత అభిప్రాయంతో మరియు స్వతంత్ర ఆలోచనతో అటువంటి అగోచర విషయాలలో లోతుగా శోధించడం అనుమతించబడదు.
వ్యక్తిగత అభిప్రాయం మరియు స్వతంత్ర తార్కిక ఆలోచన అనేవి కేవలం ప్రజల చర్యలు, తీర్పులు మరియు ప్రవర్తనకు సంబంధించిన విషయాలకు మాత్రమే వర్తిస్తాయి. అగోచర విషయాలకు వస్తే — నేడు వాటిని ‘ప్రకృతికి అతీతమైనవి’ (metaphysical విషయాలు) అని పిలుస్తున్నారు — వాటిని ఏమాత్రం లోతుగా శోధించడానికి అనుమతి లేదు. ఎందుకంటే మీకు తెలిసినట్లుగా, సూరత్ అల్-బఖరహ్ (Sūrat al-Baqarah) ప్రారంభంలోనే అగోచరాన్ని విశ్వసించమని మనకు ఆజ్ఞాపించబడింది. సర్వలోక పాలకుడు ఇలా అన్నాడు:
“అలిఫ్ లామ్ మీమ్. ఇది గ్రంథం, ఇందులో ఎటువంటి సందేహం లేదు, భయభక్తులు గలవారికి ఇది మార్గదర్శి.” (2:1–2)
వారెవరు?
“అగోచరాన్ని విశ్వసించేవారు.” (2:3)
ఆ తర్వాత ఆయన ఇలా అన్నాడు:
“మరియు నమాజును స్థాపిస్తారో.” (2:3)
విశ్వాసంలో మొదటి చర్య అగోచరాన్ని విశ్వసించడం, మరియు విశ్వాసపు మూలస్తంభాలన్నీ అగోచరాన్ని విశ్వసించడంలోనే ఇమిడి ఉన్నాయి.
అగోచర విషయాలన్నింటిలోకెల్లా అత్యంత గొప్పవాడు అల్లాహ్, ఆయన పవిత్రుడు మరియు మహోన్నతుడు. మేము ఆయనను విశ్వసిస్తాము మరియు పవిత్రుడు, మహోన్నతుడైన ఆయన తనను తాను ఏ విధంగా వర్ణించుకున్నాడో, అదే విధంగా మాత్రమే మేము ఆయనను వర్ణిస్తాము. తౌహీద్ (tawḥīd) పండితులు పేర్కొన్నట్లుగా, (సృష్టితో) పోల్చడం (tashbīh) మరియు (ఆయన గుణగణాలను) నిరాకరించడం (taʿṭīl) నుండి ఆయన పవిత్రుడని మేము ప్రకటిస్తాము. ఆయన తనను తాను ఏ విధంగా వర్ణించుకున్నాడో అదే విధంగా మేము ఆయనను వర్ణిస్తాము మరియు దానికి ఏమాత్రం అదనంగా చేర్చము. శక్తిమంతుడు మరియు మహోన్నతుడైన మన ప్రభువు ఖుర్ఆన్ (Qurʾān) లో మనకు తెలియజేసిన దానిని, అదేవిధంగా ఆయన ప్రవక్త ﷺ ప్రామాణిక ఉల్లేఖనాలలో మనకు తెలియజేసిన దానిని మేము దృఢంగా విశ్వసిస్తాము.”
కాబట్టి, ప్రతి అగోచర విషయానికి సంబంధించి, గ్రంథం ఎక్కడ ఆగిపోతుందో మేము కూడా అక్కడే ఆగిపోతాము మరియు దానికి ఏదీ అదనంగా చేర్చము.
ఇక ఏడు భూముల విషయానికొస్తే, మాకు తెలియదు. కొందరు చెప్పేటట్లుగా, ఉదాహరణకు, అవి ఏడు గ్రహాలా? అల్లాహ్ కే బాగా తెలుసు.
ఏడు భూములు ఉన్నాయని మేము విశ్వసిస్తాము, మరియు వాటి వివరాలలోకి వెళ్లకుండా దానికి దూరంగా ఉంటాము.
మూలం: సిల్సిలత్ అల్-హుదా వన్-నూర్ (Silsilat al-Hudā wan-Nūr) – టేప్ నం. 711 [Link] ఇంగ్లీష్ అనువాదం: యాసీన్ ఇబ్న్ జమాల్
అనువాదకుని గమనిక: షేఖ్ అల్-ఉతైమీన్ ఇలా అన్నారు: “మేము ఇలా చెబుతాము: ఆకాశాలు ఏ విధంగా అయితే ఒకదానిపై ఒకటి ఏడు పొరలుగా ఉన్నాయో, అదేవిధంగా అవి (భూములు) కూడా ఒకదానిపై ఒకటి ఏడు పొరలుగా ఉన్న భూములు. అలాగే, భూములు ఒకదానిపై ఒకటి ఏడు పొరలు.” [మూలం: అల్-ఉతైమీన్ యొక్క తఫ్సీర్, సూరహ్ అష్-షూరా (Sūrah al-Shūrā) ఆయత్ 4].
ఈ వ్యాసం (పోస్ట్) నుండి గ్రహించవలసిన ముఖ్యమైన ముఖ్యాంశాలు (Highlights) ఇక్కడ ఇవ్వబడ్డాయి:
ఏడు భూముల వాస్తవికత: ఏడు భూములు అనగా ఏమిటో, వాటి వాస్తవికత ఏమిటో మనకు కచ్చితంగా తెలియదు. ఏడు ఆకాశాల వలెనే ఇవి కూడా అగోచర (Unseen/Ghayb) విషయాలకు సంబంధించినవి.
అగోచర విషయాలను శోధించకూడదు: దైవికమైన అగోచర విషయాలను (Metaphysical matters) మన సొంత బుద్ధితో, వ్యక్తిగత అభిప్రాయంతో లేదా స్వతంత్ర ఆలోచనలతో శోధించడం ఇస్లాంలో అనుమతించబడదు. సొంత ఆలోచనలు కేవలం ప్రజల ప్రవర్తన, చర్యలు మరియు తీర్పులకు మాత్రమే పరిమితం.
ఆధారాల దగ్గరే ఆగిపోవాలి (ఖచ్చితమైన అనుసరణ): అగోచర విషయాలకు సంబంధించి ఖుర్ఆన్ మరియు ప్రవక్త ﷺ ప్రామాణిక ఉల్లేఖనాలలో ఏ మేరకు చెప్పబడిందో, అక్కడి వరకే ఆగిపోవాలి. మన సొంతంగా దానికి ఏదీ అదనంగా చేర్చకూడదు.
విశ్వాసానికి మూలం: సూరా అల్-బఖరహ్ లో అల్లాహ్ తెలిపినట్లుగా, ఇస్లామిక్ విశ్వాసంలో మొదటి మరియు అత్యంత ముఖ్యమైన చర్య ‘అగోచరాన్ని విశ్వసించడం’.
అత్యంత గొప్ప అగోచరం అల్లాహ్: అగోచరమైన వాటన్నింటిలోకెల్లా అత్యంత గొప్పవాడు అల్లాహ్. ఆయన తనను తాను ఎలా వర్ణించుకున్నాడో కేవలం అలాగే వర్ణించాలి. అల్లాహ్ ను సృష్టితో పోల్చడం (తష్బీహ్ – tashbīh) గానీ, ఆయన గుణగణాలను నిరాకరించడం (తాతీల్ – taʿṭīl) గానీ చేయకూడదు.
షేఖ్ అల్-ఉతైమీన్ వివరణ: ఆకాశాలు ఎలాగైతే ఒకదానిపై ఒకటి ఏడు పొరలుగా ఉన్నాయో, అదేవిధంగా ఈ భూములు కూడా ఒకదానిపై ఒకటి ఏడు పొరలుగా ఉన్నాయని షేఖ్ అల్-ఉతైమీన్ వివరించారు.
సుత్రా (అడ్డంకి) లేకుండా నమాజు చేస్తున్న వ్యక్తి ముందు నుండి ఎవరైనా దాటి వెళ్ళవలసి వస్తే, ఎంత ఖాళీ స్థలం వదిలి వెళ్ళాలి?
