Explanation of The book “Clarification and explanation of many issues related to Hajj, Umrah, and visitation in light of the Qur’an and the Sunnah“ by Shaykh Abdul-Aziz bin Abdullah bin Baz rahimahullah
సర్వ స్తోత్రాలు సకల లోకాల సృష్టికర్త అయిన అల్లాహ్ కే శోభిస్తాయి. మన ప్రవక్త ముహమ్మద్ (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం), వారి కుటుంబ సభ్యులు మరియు సహచరులందరిపై అల్లాహ్ శాంతి, శుభాలు వర్షించుగాక.
(اللَّهُمَّ اغْفِرْ لَنَا وَلِشَيْخِنَا وَلِجَمِيعِ الْمُسْلِمِينَ) ఓ అల్లాహ్! మమ్మల్ని, మా షేఖ్ ను, అలాగే ముస్లింలందరినీ క్షమించు.
సుప్రసిద్ధ పండితులు ఇమామ్ అబ్దుల్ అజీజ్ ఇబ్న్ అబ్దుల్లాహ్ ఇబ్న్ బాజ్ (అల్లాహ్ వారిని కరుణించుగాక) ‘ఖురాన్, సున్నత్ల వెలుగులో హజ్, ఉమ్రా మరియు జియారత్కు సంబంధించిన పలు సమస్యల స్పష్టీకరణ మరియు వివరణ’ అనే తమ గ్రంథంలో ఈ విధంగా పేర్కొన్నారు:
షేఖ్ ఇబ్న్ బాజ్ రహిమహుల్లాహ్ గారి మాటలు :
ప్రవక్త (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) గారి సమాధిని సందర్శించేవారి కోసం కొన్ని అత్యంత ముఖ్యమైన సూచనలు:
ఆ పవిత్ర గదిని చేతులతో తుడవడం (తాకడం), ముద్దుపెట్టుకోవడం లేదా దాని చుట్టూ తవాఫ్ (ప్రదక్షిణ) చేయడం ఇస్లాంలో ఏమాత్రం అనుమతించబడదు. ఎందుకంటే, సజ్జనులైన సలఫ్ (ధార్మిక పూర్వీకుల) నుండి ఈ ఆచారాలకు ఎలాంటి ఆధారాలూ ఉల్లేఖించబడలేదు. ఇవి పూర్తిగా నిరోధించదగిన బిద్అత్ (మతంలో కొత్తగా సృష్టించబడిన కల్పనలు).
అదేవిధంగా, మన అవసరాలను తీర్చమని, కష్టాలను తొలగించమని, రోగాలను నయం చేయమని లేదా మరే ఇతర సహాయం కోసమైనా ప్రవక్త (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం)ను వేడుకోవడం ఎవరికీ అనుమతించబడదు. ఎందుకంటే, ఇవన్నీ కేవలం అల్లాహ్ ను మాత్రమే కోరవలసిన విషయాలు. మరణించిన వారిని ఇలాంటివి అడగడం అనేది ‘షిర్క్’ (అల్లాహ్ కు భాగస్వాములను కల్పించడం) కిందికి వస్తుంది మరియు ఇది అల్లాహ్ ను కాదని ఇతరులను ఆరాధించడమే అవుతుంది. ఇస్లాం ధర్మం ప్రధానంగా రెండు పునాదులపై నిర్మితమై ఉంది: మొదటిది – అద్వితీయుడైన అల్లాహ్ ను తప్ప మరెవరినీ ఆరాధించకూడదు. రెండవది – అల్లాహ్ మరియు ఆయన ప్రవక్త (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) చూపిన మార్గంలో తప్ప మన ఇష్టానుసారం అల్లాహ్ ను ఆరాధించకూడదు. ‘అల్లాహ్ తప్ప ఆరాధనకు అర్హుడైన దేవుడు ఎవరూ లేరు మరియు ముహమ్మద్ (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) అల్లాహ్ యొక్క ప్రవక్త’ అని మనం పలికే సాక్ష్యం (కలిమా) అంతరార్థం కూడా ఇదే.