షేక్ అరఫాత్ ఇబ్న్ హసన్ అల్-ముహమ్మదీ:
సున్నత్ ఏమిటంటే, మీరు నమాజులో నిలబడి ఉన్నప్పుడు, మీకు మరియు సుత్రాకు మధ్య మూడు మూరల దూరం ఉండాలి. మరియు మీరు సజ్దా (సాష్టాంగం) లో ఉన్నప్పుడు, మీ తలకు మరియు సుత్రాకు మధ్య ఒక గొర్రె దాటి వెళ్ళడానికి సరిపడేంత ఖాళీ స్థలం ఉండాలి.
ఉదాహరణకు, సుత్రా ఇక్కడ ఉండి, నమాజు చేసే వ్యక్తి ఇక్కడ ఉంటే, అతను ఫలానా చోట సజ్దా చేస్తాడు. కాబట్టి సజ్దా స్థితిలో అతని తలకు మరియు సుత్రాకు మధ్య ఒక గొర్రె లేదా మేక వెళ్ళడానికి సరిపడేంత ఖాళీ స్థలం మిగిలి ఉండాలి.
కాబట్టి, మీరు (నమాజు చేసే వ్యక్తి ముందు నుండి) దాటి వెళ్ళాలనుకుంటే, సుత్రా ఎక్కడైతే ఉంటుందో ఆ ప్రదేశానికి అవతలి వైపు (వెలుపల) నుండి వెళ్ళాలి. ఉదాహరణకు, ఆ వ్యక్తి సజ్దా లో ఉన్నట్లయితే, ఒక గొర్రె వెళ్ళడానికి ఎంత స్థలం పడుతుందో అంచనా వేయండి, ఆ తర్వాత సుత్రా ఎక్కడ ఉంటుందో (అది ఒక చిన్న వస్తువు అయినప్పటికీ) అంచనా వేసి, దానికి ఆవల (వెనుక) నుండి వెళ్ళండి. ఇది మాత్రమే అనుమతించబడినది. ఈ స్థితిలో మీరు ఆ విధంగా దాటి వెళ్ళడం మీకు అనుమతించబడుతుంది.
ఒక అవసరం తీరాలనే ఉద్దేశ్యంతో ప్రవక్త (ﷺ) పై సలాహ్ పంపితే, ఆ అవసరం నెరవేరుతుందనేది ప్రామాణికమైన (ఆథెంటిక్) విషయమేనా?
షేఖ్ అరఫాత్ ఇబ్న్ హసన్:
అవును. ఎవరైతే అల్లాహ్ తమ అవసరాన్ని తీర్చాలని కోరుకుంటారో, వారు ప్రవక్త (ﷺ) పై తరచుగా ఎక్కువగా సలాహ్ పంపాలి. దీనికి సంబంధించి ఒక ‘సహీహ్’ (ప్రామాణిక) హదీసు ఉంది.
ప్రవక్త (ﷺ) ఒకసారి ఉబయ్ ఇబ్న్ కఅబ్ (రజియల్లాహు అన్హు) తో మాట్లాడారు, ఆయన ఎక్కువగా ప్రార్థిస్తూ మరియు (ప్రవక్త పై) సలాహ్ పంపుతూ ఉండేవారు. ఆయన (ఉబయ్) ఇలా అడిగారు: “ఓ అల్లాహ్ ప్రవక్తా, నా దుఆ (ప్రార్థన) లో మీపై సలాహ్ పంపడానికి నేను ఎంత సమయాన్ని కేటాయించాలి?” ప్రవక్త (ﷺ) ఇలా బదులిచ్చారు: “నీ ఇష్టం (ఎంతైనా చేసుకోవచ్చు), కానీ నువ్వు ఇంకా ఎక్కువ చేస్తే అది నీకే మరింత మంచిది.” ఉబయ్ (రజియల్లాహు అన్హు) ఆ సమయాన్ని మరింత పెంచుకుంటూ పోయి చివరకు ఇలా అన్నారు: “ఓ అల్లాహ్ ప్రవక్తా, నేను నా ప్రార్థన (దుఆ) అంతటినీ మీపై సలాహ్ పంపడానికే కేటాయిస్తాను.” (అప్పుడు) ప్రవక్త (ﷺ) ఇలా అన్నారు: “అయితే నీ కష్టాలన్నీ (విచారాలు) తీర్చబడతాయి మరియు నీ పాపాలు క్షమించబడతాయి.”
ఈ హదీసు ఇమామ్ తిర్మిజీ ప్రకారం ‘హసన్’ (ఆమోదయోగ్యమైనది).
ఒక వ్యక్తి దుఆ చేస్తూ (ప్రవక్తపై సలాహ్ పంపినప్పుడు), అల్లాహ్ వారి అవసరాన్ని నెరవేరుస్తాడని చెప్పడానికి ఇది ఒక సాక్ష్యమని పండితులు అన్నారు — ఎందుకంటే మనిషికి విచారం (కష్టం) అనేది ఒక అవసరం తీరకపోవడం (లేదా ఒక ఆవశ్యకత) వల్లే వస్తుంది.
Rules of Buying and Selling క్రయవిక్రయాల ఆదేశాలు [1] – క్రయవిక్రయాల ఆదేశం, ఔచిత్యం & అర్కాన్ వక్త: ముహమ్మద్ నసీరుద్దీన్ జామి’ఈ (హఫిజహుల్లాహ్) https://youtu.be/LLp42A0vsB8 [14 నిముషాలు]
ఈ ప్రసంగంలో వక్త ఇస్లాంలో క్రయ విక్రయాల (కొనుగోలు మరియు అమ్మకం) నియమాల గురించి వివరించారు. ముఖ్యంగా వ్యాపారం యొక్క ధార్మిక ఆదేశం (హుకుం), అందులోని మర్మం లేదా ఔచిత్యం (హిక్మత్), మరియు వ్యాపారం సక్రమంగా జరగడానికి కావలసిన ఐదు ప్రధాన మూలస్తంభాల (అర్కాన్) గురించి ఖురాన్ ఆయతులు మరియు ప్రవక్త ముహమ్మద్ (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) వారి హదీసుల వెలుగులో విపులంగా తెలియజేశారు.
ప్రియ వీక్షకులారా! మరో కొత్త శీర్షికతో మీ ముందుకు హాజరయ్యాను. ప్రారంభం నుండి చివరి ఎపిసోడ్ వరకు మీరు ఈ అంశాలన్నీ కూడా ఈ సిరీస్ లోని అన్ని ఎపిసోడ్లు కూడా తప్పకుండా చూడండి. ఏమిటి అది? క్రయ విక్రయాల ఆదేశాలు. అల్లాహు అక్బర్. అవును ఇస్లాం ధర్మం మన జీవితంలోని ప్రతి కోణానికి సంబంధించిన విషయంలో ఉత్తమ ఆదర్శం, చాలా మంచి స్పష్టమైన మనకు మార్గం చూపుతుంది. రోజువారి జీవితంలో పిల్లల నుండి పెద్దల వరకు, పురుషుల నుండి స్త్రీల వరకు ప్రతి ఒక్కరూ ఏదో ఒక అవసరమైన వస్తువు కొంటూ ఉంటారు, అమ్ముతూ ఉంటారు. అలాంటప్పుడు ఈ కొనడం, అమ్మడం, క్రయ విక్రయాల గురించి ఇస్లాం ఇచ్చినటువంటి స్పష్టమైన ఆదేశాలు మనం తెలుసుకోవడం చాలా అవసరం. అందుకే ఈరోజు మొదటి పాఠం మీ ముందుకు వస్తుంది. క్రయ విక్రయాలు అంటే అమ్మకం మరియు కొనుగోలు యొక్క ఆదేశం ఏమిటి? దాని యొక్క అంతరార్థం, హిక్మత్, ఔచిత్యం మరియు మర్మం ఏమిటి? దాని యొక్క అర్కాన్, పిల్లర్స్, మూల స్తంభాలు ఎన్ని ఉన్నాయి? రండి ముందు దాని యొక్క ఆదేశం గురించి హుకుం అనేది ఏమిటో తెలుసుకుందాం.