అంతేకాకుండా, ప్రవక్త (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం)ను నేరుగా సిఫార్సు (షఫాఅత్) చేయమని అడగడం కూడా ఎవరికీ అనుమతించబడదు. ఎందుకంటే, సిఫార్సు చేసే అధికారం పూర్తిగా అల్లాహ్ ఆధీనంలోనే ఉంది, కాబట్టి దానిని కేవలం అల్లాహ్ నే వేడుకోవాలి. పవిత్ర ఖురాన్ లో అల్లాహ్ ఈ విధంగా సెలవిచ్చాడు: (قُل لِّلَّهِ الشَّفَاعَةُ جَمِيعًا) “సిఫార్సు చేసే అధికారం పూర్తిగా అల్లాహ్ దే అని వారితో చెప్పు.” (అజ్-జుమర్: 44). కాబట్టి, మనం ప్రార్థించేటప్పుడు ఈ విధంగా అడగాలి: (اللَّهُمَّ شَفِّعْ فِيَّ نَبِيَّكَ) ‘ఓ అల్లాహ్! నా పక్షాన సిఫార్సు చేసేందుకు నీ ప్రవక్తకు అనుమతి ప్రసాదించు.’ (اللَّهُمَّ شَفِّعْ فِيَّ مَلَائِكَتَكَ وَعِبَادَكَ الْمُؤْمِنِينَ) ‘ఓ అల్లాహ్! నా కోసం సిఫార్సు చేయడానికి నీ దేవదూతలకు మరియు విశ్వాసులైన నీ దాసులకు అనుమతినివ్వు.’ (اللَّهُمَّ شَفِّعْ فِيَّ أَفْرَاطِي) ‘ఓ అల్లాహ్! నా పక్షాన సిఫార్సు చేయడానికి (చిన్న వయసులోనే) మరణించిన నా పిల్లలకు అనుమతి ప్రసాదించు,’ ఇలాంటి ప్రార్థనలు (దుఆలు) మాత్రమే చేయాలి.
ఇక మరణించిన వారి విషయానికి వస్తే—వారు ప్రవక్తలైనా లేదా సామాన్యులైనా—వారి నుండి సిఫార్సును గానీ, మరే ఇతర సహాయాన్ని గానీ కోరకూడదు. ఎందుకంటే, ఇస్లాంలో ఇలాంటి ఆచారానికి ఎలాంటి ఆధారమూ లేదు. ధర్మశాసనకర్త (అల్లాహ్) ప్రత్యేకంగా మినహాయించిన కొన్ని విషయాలు తప్ప, మరణించిన వ్యక్తికి సంబంధించిన కర్మలన్నీ ఆగిపోతాయి. అబూ హురైరా (రజియల్లాహు అన్హు) ఉల్లేఖించిన సహీహ్ ముస్లిం హదీసులో, అల్లాహ్ ప్రవక్త (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) ఈ విధంగా తెలియజేశారు: (إِذَا مَاتَ ابْنُ آدَمَ انْقَطَعَ عَمَلُهُ إِلَّا مِنْ ثَلَاثٍ: صَدَقَةٍ جَارِيَةٍ، أَوْ عِلْمٍ يُنْتَفَعُ بِهِ، أَوْ وَلَدٍ صَالِحٍ يَدْعُو لَهُ) “మనిషి (ఆదమ్ సంతతి) మరణించిన వెంటనే అతని కర్మలన్నీ ముగిసిపోతాయి, కేవలం మూడు విషయాలు తప్ప: 1. నిరంతర దానం (సదఖా జారియా), 2. ఇతరులకు ప్రయోజనం చేకూర్చే జ్ఞానం, 3. అతని కోసం ప్రార్థించే సత్ప్రవర్తన కలిగిన సంతానం.”
ప్రవక్త (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) ద్వారా సిఫార్సు (షఫాఅత్) కోరడం అనేది కేవలం వారి జీవితకాలంలో మరియు పునరుత్థాన దినాన (ఖియామత్ రోజున) మాత్రమే అనుమతించబడింది. ఎందుకంటే ఆ సమయంలో వారు అలా చేయగల సామర్థ్యం కలిగి ఉంటారు; వారు ముందుకు వెళ్లి, కోరుకునే వ్యక్తి తరఫున తమ ప్రభువును వేడుకోగలరు. ఇక ఈ ఇహలోక జీవితం విషయానికి వస్తే, ఇలా ప్రార్థన చేయమని అడగడం కేవలం ప్రవక్త (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) కే పరిమితం కాదు, ఇది ఇతరులకు కూడా వర్తిస్తుందన్న విషయం మనందరికీ తెలిసిందే. ఒక ముస్లిం తన సోదరునితో, (اشْفَعْ لِي إِلَى رَبِّي فِي كَذَا وَكَذَا) ‘ఫలానా విషయంలో నీ ప్రభువు వద్ద నా కోసం సిఫార్సు చేయి’ అని అడగడం ధర్మసమ్మతమే. దీని అసలు అర్థం: (ادْعُ اللَّهَ لِي) ‘నా కోసం అల్లాహ్ ను ప్రార్థించు’ (దుఆ చేయి) అని. కోరబడిన విషయం అల్లాహ్ అనుమతించినదైతే, అవతలి వ్యక్తి అలా ప్రార్థించడం అనుమతించబడింది. అయితే పునరుత్థాన దినాన, అల్లాహ్ అనుమతి లభిస్తే తప్ప ఎవరూ సిఫార్సు చేయలేరు. పవిత్ర ఖురాన్లో అల్లాహ్ ఈ విధంగా సెలవిచ్చాడు: (مَن ذَا الَّذِي يَشْفَعُ عِندَهُ إِلَّا بِإِذْنِهِ) “ఆయన అనుమతి లేకుండా ఆయన వద్ద సిఫార్సు చేయగలవాడు ఎవడు?” (అల్-బఖరా: 255).
ఇక మరణం తర్వాత స్థితి విషయానికి వస్తే, అది ఒక ప్రత్యేకమైన స్థితి (బర్జఖ్). ఆ స్థితిని మరణానికి ముందున్న వ్యక్తి భౌతిక స్థితితో గానీ, లేదా పునరుత్థాన దినాన సమాధి నుండి లేచిన తర్వాత ఉండే స్థితితో గానీ ఏమాత్రం పోల్చలేము. ఎందుకంటే, మరణించిన వారి కర్మలు నిలిచిపోతాయి మరియు వారు తమ జీవితకాలంలో సంపాదించుకున్న కర్మలకు మాత్రమే బద్దులై ఉంటారు (ధర్మశాసనకర్త మినహాయించినవి తప్ప). మృతుల నుండి సిఫార్సు (షఫాఅత్) కోరడం అనేది ధర్మశాసనకర్త (అల్లాహ్) నిర్దేశించిన ఈ మినహాయింపులలో ఎక్కడా లేదు, కాబట్టి దానిని ఆ మినహాయింపుల జాబితాలో చేర్చడం ఎంతమాత్రం అనుమతించబడదు.
ప్రవక్త (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) తమ మరణం తర్వాత బర్జఖ్ (సమాధి) జీవితంలో సజీవంగా ఉన్నారనడంలో ఎలాంటి సందేహమూ లేదు. ఈ జీవితం అమరవీరుల (షహీద్ ల) జీవితం కంటే ఎంతో పరిపూర్ణమైనది. అయితే, అది మరణానికి ముందున్న ఇహలోక జీవితం లాంటిది కాదు, అలాగే పునరుత్థాన దినాన ప్రసాదించబడే జీవితం లాంటిదీ కాదు. ఇది ఒక భిన్నమైన జీవితం, దీని వాస్తవికత మరియు అసలు స్వభావం కేవలం అల్లాహ్ కు మాత్రమే తెలుసు. అందుకే మనం ఇంతకుముందు ప్రస్తావించుకున్న గౌరవప్రదమైన హదీసులో ఇలా తెలుపబడింది: (مَا مِنْ أَحَدٍ يُسَلِّمُ عَلَيَّ إِلَّا رَدَّ اللَّهُ عَلَيَّ رُوحِي حَتَّى أَرُدَّ عَلَيْهِ السَّلَامَ) “ఎవరైనా నాపై సలాం పంపితే, వారి సలాంకు బదులివ్వడానికి వీలుగా అల్లాహ్ నా ఆత్మను నాకు తిరిగి ప్రసాదిస్తాడు.” ఈ హదీసు ప్రవక్త (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) మరణించారని, వారి ఆత్మ వారి భౌతిక శరీరాన్ని వీడిందని స్పష్టం చేస్తోంది. కానీ, ఎవరైనా వారిపై శాంతి శుభాకాంక్షలు (సలాం) పంపినప్పుడు ఆ ఆత్మ వారికి తిరిగి ఇవ్వబడుతుంది. ప్రవక్త (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) మరణాన్ని నిర్ధారించే పవిత్ర ఖురాన్ మరియు సున్నత్ ఆధారాలు అందరికీ తెలిసినవే, మరియు ఈ విషయంపై ఇస్లామిక్ పండితులందరి ఏకాభిప్రాయం (ఇజ్మా) ఉంది.