క్రయ విక్రయాల ఆదేశాలు (హుకుం)
క్రయ విక్రయాలు చేయడం అంటే అమ్మడం మరియు కొనడం పవిత్ర ఖురాన్ ద్వారా ధృవీకరించబడినది. ఖురాన్ లో దీని గురించి అల్లాహ్ త’ఆలా మనకు అనుమతించాడు. కనుక సూరతుల్ బఖరా ఆయత్ నెంబర్ 275 లో తెలిపాడు:
وَأَحَلَّ ٱللَّهُ ٱلْبَيْعَ وَحَرَّمَ ٱلرِّبَوٰاْ [వ అహల్లల్లాహుల్ బయ్య వ హర్రమర్రిబా] కాని అల్లాహ్ వ్యాపారాన్ని ధర్మసమ్మతం (హలాల్) చేసి, వడ్డీని హరామ్ (నిషిద్ధం) చేశాడు. (2:275)
అల్లాహ్ త’ఆలా వ్యాపారాన్ని ధర్మసమ్మతం హలాల్ చేశాడు మరియు వడ్డీని నిషేధించాడు. కనుక వడ్డీ దగ్గరికి వెళ్ళకండి. అలాగే ప్రవక్త మహనీయ ముహమ్మద్ (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) వారి బోధనలు మరియు ఆచరణ రెండూ కూడా దీనికి ఆధారంగా ఉన్నాయి. ప్రవక్త వారి వాచా, కర్మ సున్నతులు దీనికి అనుమతిస్తున్నాయి. కనుక ప్రవక్త ముహమ్మద్ (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) స్వయంగా అమ్మారు, కొనుగోలు చేశారు. అలాగే ప్రవక్త ముహమ్మద్ (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) ఈ క్రయ విక్రయాల గురించి ఎన్నో ఆదేశాలు ఇచ్చారు. వాటిలో ఒకటి ఏమిటి? అబూ దావూద్ లో వచ్చినటువంటి హదీస్:
అంటే ఏమిటో తెలుసు కదా, ఎందరో పల్లెల్లో ఉన్నవారు, గ్రామాల్లో ఉన్నవారు, తోటలు ఉంటాయి వారికి వ్యవసాయాలు ఉంటాయి, వారు తమ యొక్క పంటను అమ్మడానికి నగరానికి వస్తారు, సిటీలోకి వస్తారు. అయితే అక్కడ రైతు బజార్ అని ఏదైతే ఉంటుందో అక్కడి యొక్క రేట్ తెలుసుకొని ఎవరి వద్ద ఎలా అమ్మితే మనకు మంచి లాభం ఉంటుందో వారు స్వయంగా వచ్చి అమ్ముకోవచ్చు. కానీ కొందరు దలాల్ అని అంటాము కదా వారు ఏం చేస్తారు దారిలో మధ్యలోకి వెళ్తారు లేదా మార్కెట్ కు ఆ పల్లెవాసి రాకముందే మధ్యలో కలిసి ఏదో ఒక తక్కువ రేట్లో వ్యాపారం చేసేసుకుంటారు. అలా చేయకండి, ప్రతి ఒక్కరికి వారి సొమ్ము వారి వాటా లభించనివ్వండి.
అలాగే మరొక హదీస్ ప్రవక్త ముహమ్మద్ (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) వారు తెలిపారు, సహీహ్ బుఖారీలో ఉంది:
الْبَيِّعَانِ بِالْخِيَارِ مَا لَمْ يَتَفَرَّقَا [అల్ బయ్యిఆని బిల్ ఖియారి మా లమ్ యతఫర్రఖా] అమ్మేవారు మరియు కొనేవారు ఇరువురు విడిపోనంత వరకు (ఆ బేరాన్ని రద్దు చేసుకునే లేదా ఒప్పుకొని తీసుకునే) ఎంపిక వారికి ఉంటుంది.
అమ్మేవారు మరియు కొనేవారు ఇరువురు విడిపోనంత వరకు ఆ బేరాన్ని రద్దు చేసుకునే లేదా ఒప్పుకొని తీసుకునే అటువంటి ఖియార్, ఆ చాయిస్ వారికి ఉంటుంది. ఎప్పటి వరకైతే వారు కలిసి ఉంటారో. విడిపోయారు, ఎక్కడి వారు అక్కడ వెళ్ళిపోయారు, అమ్మేవారు వెళ్ళిపోయారు, కొనేవారు వెళ్ళిపోయారు, తర్వాత వచ్చి ఇది నాకు వద్దు అని అంటే ఆ చాయిస్ తీసుకోవాలా వద్దా అన్నటువంటి ఒక నిర్ణీత గడియ దానికి ప్రవక్త ముహమ్మద్ (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) ఒక హద్దు తెలిపారు. ఈ హదీసుల అసలు ఉద్దేశ్యం మీకు అర్థమైంది కదా, అంటే మన ప్రవక్త ముహమ్మద్ (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) మాటల ద్వారా ఈ క్రయ విక్రయాలు అమ్మడం కొనడానికి సంబంధించిన ఆదేశాలు ఇవ్వడమే కాకుండా స్వయంగా కొన్నారు, స్వయంగా అమ్మారు కూడా.
వ్యాపారం యొక్క అంతరార్థం మరియు ఔచిత్యం (హిక్మత్)
అయితే ఇక రండి, ఇప్పుడు ఈ క్రయ విక్రయాల, Buy and Sell, దీని యొక్క అంతరార్థం ఏమిటి? హిక్మత్ ఏమిటి? ఇందులో ఔచిత్యం, మర్మం ఏమున్నది? మనిషి ఇతరుల వద్ద ఉన్న తన అవసరాన్ని ఎటువంటి ఇబ్బంది లేకుండా, ఎటువంటి నష్టం వేరే వారికి చేకూర్చకుండా, స్వయం తాను నష్టంలో పడకుండా, సులభంగా తన ఆ అవసరాన్ని తీర్చుకోవడం. నాకు కావలసిన ఒక వస్తువు ఫలానా వ్యక్తి వద్ద ఉంది, అతడు అమ్మడానికి సిద్ధంగా ఉన్నాడు. అయితే నేను వెళ్లి దానికి సంబంధించిన రుసుము, డబ్బు, ధర, వెల ఎంత ఉన్నదో ఇచ్చేసి అది తీసుకోవడం. ఈ విధంగా ప్రతి ఒక్కరు తమ అవసరాన్ని తీర్చుకుంటున్నారు. ఎవరికీ ఏ ఇబ్బంది కలిగించకుండా, ఎవరినీ ఏ నష్టంలో పడవేయుకుండా. హిక్మత్ తెలిసింది కదా, ఎన్నో హిక్మతులు ఉన్నాయి ఇది చాలా ముఖ్యమైనది. ప్రతి మనిషి జీవితంలో అవసరం ఉండేది.
వ్యాపారం యొక్క ఐదు మూలస్తంభాలు (అర్కాన్)
ఇప్పుడు చాలా ముఖ్యమైన ఒక విషయం తెలుసుకోబోతున్నాము. అదేమిటి? ఈ క్రయ విక్రయాలకు సంబంధించిన అర్కాన్ ఎన్ని? అవి ఐదు. జాగ్రత్త సుమా, ఇస్లాం యొక్క అర్కాన్ ఐదు అని విన్నాము, షహాదతైన్, నమాజ్, రోజా, జకాత్, హజ్. అయితే అవి ఇస్లాం యొక్క అర్కాన్, ప్రతి బిల్డింగ్ కి ప్రతి వస్తువుకు పిల్లర్ అనేది పునాది అనేది దానికి సంబంధించిన మూల పిల్లర్లు అనేవి ఉంటాయి కదా, మూల స్తంభాలు, అలాగే ఈ క్రయ విక్రయాలకు సంబంధించి ఐదు ఉన్నాయి. బాయె, ముష్తరీ, మబీఈ, సీగతుల్ అఖ్ద్ మరియు అత్-తరాదీ.
ఏంటి వీటి భావం? బాయె అంటే అమ్మేవారు. అమ్మే వ్యక్తి తాను అమ్మే వస్తువుకు అసలు యజమాని అయి ఉండాలి లేదా దానిని అమ్మడానికి అతనికి అనుమతి లభించి ఉండాలి. అలాగే అమ్మే వ్యక్తి తెలివితేటలు కలిగి మతిస్థిమితం ఉన్న వాడు అయి ఉండాలి. అంటే అతను పిచ్చివాడు కానీ ఇంకా వేరే కొనడానికి అమ్మడానికి ఏ బుద్ధి జ్ఞానాలు అవసరమో అవి లేకుండా ఉంటే అతడు నష్టంలో పడిపోతాడు, బహుశా ఇతరులను కూడా నష్టంలో పడవేస్తాడు కావచ్చు. ఇది బాయె, అమ్మే వ్యక్తి.
ఇక ముష్తరీ, కొనే వ్యక్తి ఏంటి? రెండవ రుకున్, రెండవ పిల్లర్, రెండవ మూలస్థంభం కొనేవారు. లావాదేవీలు చేసే అటువంటి విచక్షణ కలిగి ఉండాలి. కొనే వ్యక్తి కూడా మతిస్థిమితం లేనివాడు లేదా పెద్దల అనుమతి లేని బాలుడు కాకూడదు. ఎవరైనా పిల్లవాడు ఒక ఐదు రూపాయలు తీసుకొచ్చేసి నాకు చాక్లెట్ ఐస్క్రీం ఇలాంటిది ఏదైనా కొనుక్కుంటున్నాడు అంటే బహుశా అది అంత పెద్ద సమస్య కాదు. చిన్న బాలుడు, పిల్లవాడు 1000 రూపాయలు, 2000 రూపాయలు ఇలా తీసుకొచ్చాడు, ఏదో నేను కొనాలి అనుకుంటున్నాను. ఏం కొంటావు బాబు? ఈ విధంగా చిన్న పిల్లలకు సరైన బుద్ధి జ్ఞానాలు ఉండవు. కనుక కొనే వ్యక్తి కూడా బుద్ధి జ్ఞానముడై మరీ పిల్లలు కాకుండా, ఒకవేళ పిల్లలు అయి ఉంటే పెద్దల అనుమతి అందులో ఉండి తప్పకుండా ఈ రెండు రుకున్లు పాటించాలి.
ఇక మూడవ రుకున్ వచ్చేసి ఏమిటి? మబీఈ అంటే ఆ వస్తువు ఏదైతే అమ్మడం జరుగుతుందో. ఆ వస్తువు ధర్మబద్ధమైనది, నాజాయజ్ కాకూడదు, జాయజ్ వస్తువై ఉండాలి. తాహిర్ అంటే పవిత్రమైనదిగా ఉండాలి, నాపాక్ వస్తువు ఉండకూడదు. అలాగే ఆ వస్తువును కొనే వారికి ఇచ్చే అటువంటి అవకాశం ఉండాలి. ఆ వస్తువు ఏదైతే అమ్మడం జరుగుతుందో కొనే వ్యక్తి ఆధీనంలో వచ్చే అటువంటి అవకాశం ఉండాలి. అంతే కాదు వాటి యొక్క అంటే ఏ వస్తువు కొనడం జరుగుతుందో దాని వివరాలు, దాని మంచి చెడులు కొనే వ్యక్తికి తెలిసి కూడా ఉండాలి. ఎవరైనా వ్యక్తి వచ్చాడు ఒక బాక్స్ మూసి ఉన్నది, నేను అమ్ముతున్నాను అని, అందులో ఏమున్నది, ఎలాంటిది ఏమీ తెలియకుండా ఇలా అమ్మడం ఇలా కొనడం సరైన విషయం కాదు. అర్థమైంది కదా.
ఇక నాలుగవ రుకున్, నాలుగవ మూలస్థంభం సీగయే అఖ్ద్, ఒప్పంద రూపం. అంటే ఏమిటి ఇది మాటల ద్వారా కావచ్చు, ప్రాక్టికల్ గా కూడా కావచ్చు. మాటల ద్వారా అంటే ఏమండీ ఇదిగోండి ఈ డబ్బులు తీసుకోండి నాకు ఆ వస్తువు కావాలి, సరే తీసుకోండి మీకు ఈ వస్తువు ఇచ్చేసాను. కొనే వ్యక్తి డబ్బులు ఇచ్చి నాకు ఇది కావాలి అన్నప్పుడు అమ్మే వ్యక్తి ఇదిగోండి మీరు తీసుకోండి నేను మీకు అమ్మేసాను అని ఇలా మాటల ద్వారా జరగడం కానివ్వండి. లేదా ప్రాక్టికల్ గా ఈ రోజుల్లో ఆన్లైన్ బిజినెస్ లు కానివ్వండి, లేదా డిమార్ట్ ఇంకా పెద్ద పెద్ద మాల్స్ ఏదైతే ఉన్నాయో అక్కడ సామాన్లు అన్నీ పెట్టి ఉంటాయి అల్మారాలలో రేట్లు రాసి ఉంటాయి, ర్యాకులలో పెట్టి ఉంటాయి కదా. మనిషి తనకు అవసరం ఉన్న వస్తువు చూస్తాడు, దాని రేటు చూస్తాడు, అనుకూలంగా ఉంటే తీసుకుంటాడు క్యాషియర్ వద్దకు వచ్చేసి డబ్బులు ఇచ్చేస్తాడు, లేదా కార్డు ద్వారా పే చేస్తాడు. ఇటు కొనే వ్యక్తి అటు అమ్మే వ్యక్తి ఏ ఒక్క మాట మాట్లాడకుండా వ్యాపారం పూర్తవుతుంది. ఏంటిది ప్రాక్టికల్. ఇలా ప్రాక్టికల్ గా లేదా మాట ద్వారా అది పూర్తి అవ్వడానికి అవకాశం ఉండాలి.
ఇక ఐదవది, ఇది చాలా ముఖ్యమైనది. క్రయ విక్రయాల అర్కాన్ మూల స్తంభాల్లో ఐదవది ఉభయ పక్షాల అంగీకారం, ఇష్టం, తరాదీ. అంటే ఏమిటి? ఇరు పక్షాలు, కొనేవారు మరియు అమ్మేవారు వారి ఇష్టపూర్వకంగా, వారి ఇష్టం ఉన్నప్పుడే అది చెల్లుతుంది. ఏ ఒక్కరి తరఫు నుండి ఎలాంటి బలవంతం అనేది జరగకూడదు. ఇదే విషయం ప్రవక్త ముహమ్మద్ (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) తెలిపారు:
إِنَّمَا الْبَيْعُ عَنْ تَرَاضٍ [ఇన్నమల్ బయ్యు అన్ తరాదిన్] వ్యాపారం అనేది ఇరు పక్షాల అంగీకారం మీదనే ఆధారపడి ఉన్నది.
వ్యాపారం అనేది కేవలం ఇరు పక్షాల అంగీకారం మీదనే ఆధారపడి ఉన్నది. దీనికి సంబంధించిన ఆయత్ కూడా ఉంది కదా ఖురాన్ లో, అన్ తరాదిమ్ మిన్కుమ్.
ముగింపు
ఈ విధంగా సోదర మహాశయులారా, సోదరీమణులారా క్రయ విక్రయాల ఆదేశాలు, కొనే అమ్మే అటువంటి ఆదేశాలు ఈ మన సిరీస్ లో మొదటి పాఠం పూర్తిగా విన్నారు. మూడు విషయాలు ఇందులో వచ్చాయి. మొదటిది దాని ఆదేశం, రెండవది దాని హిక్మత్ అంతరార్థం, మూడవది దాని యొక్క ఐదు పిల్లర్లు. మంచిగా గుర్తుంచుకోండి ఈ విషయాలు ఇన్షాఅల్లాహ్ రెండవ పాఠంలో మళ్ళీ మనం కలుసుకుందాము. అప్పటి వరకు సెలవు తీసుకుంటున్నాము. అల్లాహ్ మనందరికీ సద్భాగ్యం ప్రసాదించుగాక.