ఏది ఏమైనప్పటికీ, ప్రవక్త (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) మరణం బర్జఖ్ లో ఆయన జీవితాన్ని (సజీవంగా ఉండటాన్ని) ఏమాత్రం కాదనలేదు. అల్లాహ్ మార్గంలో ప్రాణాలర్పించిన అమరవీరుల (షహీద్ ల) మరణం వారి బర్జఖ్ జీవితాన్ని ఎలాగైతే కాదనదో, ఇది కూడా అంతే. ఈ విషయం పవిత్ర ఖురాన్ లోని అల్లాహ్ వాక్యంలో ఇలా స్పష్టంగా పేర్కొనబడింది: (وَلَا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْوَاتًا ۚ بَلْ أَحْيَاءٌ عِندَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ) “అల్లాహ్ మార్గంలో చంపబడిన (అమరవీరులైన) వారిని మృతులుగా భావించకండి. వాస్తవానికి వారు సజీవులై, తమ ప్రభువు వద్ద జీవనోపాధి పొందుతున్నారు.” (ఆలే ఇమ్రాన్: 169). చాలా మంది ఈ విషయంలో గందరగోళానికి గురై, అల్లాహ్ ను కాదని మృతులను ఆరాధించడం వైపుకు మరియు షిర్క్ (భాగస్వామ్యం కల్పించడం) వైపుకు ఇతరులను పిలుస్తున్నందున, అవసరాన్ని బట్టి మేము దీనిపై ఇంత వివరంగా మాట్లాడాల్సి వచ్చింది. కాబట్టి, అల్లాహ్ శాసనాలకు విరుద్ధమైన ప్రతి చెడు నుండి మమ్మల్ని మరియు ముస్లింలందరినీ రక్షించమని ఆ అల్లాహ్ నే వేడుకుంటున్నాము. అసలు సత్యం అల్లాహ్ కు మాత్రమే బాగా తెలుసు.
దీన్ని షేర్ చెయ్యండి మీ బంధుమిత్రులతో , బారకల్లాహు ఫీకుమ్: “మంచికి మార్గనిర్దేశం చేసేవారికి దానిని ఆచరించిన వారితో సమానమైన పుణ్యం లభిస్తుంది” [సహీహ్ ముస్లిం, 3వ భాగం, నం .4665] ఈ క్రింది లింక్ దర్శించి మీ స్నేహితులు మరియు బంధువులు మా వాట్సాప్ గ్రూపులో చేరవచ్చు: teluguislam.net/whatsapp/. మా టెలిగ్రామ్ ఛానల్ https://t.me/teluguislam .మా యూట్యూబ్ ఛానల్: youtube.com/c/teluguislam . జిక్ర్ & దుఆల కోసం కొత్త వెబ్సైటు: telugudua.net
[6] Al-Quddus (The Holy) , As-Salam (The One Free From all Defects) – The Names of Allah Shaykh Abdurahman al-Si’di — Explained by Shaykh Abdurrazzaq al-Badr https://youtu.be/fRvZPM9L9nQ [Arabic | English Subtitles] [19 Min]
ఆయన (షేక్ అబ్దుర్రహ్మాన్ అల్-సఅదీ, రహిమహుల్లాహ్) చెప్పారు:
ఆయన సర్వ పవిత్రతలకు, స్వచ్ఛతకు మరియు ఔన్నత్యానికి అర్హుడు, అలాగే ఆయన లోపాలు మరియు బలహీనతల గుణాలకు అతీతుడు. కాబట్టి, ‘అల్-ఖుద్దూస్’ (పరమ పవిత్రుడు) అనేది ఆయన ఘనత మరియు ఔన్నత్యాన్ని, అలాగే ఆయన లోపాలు మరియు బలహీనతల నుండి పూర్తిగా రహితుడై ఉన్నాడనే విషయాన్ని సూచిస్తుంది. అదేవిధంగా, ‘అస్-సలామ్’ (సర్వ లోపాలకు అతీతుడు) కూడా ఈ రెండవ అర్థాన్నే సూచిస్తుంది, ఎందుకంటే ఆయన ప్రతి లోపం, ఆపద మరియు బలహీనతల నుండి సురక్షితుడు మరియు రహితుడు.”
ఇవి అల్లాహ్ యొక్క రెండు పేర్లు: అల్-ఖుద్దూస్ (పరమ పవిత్రుడు), అస్-సలామ్ (సర్వ లోపాలకు అతీతుడు). ఇవి అల్లాహ్ ను లోపరహితుడిగా (పరిపూర్ణుడిగా) ప్రకటించే పేర్లు. ఎందుకంటే సాధారణంగా అల్లాహ్ పేర్లను అవి సూచించే అర్థాల ఆధారంగా వర్గీకరించవచ్చు. కొన్ని పేర్లు ఆయన ఉనికికి సంబంధించిన గుణాలను సూచిస్తాయి, కొన్ని పేర్లు ఆయన చర్యలకు సంబంధించిన గుణాలను సూచిస్తాయి, మరియు కొన్ని పేర్లు ఒకే అర్థాన్ని కాకుండా బహుళ అర్థాలను సూచిస్తాయి. రచయిత ‘అత్యున్నతమైన పేరు’ (ఇస్మె ఆజమ్) గురించి మాట్లాడినప్పుడు ఇదివరకే ప్రస్తావించబడింది.
బహుళ అర్థాలను సూచించే పేర్లు కూడా ఉన్నాయి, ఉదాహరణకు: అల్-ముహీత్ (సర్వవ్యాపకుడు), అల్-మజీద్ (మహిమాన్వితుడు), అల్-హమీద్ (సర్వ స్తోత్రాలకు అర్హుడు) మరియు అస్-సమద్ (స్వయం సమృద్ధుడు, ఎవరి అవసరం లేనివాడు). ఇవన్నీ ఒకే అర్థాన్ని కాకుండా బహుళ అర్థాలను సూచిస్తాయి.
అల్లాహ్ ను లోపరహితుడిగా (పరిశుద్ధుడిగా) ప్రకటించే పేర్ల వర్గం కూడా ఒకటి ఉంది, వాటిలో ఖుర్ఆన్ లో ప్రస్తావించబడిన ఈ రెండు పేర్లు కూడా ఉన్నాయి: అల్-ఖుద్దూస్ (పరమ పవిత్రుడు), అస్-సలామ్ (సర్వ లోపాలకు అతీతుడు). వీటికి సమానమైన మూడవ పేరు మన ప్రవక్త ﷺ సున్నత్ లో ప్రస్తావించబడింది, అదే: అస్-సుబ్బూహ్ (సర్వ లోపాలకు అతీతుడు). ఇది కూడా అల్లాహ్ పేర్లలో ఒకటి, మరియు ఇది కూడా అల్లాహ్ ను లోపరహితుడిగా ప్రకటిస్తుంది.
ప్రవక్త ﷺ తన రుకూ మరియు సుజూద్ లలో ఈ విధంగా అనేవారని ప్రామాణికంగా నివేదించబడింది: “సుబ్బూహున్ (సర్వ లోపాలకు అతీతుడు), ఖుద్దూసున్ (పరమ పవిత్రుడు), రబ్బుల్ మలాయికతు వర్రూహ్ (దూతలకు మరియు రూహ్ కు ప్రభువు).” ఆయన తన రుకూ మరియు సుజూద్ లలో అస్-సుబ్బూహ్, అల్-ఖుద్దూస్ అనే రెండు పేర్లను కలిపి పఠించేవారు. ఈ స్థానంలో ఈ రెండు పేర్లను కలపడం అనేది అల్లాహ్ దూతల గురించి ప్రస్తావించిన దానికి సరిపోలుతుంది:
﴿وَنَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَنُقَدِّسُ لَكَ﴾ “మేము నిన్ను స్తుతించటానికి, ప్రశంసించటానికి, నీ పవిత్రతను కొనియాడటానికి మేమున్నాము కదా!!” [అల్-బఖరహ్ 2:30] ఇక్కడ వారు (దూతలు) స్తోత్రము (తస్బీహ్) మరియు పవిత్రీకరణ (తఖ్ దీస్) లను కలిపారు.
సారాంశంలో, అల్లాహ్ యొక్క ఈ మూడు పేర్లు – అల్-ఖుద్దూస్ (పరమ పవిత్రుడు), అస్-సలామ్ (సర్వ లోపాలకు అతీతుడు) మరియు అస్-సుబ్బూహ్ (సర్వ లోపాలకు అతీతుడు) – ఇవన్నీ అల్లాహ్ ను లోపరహితుడిగా ప్రకటించే పేర్లు, మరియు ఆయనకు తగని ప్రతి దానికంటే అల్లాహ్ ఎంతో ఉన్నతుడని ధృవీకరిస్తాయి.