ఈ ప్రసంగంలో నరకవాసుల గురించి తీవ్రమైన హెచ్చరికలు చేయబడ్డాయి. నరకంలో వారికి లభించే పడకలు, దుప్పట్లు నరకాగ్నితో కూడుకున్నవని, వారి తలల పైనుండి, పాదాల క్రింది నుండి శిక్ష కమ్ముకుంటుందని వివరించబడింది. నరకవాసులను బంధించే సంకెళ్లు, ఇనుప గదలు, వేడి నీటితో చర్మం కాలిపోవడం, తిరిగి కొత్త చర్మం రావడం వంటి భయంకరమైన శిక్షల గురించి ఖురాన్ ఆయతుల ద్వారా తెలపబడింది. ముఖం కిందికి లాగబడటం, గాడిదలా తిరగడం, పాములు, తేళ్లు కుట్టడం వంటి శిక్షలను వివరిస్తూ, ఈ నరక యాతనల నుండి ఏ విధంగానూ ఉపశమనం లేదా మరణం ఉండదని వక్త హెచ్చరించారు. చివరగా, అల్లాహ్ దయతో ఇహలోకంలో ప్రసాదించిన వరాన్ని సద్వినియోగం చేసుకుని నరక శిక్ష నుండి రక్షణ పొందాలని కోరారు.
అస్సలాము అలైకుమ్ వరహ్మతుల్లాహి వబరకాతహు. అల్హందులిల్లాహ్ వస్సలాతు వస్సలాము అలా రసూలిల్లాహ్, అమ్మా బాద్. రుజుమార్గం టీవీ ప్రేక్షకులకు “మరణానంతర జీవితం” అనే అంశంలో స్వాగతం. నరక శిక్షలు, నరకవాసులకు ఇవ్వబడే ఆహారం, పానీయాలు, దుస్తులు వీటన్నిటి వివరాలు మనం తెలుసుకున్నాము.
నరకవాసుల పడకలు మరియు శిక్షల తీవ్రత
ఇక ఈ రోజు మనం వారి గురించి ఎలాంటి పడక ఉంటుంది? ఎలాంటి పరుపు అనేది పడుకోవడానికి వారికి ఇవ్వడం జరుగుతుంది? ఈ విషయాలు మనం తెలుసుకుందాము. అయితే, నరకం అనేది విశ్రాంతి స్థలం కాదు కదా పడుకొని ఉండడానికి! నరకం అనేది ఏదైనా ఆనందకరమైన ప్రదేశం కాదు, అక్కడ మనిషి కొంతసేపటి గురించి ఏదైనా ఎంజాయ్మెంట్ చేసుకోవాలని. అది శిక్షలతో కూడిన స్థలం. అయినా, అక్కడ ఇవ్వబడే తిండి, పానీయం, దుస్తులు ఇవన్నీ శిక్షలతో కూడి ఉంటాయి. ఈ విధంగా వారి గురించి ఏ పరుపులైతే ఉంటాయో, అవి కూడా శిక్షలతో కూడి ఉంటాయి.
సూరహ్ అల్ ఆరాఫ్, ఆయత్ నంబర్ 41 లో అల్లాహ్ తెలిపాడు:
لَهُم مِّن جَهَنَّمَ مِهَادٌ وَمِن فَوْقِهِمْ غَوَاشٍ ۚ وَكَذَٰلِكَ نَجْزِي الظَّالِمِينَ [లహుమ్ మిన్ జహన్నమ మిహాదువ్ వమిన్ ఫౌకిహిమ్ గవాష్. వ కజాలిక నజ్ జిజ్ జాలిమీన్] వారి క్రింద నరకాగ్నితో చేయబడిన పాన్పుఉంటుంది. పైన దుప్పటి కూడా (దానితోనే తయారైనదయి ఉంటుంది). దుర్మార్గులకు మేము విధించే శిక్ష ఇలాగే ఉంటుంది. (7:41)
నరకమే నరకం. మరియు వారు కప్పుకోవడానికి పైనుండి ఏ దుప్పట్లయితే వేసుకుంటారో, అవి కూడా నరకానికి సంబంధించినవే,
సూరహ్ అన్ కబూత్, ఆయత్ నంబర్ 55 లో అల్లాహ్ తెలిపాడు:
ఆ రోజు శిక్ష వారి పైనుంచి, వారి పాదాల క్రింద నుంచి వారిని ఆక్రమించుకుంటూ ఉంటుంది. అప్పుడు (అల్లాహ్) వారితో “మీరు చేసుకున్న కర్మల రుచి చూడండి” అని అంటాడు. (29:55)
ఇక వారు ఆ నరకం నుండి పారిపోయి ఏ నీడ పొందాలని కోరుతారో, ఆ నీడ కూడా నరకం యొక్క నీడ! అందులో కూడా వారికి ఎలాంటి ప్రశాంతత అనేది, సౌఖ్యం అనేది ఉండదు. వారు నీడను చూసి, ఆ నీడలోకి వచ్చినప్పుడు, అక్కడ వారికి నరకం నుండి ఏదైతే పారిపోయి వచ్చారో, నరకాగ్ని నుండి రక్షణ పొందాము అన్నట్లుగా వారికి అర్థమవుతుందో, నీడలో వచ్చిన తర్వాత అక్కడ పెద్ద పెద్ద నిప్పులు వచ్చి పడుతూ ఉంటాయి. ఈ విధంగా పొగ వారిని కమ్ముకొని ఉంటుంది మరియు దుర్వాసన అనేది వారు భరించలేకపోతారు. అలాంటి ఆ స్థితిలో, నరకంలో నరకాగ్నిని భరిస్తూ ఏదైతే ఉన్నారో దానికంటే మరీ ఘోరమైన పరిస్థితి వారిది ఉంటుంది.
ఇరుకు ప్రదేశాల్లో బంధించబడడం మరియు ఇనుప గదలు
ఇంకా మహాశయులారా, నరకంలో ఇన్ని కష్టాలు వారు భరిస్తూ ఉంటారు, కానీ ఇంతటితో వారి యొక్క కష్టాలకు అంతం అనేది ఉండదు. నరకంలోనే ఇంకా ఎన్నో రకాల శిక్షలు ఉంటాయి. కొందరిని బందీలుగా ఖైదు చేయడం జరుగుతుంది. మరికొందరిని చాలా ఇరుకు ప్రదేశంలో వారిని వేయడం జరుగుతుంది. ఎంతటి ఇరుకు ప్రదేశం అంటే, వారు అక్కడ కదలడానికి కూడా అవకాశం ఉండదు.
నరకంలోని ఒక ఇరుకైన స్థలంలో వారిని కాళ్ళూ, చేతులూ బంధింపబడిన స్థితిలో పడవేయబడినప్పుడు వారు చావు కోసం అరుస్తారు. (25:13)
అయితే వారికి సమాధానం ఇవ్వబడుతుంది: “ఏమిటి ఒక్క చావును? ఎన్నో చావులను మీరు పిలిచినా, కేకలు వేసినా ఏ ఒక్క చావు కూడా మీకు రాదు, మీరు అసలు అక్కడ చనిపోనే చనిపోరు.”
మరో రకమైన శిక్ష ఎలా ఉంటుందో సూరహ్ ఇబ్రాహీం ఆయత్ నంబర్ 49 లో తెలపడం జరిగింది:
وَتَرَى الْمُجْرِمِينَ يَوْمَئِذٍ مُّقَرَّنِينَ فِي الْأَصْفَادِ [వతరల్ ముజ్రిమీన యౌమఇజిమ్ ముకర్రనీన ఫిల్ అస్ ఫాద్] ఆ రోజు అపరాధులంతా ఒకచోట సంకెళ్ళతో బంధించబడి ఉండటం నువ్వు చూస్తావు. (14:49)
మరియు సూరహ్ ఇన్సాన్ ఆయత్ నంబర్ 4 లో ఉంది:
إِنَّا أَعْتَدْنَا لِلْكَافِرِينَ سَلَاسِلَ وَأَغْلَالًا وَسَعِيرًا [ఇన్నా అఅతద్ నా లిల్ కాఫిరీన సలాసిల వ అగ్లాలవ్ వసయీరా] అవిశ్వాసుల కోసం మేము సంకెళ్ళను, ఇనుప పట్టాలను, జ్వలించే అగ్నిని సిద్ధం చేసి ఉంచాము. (76:4)
అబూ లహబ్ యొక్క భార్య, ఆమె గురించి ప్రస్తావిస్తూ అల్లాహ్ ఏం చెప్పాడు?