షేక్ అన్నారు:
“ఆయన సర్వ పవిత్రతలకు, స్వచ్ఛతకు మరియు ఔన్నత్యానికి అర్హుడు, మరియు సర్వ లోపాలకు అతీతుడు. అందువల్ల, అల్-ఖుద్దూస్ (పరమ పవిత్రుడు) అనేది ఆయన ఘనత మరియు ఔన్నత్యాన్ని సూచిస్తుంది, మరియు లోపాలు మరియు బలహీనతల నుండి పూర్తిగా రహితుడై ఉన్నాడని సూచిస్తుంది.
అదేవిధంగా, అస్-సలామ్ (సర్వ లోపాలకు అతీతుడు) కూడా ఈ రెండవ అర్థాన్నే సూచిస్తుంది, ఎందుకంటే ఆయన ప్రతి లోపం, ఆపద మరియు బలహీనతల నుండి సురక్షితుడు మరియు రహితుడు.
ఆయన ఏయే విషయాలకు అతీతుడో (పరిశుద్ధుడో), వాటిని మొత్తం రెండు రకాలుగా వర్గీకరించవచ్చు:
[1] ఆయన తన పరిపూర్ణ గుణాలకు విరుద్ధమైన ప్రతి దానికీ అతీతుడు. ఎందుకంటే ఆయన ప్రతి పరిపూర్ణ గుణంలో అత్యున్నత స్థాయిని కలిగి ఉన్నాడు. ఆయన పరిపూర్ణమైన జ్ఞానంతో మరియు పరిపూర్ణమైన శక్తితో వర్ణించబడ్డాడు. మతిమరుపు లేదా అజాగ్రత్త వంటి ఆయన గుణాలకు విరుద్ధమైన వాటికి ఆయన అతీతుడు. భూమ్యాకాశాలలో ఉన్న ఒక అణువణువు కూడా ఆయన దృష్టి నుండి తప్పించుకోలేదు, దాని కంటే చిన్నది లేదా పెద్దది కూడా తప్పించుకోలేదు. ఆయన అసమర్థత, అలసట, బలహీనత మరియు నీరసం వంటి వాటికి అతీతుడు.
ఆయన పరిపూర్ణమైన జీవనంతో (అల – హయ్య్) మరియు స్వయం సమృద్ధితో (అల్-ఖయ్యూమ్) వర్ణించబడ్డాడు, మరియు వీటికి విరుద్ధమైన మరణం, కునుకు మరియు నిద్ర వంటి వాటికి అతీతుడు. ఆయన పరిపూర్ణమైన న్యాయం మరియు సంపూర్ణ స్వయం-సమృద్ధితో వర్ణించబడ్డాడు, మరియు అన్యాయం మరియు ఇతరుల పట్ల ఎలాంటి అవసరానికైనా ఆయన అతీతుడు. ఆయన పరిపూర్ణమైన జ్ఞానం (వివేకం) మరియు కరుణతో వర్ణించబడ్డాడు, మరియు వీటికి విరుద్ధమైన అజ్ఞానం, తెలివితక్కువతనం వంటి వాటికి అతీతుడు. తన వివేకానికి మరియు కరుణకు విరుద్ధమైన ఏ చట్టాన్నైనా లేదా పనినైనా ఆయన చేయడు. ఆ విధంగా ఆయన గుణాలన్నీ వాటికి విరుద్ధమైన లేదా వ్యతిరేకమైన ప్రతి దానికీ అతీతంగా ఉంటాయి.
[2] తన సృష్టిలో దేనితోనూ పోలి ఉండటానికి ఆయన అతీతుడు. ఆయనకు ఏ రకమైన సమానులు గానీ, ప్రత్యర్థులు గానీ లేరు. సృష్టించబడిన ప్రాణులన్నీ ఎంత గొప్పవి, ఉన్నతమైనవి లేదా గౌరవప్రదమైనవి అయినప్పటికీ, మరియు అవి వాటికి తగినంత గొప్పదనాన్ని మరియు పరిపూర్ణతను చేరుకున్నప్పటికీ, వాటిలో ఏదీ సృష్టికర్తకు దగ్గరగా రాదు లేదా ఆయనను పోలి ఉండదు. బదులుగా, వారి గుణాలన్నీ వారి సృష్టికర్త మరియు పుట్టించిన వాని గుణాలతో పోలిస్తే శూన్యం అవుతాయి. వాస్తవానికి, వారు కలిగి ఉన్న ప్రతి అర్థం, వర్ణన మరియు పరిపూర్ణత అల్లాహ్ స్వయంగా వారికి ప్రసాదించినవే.”
వారిలో మేధస్సును, వినగల శక్తిని, చూడగల శక్తిని మరియు బాహ్య, అంతర్గత శక్తులను సృష్టించినవాడు ఆయనే; వారికి బోధించినవాడు మరియు ప్రేరణ ఇచ్చినవాడు ఆయనే; వారిని బాహ్యంగా మరియు అంతర్గతంగా ఎదగనిచ్చి, వారిని పరిపూర్ణం చేసినవాడు ఆయనే. ప్రవక్తలు మరియు దూతలు ఇలా అన్నారు:
﴿لَا عِلْمَ لَنَا إِلَّا مَا عَلَّمْتَنَا﴾ “నీవు పవిత్రుడవు. నీవు మాకు నేర్పినది తప్ప మాకు మరే జ్ఞానమూ లేదు.”[అల్-బఖరహ్ 2:32]
మరియు హదీసే ఖుద్సీలో, అల్లాహ్ ఇలా సెలవిచ్చాడు: “ఓ నా దాసులారా, నేను మార్గదర్శకత్వం చేసిన వారు తప్ప మీరంతా దారి తప్పినవారే, కాబట్టి నా నుండి మార్గదర్శకత్వాన్ని వేడుకోండి, నేను మీకు మార్గనిర్దేశం చేస్తాను. ఓ నా దాసులారా, నేను ఆహారం పెట్టిన వారు తప్ప మీరంతా ఆకలితో ఉన్నవారే…”
కాబట్టి ఆయన కీర్తి, గొప్పతనం మరియు పరిపూర్ణత వంటి గుణాలకు విరుద్ధమైన ప్రతి దానికీ అతీతుడు. మరియు ఆయనకు ఏ వ్యతిరేకత, ప్రత్యర్థి, సమానుడు లేదా పోలిక ఉండటానికి ఆయన అతీతుడు. ఇదంతా ఆయన పేర్లలో చేర్చబడింది: అల్-ఖుద్దూస్ (పరమ పవిత్రుడు), అస్-సలామ్ (సర్వ లోపాలకు అతీతుడు).
షేక్ అన్నారు: “ఆయన ఏయే విషయాలకు అతీతుడో, వాటిని మొత్తం రెండు రకాలుగా వర్గీకరించవచ్చు…”
అల్-ఖుద్దూస్, అస్-సలామ్ అనే ఈ రెండు పేర్లు, అలాగే సున్నత్ లో నిర్ధారించబడిన మూడవ పేరు అస్-సుబ్బూహ్ ఇవన్నీ అల్లాహ్ సర్వ లోపాలకు అతీతుడని సూచిస్తున్నాయని మనం తెలుసుకున్నాము. అల్లాహ్ ఇలా సెలవిచ్చాడు:
﴿سُبْحَانَ رَبِّكَ رَبِّ الْعِزَّةِ عَمَّا يَصِفُونَ وَسَلَامٌ عَلَى الْمُرْسَلِينَ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ﴾ “వారు వర్ణించే (దుర్లక్షణాల) నుండి నీ ప్రభువు, సర్వాధికారాల ప్రభువు, ఎంతో పవిత్రుడు. మరియు ప్రవక్తలందరిపై శాంతి కలుగుగాక. మరియు సకల లోకాల ప్రభువైన అల్లాహ్ కే సర్వ స్తోత్రాలు.”[అస్-సాఫ్ఫాత్ 37:180-182]
﴿వారు వర్ణించే (దుర్లక్షణాల) నుండి నీ ప్రభువు, సర్వాధికారాల ప్రభువు, ఎంతో పవిత్రుడు…﴾ అనగా ప్రవక్తల శత్రువులు మరియు ఆయన ధర్మానికి శత్రువులు అయిన వారు, ఆయన ఘనతకు, పరిపూర్ణతకు మరియు గొప్పతనానికి తగని విషయాలను ఆయనకు ఆపాదిస్తున్నారు, వాటన్నింటికీ అల్లాహ్ అతీతుడు మరియు పరిశుద్ధుడు అని అర్థం.
అందువల్ల, అల్లాహ్ కు తగనిది ఏదైనా ఆయనకు ఆపాదించబడినప్పుడు, విశ్వాసి యొక్క కర్తవ్యం ఏమిటంటే, తన ప్రభువును దానికి అతీతుడిగా ప్రకటించడం మరియు తన యజమానిని పవిత్రపరచడం.