فِي جِيدِهَا حَبْلٌ مِّن مَّسَدٍ [ఫీ జీదిహా హబ్లుమ్ మిమ్ మసద్] ఆమె మెడలో (ఖర్జూర ఆకుతో) గట్టిగా పేనిన ఒక త్రాడు ఉంటుంది (111:5)
మరియు సూరహ్ హాక్కా లో ఇంతకుముందే మీరు విని ఉన్నారు. అల్లాహ్ సుబ్ హానహు వ త’ఆలా, ఎడమ చేతిలో ఎవరైతే తమ కర్మపత్రాన్ని తీసుకుంటారో వారు ఎలా బాధపడుతూ అరుస్తారో, ఆ తర్వాత వారిని ఎలా బంధించడం జరుగుతుందో తెలియజేస్తూ:
ثُمَّ فِي سِلْسِلَةٍ ذَرْعُهَا سَبْعُونَ ذِرَاعًا فَاسْلُكُوهُ [సుమ్మ ఫీ సిల్సిలతిన్ జర్ఉహా సబ్ ఊన జిరాఅన్ ఫస్లుకూహ్] మరి వాణ్ణి డెభ్భై మూరల పొడవు గల సంకెళ్ళతో బిగించి కట్టండి. (69:32)
ఇంకా మహాశయులారా, మరో రకమైన శిక్ష అక్కడ ఏం జరుగుతుంది అంటే, పెద్ద పెద్ద ఇనుప గదలతో, ఇనుప రాళ్లతో, ఇనుప సలాకులతో నరకవాసులను కొట్టడం జరుగుతుంది.
وَلَهُم مَّقَامِعُ مِنْ حَدِيدٍ [వలహుమ్ మకామిఉ మిన్ హదీద్] ఇంకా, వారి కొరకు (వారిని చితక బాదటానికి) ఇనుప సుత్తులు కూడా ఉన్నాయి. (సూరహ్ హజ్ 22:21)
మరియు అక్కడి శిక్షల్లో ఒక రకమైన శిక్ష, నరకవాసుల తలల మీదుగా బాగా వేడిలో, మితిమీరి వేడిగల నీళ్లు వారిపై పోయడం జరుగుతుంది. ఆ నీళ్లు వారి శరీరంపై పడిన వెంటనే తోలు అంతా కాలిపోతూ కాలిపోతూ లోపల కడుపులోని ప్రేగులు కూడా ముక్కలు ముక్కలు అవుతూ ఉంటాయి.
ఇంకా నరకంలో ఒక రకమైన శిక్ష మరీ ఘోరంగా ఉంది. చూడడానికి అంతం సమాప్తం అని ఏర్పడుతుంది కానీ అలా జరగదు. ఒక హదీసులో ప్రవక్త ముహమ్మద్ (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) తెలిపారు: ఎవరైతే మదీనా వాసుల పట్ల చెడుగా చూస్తాడో, చెడుగా ప్రవర్తిస్తాడో అల్లాహ్ సుబ్ హానహు వ త’ఆలా నరకంలో అతన్ని ఎలాంటి శిక్షకు గురి చేస్తాడు అంటే, ఉప్పు నీళ్లలో ఎలా కరిగిపోతుందో అతడు అలా నరకంలో కరిగిపోతా ఉంటాడు. ఇలాంటి శిక్ష అతనికి జరుగుతూనే ఉంటుంది.
ఇంకా మహాశయులారా, అక్కడి శిక్షల్లో మరొక ఘోరమైన శిక్ష ఏమిటంటే, ఎప్పుడెప్పుడు శిక్షించబడి తోలు కాలిపోతూ ఉంటుందో, అప్పుడప్పుడు మరొక కొత్త తోలు వారిపై వేయడం జరుగుతుంది. వారికి కొత్త తోలు పుట్టుకొస్తుంది. మళ్లీ శిక్షించడం జరుగుతుంది. తోలు కాలిపోతుంది, మళ్లీ కొత్తగా వారికి తోలు వస్తూ ఉంటుంది.
كُلَّمَا نَضِجَتْ جُلُودُهُم بَدَّلْنَاهُمْ جُلُودًا غَيْرَهَا لِيَذُوقُوا الْعَذَابَ [కుల్లమా నజిజత్ జులూదుహుమ్ బద్దల్నాహుమ్ జులూదన్ గైరహా లియజూకుల్ అజాబ్] వారి చర్మాలు బాగా ఉడికిపోయినప్పుడల్లా, వాటికి బదులుగా, వారు శిక్ష యొక్క రుచి చూసేందుకు వేరే చర్మాలను సృష్టిస్తాము (4:56)
మరి ఈ రోజుల్లో సైంటిఫిక్ పరంగా కూడా, మనిషి యొక్క తోలులో కొన్ని కణాలు ఉన్నాయి, అవి మనిషికి కలిగే బాధను గ్రహించగలుగుతాయి. ఎప్పుడైతే అవి కాలిపోతూ ఉంటాయో, వాటిని మార్చడం జరుగుతూ ఉంటుంది.
ముఖం క్రిందులుగా లాగబడటం మరియు పేగులు బయటపడే శిక్ష
ఇంకా సోదరులారా, నరకంలో వారిని ఎలా పడవేయడం జరుగుతుందో దాని ప్రస్తావన కూడా వచ్చి ఉంది మహాశయులారా.
తల క్రిందులుగా చేసి అవమానకరంగా వారిని నరకంలో వేయడం జరుగుతుంది.
يَوْمَ يُسْحَبُونَ فِي النَّارِ عَلَىٰ وُجُوهِهِمْ [యౌమ యుస్ హబూన ఫిన్నారి అలా వుజూహిహిమ్] వారిని ముఖం క్రిందులుగా చేసి నరకం వైపునకు లాగుతూ ఉండడం జరుగుతుంది. (54:48)
మరి కొందరికి శిక్ష అక్కడ ఎలా ఉంటుంది? బహుశా కొన్ని పల్లెటూర్లలో మనం చూసి ఉంటాము, నూనె తీయడానికి ఎద్దు గాని, గాడిద గాని గుండ్రంగా త్రిప్పుతూ ఉండడం జరుగుతుంది. అటు ఇటు చూసి అది తన పని వదలకూడదు అని కొన్ని సందర్భాల్లో దాని ముఖం మొత్తం కప్పి ఉంచడం కూడా జరుగుతుంది. కేవలం ఒక విషయం అర్థం కావడానికి మన గ్రామాల్లో జరిగే ఒక విషయం ఉదాహరణగా చెప్పాను. కానీ నవూజుబిల్లాహ్, నరకంలో ఉండే నరక శిక్షల యొక్క పోలిక కాదు ఇది. విషయం ఏంటంటే, నరకంలో కొందరికి శిక్ష ఈ విధంగా జరుగుతుంది.
ప్రళయ దినాన ఒక వ్యక్తిని తీసుకొచ్చి నరకంలో వేయడం జరుగుతుంది. నరకంలో అతను పడిన తర్వాత అతని పేగులన్నీ బయటికి వచ్చి ఉంటాయి. కడుపు చాలా పెద్దగా అయిపోతుంది. అతడు లేచి నిలబడాలి అనుకుంటాడు, కానీ నిలబడలేడు, తిరుగుతాడు. ఇలా ఆ గాడిద లేదా ఎద్దు తిరిగే విధంగా అలాగే అతనికి శిక్ష ఇవ్వడం జరుగుతుంది. ప్రజలు అతన్ని చూసి, “నీవు మంచిని గురించి ఆదేశిస్తూ ఉండేవాడివి కదా! చెడు నుండి ఆపుతూ ఉండేవాడివి కదా! నీవు ఇలాంటి శిక్షకు ఎందుకు గురయ్యావు?” అని అంటే, అతను అంటాడు:
كُنتُ آمُرُكُم بِالْمَعْرُوفِ وَلَا آتِيهِ وَأَنْهَاكُمْ عَنِ الْمُنكَرِ وَآتِيهِ [కున్తు ఆమురుకుమ్ బిల్ మఅరూఫి వలా ఆతీహి వ అన్హాకుమ్ అనిల్ మున్కరి వ ఆతీహ్] “ఏ మంచిని గురించి మీకు ఆదేశిస్తూ ఉండేవాడినో, అది నేను పాటించేవాడిని కాదు. ఏ చెడు నుండి మిమ్మల్ని వారిస్తూ ఉండేవాడినో, ఆ చెడు నేను చేసేవాడిని.”
అందుకే ఇలాంటి శిక్ష జరుగుతుంది అని అంటాడు. అల్లాహ్ ఈ విధంగా మనకు చెప్పే బోధనలను స్వయంగా ఆచరించే భాగ్యం కలిగించు గాక. ఏ విషయాల నుండి మనం వారిస్తున్నామో వాటి నుండి స్వయంగా మనం ముందు దూరంగా ఉండే అటువంటి భాగ్యం అల్లాహ్ మనందరికీ ప్రసాదించు గాక.
నరకవాసుల ఆక్రందనలు మరియు భయంకరమైన సర్పాలు
నరకంలోని శిక్షల్లో ఒక రకమైన శిక్ష ఏమిటంటే, ఆ శిక్షలను భరించలేక వారు పెడబొబ్బలు పెడతారు. ఏడుస్తూ ఉంటారు, అరుస్తూ ఉంటారు. కానీ ఎక్కడి నుండి ఏ సహాయం అందదు, ఎవరూ వారి యొక్క ఏడ్పుబొబ్బలను వినేవారు ఉండరు.
حَتَّىٰ إِذَا أَخَذْنَا مُتْرَفِيهِم بِالْعَذَابِ إِذَا هُمْ يَجْأَرُونَ [హత్తా ఇజా అఖజ్ నా ముత్రఫీహిమ్ బిల్ అజాబి ఇజా హుమ్ యజ్ అరూర్] ఆఖరికి మేము వారిలోని భోగలాలసులను శిక్షగా పట్టుకున్నప్పుడు, వారు ఆర్తనాదాలు చేయసాగారు.(23:64)
لَا تَجْأَرُوا الْيَوْمَ ۖ إِنَّكُم مِّنَّا لَا تُنصَرُونَ [లా తజ్ అరుల్ యౌమ ఇన్నకుమ్ మిన్నా లా తున్సరూన్] వారికి సమాధానం ఇవ్వడం జరుగుతుంది: “మీరు ఈ రోజు ఎలాంటి సహాయానికై మీరు కేకలు వేయకండి, ఈ రోజు మా వైపు నుండి మీకు ఎలాంటి సహాయం అందదు.” (23:65)
నరకంలో ఒక రకమైన శిక్ష: మనిషి నరకాగ్నిలో ఉండి ఉండి, నీళ్లు త్రాగడానికి అని పక్కకు వస్తాడు, వేడి వేడి నీళ్లు, మితిమీరిన వేడి నీళ్లు!
يَطُوفُونَ بَيْنَهَا وَبَيْنَ حَمِيمٍ آنٍ [యతూఫూన బైనహా వబైన హమీమిన్ ఆన్] అటు అది త్రాగలేడు, ఇటు దీనిని భరించలేడు, ఈ విధంగా ఇటునుండి అటు, అటునుండి ఇటు తిరుగుతూనే ఉంటాడు. (55:44)
అంతేకాదు నరకంలో, నరకంలో ఇవ్వబడే శిక్షల్లో అక్కడ కూడా భయంకరమైన పాములు మరియు తేళ్లు ఉంటాయి. నరకవాసులకు అవి వాతలు పెడుతూ ఉంటాయి, కుడుతూ ఉంటాయి. ముస్నద్ అహ్మద్ మరియు సహీహ్ ఇబ్న్ హిబ్బాన్ లోని ఉల్లేఖనం, షేక్ అల్బానీ రహిమహుల్లాహ్ సహీహ్ అని ప్రస్తావించారు: నరకంలో పెద్ద పెద్ద పాములు ఉంటాయి. ఒక్కొక్క పాము “బుఖ్త్” ఒంటె (చాలా పెద్ద, ఎత్తుగా ఉండే ఒంటె) అలాంటి ఒంటెల మాదిరిగా పెద్ద పెద్ద పాములు ఉంటాయి.
ఒక్కసారి అది కాటు వేసిందంటే నలభై సంవత్సరాల వరకు దాని యొక్క బాధను మనిషి భరిస్తూనే ఉంటాడు అల్లాహు అక్బర్. మరియు నరకంలో సామానుతో ఎత్తుగా ఉన్నటువంటి కంచర గాడిద రూపంలో అంత పెద్ద పెద్ద తేళ్లు కూడా ఉంటాయి. ఆ తేళ్లు వాటి యొక్క విషం ఎంత భయంకరంగా ఉంటుందంటే ఒక్కసారి అవి కాటు వేస్తే దాని యొక్క విషం, దాని యొక్క బాధ నలభై సంవత్సరాల వరకు భరిస్తూ ఉండవలసి ఉంటుంది.
నరకవాసుల బాధాకరమైన శ్వాసలు మరియు భయంకర ముఖాలు
ఇంకా సోదరులారా, సోదరీమణులారా, నరకంలో ఇవ్వబడే శిక్షల్లో ఒక రకమైన శిక్ష, పెద్ద పెద్ద పర్వతాల మీద ఎక్కడానికి బలవంతం చేయబడుతుంది. ఇది కూడా ఒక రకమైన వారికి శిక్ష ఉంటుంది.
سَأُرْهِقُهُ صَعُودًا [స ఉర్హికహు సఊదా] దానిని వారు ఎక్కలేరు, పడుతూ ఉంటారు, మళ్లీ ఎక్కడం జరుగుతుంది. “త్వరలోనే నేను వాణ్ణి కఠినమైన ఎత్తుకు ఎక్కిస్తాను.“ (74:17)
అల్లాహ్ ఆయత్లలో తిరస్కరించి, ఖురాన్ గ్రంథాన్ని “ఓ మనిషి లాంటి మాటలే కదా ఇందులో ఉన్నవి” అన్నటువంటి ఎగతాళి చేసే వారి గురించి ఇలాంటి శిక్షలు కూడా జరుగుతాయి.
నరకంలో ఇవ్వబడే శిక్షల్లో ఒక రకమైన శిక్ష: నరకంలో ఉన్న వ్యక్తి ఏ శ్వాస పీలుస్తాడో, మళ్లీ వదులుతాడో, పీల్చుకునే, వదులుకునే ప్రతి ఒక్క శ్వాసకు మహా భయంకరమైన ధ్వని, చప్పుడు అనేది ఉంటుంది.
فَأَمَّا الَّذِينَ شَقُوا فَفِي النَّارِ لَهُمْ فِيهَا زَفِيرٌ وَشَهِيقٌ [ఫఅమ్మల్ లజీన షకూ ఫఫిన్నారి లహుమ్ ఫీహా జఫీరువ్ వషహీక్] ఎవరైతే దౌర్భాగ్యులో వారు నరకాగ్నిలో ఉంటారు. వారు అందులో విలపిస్తూ, కేకలు వేస్తూ (భయంకరమైన శ్వాసలు తీస్తూ) ఉంటారు. (11:106)
అది ఎంత భయంకరంగా ఉంటుందంటే, ఒక సందర్భంలో ప్రవక్త (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) తెలిపారు: ఈ మస్జిద్ లో లక్ష, లక్షకు పైగా మంది ఉన్నారంటే, వీరి మధ్యలో కేవలం ఒకే ఒక వ్యక్తి నరకవాసుల్లోని వ్యక్తి ఉండి అతను శ్వాస తీసుకుంటే, అతని శ్వాస ఏదైతే అతను బయటికి వదిలాడో దానివల్ల ఈ లక్ష, లక్షకు పైగా ఉన్న వారందరూ కాలిపోతారు, చనిపోతారు. అల్లాహు అక్బర్.
నరక వాసులకు ఇవ్వబడే శిక్షల్లో ఒక రకమైన శిక్ష, వారి ముఖాన్ని మరీ అంధకారంగా చేసి భయంకరమైనవిగా కూడా చేయబడతాయి. ఒక హదీసులో ఇబ్రాహీం అలైహిస్సలాం వారి యొక్క తండ్రి ఆజర్ విషయంలో ఇలాంటి ప్రస్తావన ఒక సహీహ్ హదీసులో వచ్చి ఉంది.
నరకంలో మరణం లేదు మరియు సహాయం అందదు
అయితే మహాశయులారా, ఇంతటి ఘోరమైన శిక్షలు వారు అనుభవిస్తున్నప్పుడు వారికి అక్కడ చావు వస్తుందనా? వారి యొక్క శిక్షల్లో ఏదైనా తగ్గింపు జరుగుతుంది అనా? వారికి ఏదైనా సహాయం దొరుకుతుందా? ఇవన్నీ ఏమాత్రం అవకాశం లేదు. ఇవన్నీ కూడా అసంభవం.
فَلَا يُخَفَّفُ عَنْهُمُ [ఫలా యుఖఫ్ఫఫు అన్హుము] వారి యొక్క శిక్షల్లో ఎలాంటి తగ్గింపు జరగదు, అని ఎన్నో సందర్భాల్లో ఖురాన్ లో చెప్పడం జరిగింది. మరియు మీకు ఎలాంటి సహాయం అందించేవాడు కూడా అక్కడ ఎవరూ ఉండడు.
మరియు వారికి చావు వస్తుందా?
لَا يَمُوتُ فِيهَا وَلَا يَحْيَىٰ [లా యమూతు ఫీహా వలా యహ్యా] అక్కడ చావు రాదు, హాయిగా బ్రతికినట్లు కూడా ఉండదు. (87:13)
గమనించండి, ఇహలోకంలో ఎంత పెద్ద శిక్ష జరిగినా కనీసం చచ్చిపోదాము అని భావిస్తాడు, మనిషి చనిపోతాడు, ఆత్మహత్య చేసుకుంటాడు, ఏదో జరుగుద్ది, కానీ అక్కడ నరకంలో చావు కూడా రాదు. నరకవాసులు అందరూ నరకంలో, స్వర్గవాసులు అందరూ స్వర్గంలోకి వెళ్ళిన తర్వాత, స్వయంగా చావును అల్లాహ్ త’ఆలా ఒక పొట్టేలు రూపంలో తీసుకొస్తాడు. వారందరూ దానిని గుర్తుపడతారు, ఇది చావు అని ఒప్పుకుంటారు. అల్లాహ్ త’ఆలా ఆ చావుకే చావు ఇచ్చేస్తాడు. ఇక ఆ తర్వాత ఎవరికీ ఏ చావు అనేది ఉండదు.
అయితే నరకం నుండి ఏదైనా పారిపోవడానికి, ఎక్కడికైనా వెళ్ళడానికి అవకాశం ఉంటుందా? అది కూడా ఉండదు.
كُلَّمَا أَرَادُوا أَن يَخْرُجُوا مِنْهَا أُعِيدُوا فِيهَا [కుల్లమా అరాదూ అయ్ యఖ్ రుజూ మిన్హా ఉఈదూ ఫీహా] ఎప్పుడెప్పుడు వారు బయటికి వెళ్ళాలని అనుకుంటారో, ఏదైనా కొంచెం పైకి వస్తారో, కొంచెం బయటికి రావాలనుకుంటారో, వారిని తిరిగి అందులోనే వేయడం జరుగుతుంది. (32:20)
మరియు వారు నరకం నుండి బయటికి వెళ్లడానికి ఏ అవకాశమూ లేదు అని కూడా అల్లాహ్ స్పష్టంగా తెలియజేశాడు.
మహాశయులారా, సమయం సమాప్తం కానుంది, ఇక్కడ ఒక హదీస్ తప్పకుండా మీరు వినండి. వాటిపై శ్రద్ధ వహించండి. అవకాశం అల్లాహ్ ఏదైతే మనకు ఇచ్చాడో దానిని సద్వినియోగం చేసుకునే ప్రయత్నం చేయండి. అల్లాహ్ ఈ భాగ్యం నాకు, మీకు మనందరికీ ప్రసాదించుగాక.
ప్రళయ దినాన అల్లాహ్ త’ఆలా ఒక వ్యక్తిని హాజరు పరుస్తాడు. అతనితో ప్రశ్నిస్తాడు:
أَلَمْ أَجْعَل لَّكَ سَمْعًا وَبَصَرًا وَمَالًا وَوَلَدًا [అలమ్ అజ్ అల్ లక సమ్ అన్ వ బసరన్ వ మాలన్ వ వలదా] “నేను నీకు చెవులు, కళ్లు, డబ్బు ధనం, సంతానం ఇవన్నీ ప్రసాదించలేదా?” ఆ మనిషి అంటాడు: “అవును ఓ అల్లాహ్! అన్నీ నీవే ప్రసాదించావు, ఇందులో ఏమాత్రం అనుమానం లేదు.”
وَسَخَّرْتُ لَكَ الْأَنْعَامَ وَالْحَرْثَ وَتَرَكْتُكَ تَرْأَسُ وَتَرْبَعُ [వ సఖ్ఖర్తు లకల్ అన్ ఆమ వల్ హర్స వ తరకుక తర్ అసు వ తర్బఉ] “నీకు పంటలు, పొలాలు, జంతువులు ఇంకా ఎన్నో రకాల వరాలు ప్రసాదించాను. వాటన్నిటిపై నీవు అధికారం కలిగి ఉన్నావు. వాటన్నిటితో ఎంజాయ్మెంట్ చేసుకుంటూ నీ జీవితం గడిపావు, అవునా?” అతను అంటాడు: “అవును ఓ అల్లాహ్!”
“అయితే ఈ రోజు వచ్చి నన్ను నీవు కలుసుకుంటావు అన్నటువంటి నమ్మకం నీకు ఉండెనా ఇహలోకంలో?” అని అడుగుతాడు.
అప్పుడు అతను అంటాడు: “లేదు ఓ అల్లాహ్! చనిపోయేది ఉంది, నీవు మళ్లీ నన్ను లేపుతావు, నేను వచ్చి నిన్ను కలుసుకుంటాను అన్నటువంటి నమ్మకం నాకు లేకుండినది.”
అప్పుడు అంటాడు అల్లాహ్:
الْيَوْمَ أَنْسَاكَ كَمَا نَسِيتَنِي [అల్యౌమ అన్సాక కమా నసీతనీ] “ఇహలోకంలో నీవు నన్ను ఎలా మర్చిపోయావో, ఇక ఈ రోజు కూడా నేను నిన్ను మర్చిపోతాను.”
అంటే ఏమిటి భావం? అల్లాహ్ యొక్క కరుణాకటాక్షాల్లో స్వర్గం, అక్కడి యొక్క వరాలు ఏమీ కూడా అతనికి లభించవు, నరకంలోనే ఉండవలసి వస్తుంది.
గమనించారా సోదరులారా? ఇహలోకంలోని వరాలన్నీ కూడా మనకు ఎలా లాభాన్ని తీసుకొచ్చాయి? ఒకవేళ మనం అల్లాహ్ ను తిరస్కరిస్తే, అల్లాహ్ చెప్పినట్లుగా అల్లాహ్ యొక్క ఆదేశం మేరకు మన జీవితం గడపకుంటే. అందుగురించి అల్లాహ్ ను విశ్వసించి, ప్రవక్తల్ని విశ్వసించి, ప్రవక్త ముహమ్మద్ (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) బాటను అనుసరించి జీవితం గడిపే ప్రయత్నం చేస్తూ, పరలోక దినాన్ని విశ్వసించాలి.
అల్లాహ్ త’ఆలా మనందరికీ కూడా అన్ని రకాల నరక శిక్షల నుండి రక్షణ పొందే భాగ్యం కలిగించు గాక.
You must be logged in to post a comment.