﴿وَقَالُوا اتَّخَذَ الرَّحْمَٰنُ وَلَدًا ۗ سُبْحَانَهُ﴾ “మరియు వారు అన్నారు: అనంత కరుణామయుడు ఒక కుమారుని సంతానంగా చేసుకున్నాడని. (కానీ) ఆయన ఎంతో పవిత్రుడు…” [అల్-అంబియా 21:26]. అనగా ఆయన దీనికి అతీతుడు మరియు పరిశుద్ధుడు అని అర్థం.
కాబట్టి ఆయనకు తగనిది ఆయనకు ఆపాదించబడినప్పుడు, దానికి సరైన ప్రతిస్పందన ఆయనను దానికి అతీతుడిగా ప్రకటించడమే. ఇది ఖుర్ఆన్ నుండి మనం నేర్చుకునే మార్గదర్శకత్వం: ﴿వారు వర్ణించే (దుర్లక్షణాల) నుండి నీ ప్రభువు, సర్వాధికారాల ప్రభువు, ఎంతో పవిత్రుడు…﴾
అల్లాహ్ కు తగని వర్ణన ఏదైనా ఇవ్వబడితే, ఈమాన్ (విశ్వాసం) యొక్క స్థానం ఏమిటంటే, అల్లాహ్ ను దానికి అతీతుడిగా ప్రకటించడం మరియు ఆయనను పవిత్రపరచడం. ఆ విధంగా ఈ పేర్లు అల్లాహ్ ను అన్ని లోపాల నుండి రహితుడిని చేసే పేర్లు.
ఒకవేళ ఎవరైనా ఇలా అంటే: ‘ఈ పేర్లు అల్లాహ్ ను సర్వ లోపాలకు అతీతుడిగా ప్రకటించే పేర్లు అని మనకు తెలుసు, కానీ కచ్చితంగా ఆయన దేనికి అతీతుడు?’ దానికి షేక్ ఇలా సమాధానమిచ్చారు: “ఆయన ఏయే విషయాలకు అతీతుడో వాటిని మొత్తం రెండు రకాలుగా వర్గీకరించవచ్చు…” అంటే, అల్లాహ్ ఏ విషయాలకు అతీతుడో అవన్నీ అంతిమంగా రెండు మూలాలకు తిరిగి వస్తాయి.
మొదటిది, ఆయన తన పరిపూర్ణ గుణాలకు విరుద్ధమైన ప్రతి దానికీ అతీతుడు. ఆయన ఈ భాగం చివరన ఇలా కూడా పేర్కొన్నాడు: “ఆ విధంగా ఆయన గుణాలన్నీ వాటికి విరుద్ధమైన లేదా వ్యతిరేకమైన ప్రతి దానికీ అతీతంగా ఉంటాయి.” దీనిని బట్టి పవిత్రీకరణ, పరిశుద్ధత, మరియు అస్-సలామ్ అనే పేరు సూచించేది, లోపరహితుడిగా ఉండటం అనే అర్థం అల్లాహ్ పేర్లన్నింటినీ కలుపుతుందన్న మాట. అల్లాహ్ యొక్క ప్రతి పేరు ఆయన మహిమ మరియు గొప్పతనానికి తగిన పరిపూర్ణ గుణాన్ని నిర్ధారిస్తుంది, దానికి విరుద్ధమైన దానిని ఆయన నుండి నిరాకరిస్తుంది. తన పరిపూర్ణ గుణాలకు విరుద్ధమైన ప్రతి దానికీ ఆయన అతీతుడు.
ఉదాహరణకు, అల్లాహ్ యొక్క ఈ వాక్యం:
﴿وَمَا رَبُّكَ بِظَلَّامٍ لِّلْعَبِيدِ﴾ “మరియు నీ ప్రభువు తన దాసులకు ఏ మాత్రం అన్యాయం చేసేవాడు కాడు.” [ఫుస్సిలత్ 41:46]
ఇది అల్లాహ్ ను అన్యాయానికి అతీతుడిగా ప్రకటిస్తుంది, ఎందుకంటే అన్యాయం అనేది ఆయన పరిపూర్ణమైన న్యాయానికి విరుద్ధం. ఆయన పరిపూర్ణమైన న్యాయాన్ని కలిగి ఉన్న ఏకైక న్యాయవంతుడు.
అదేవిధంగా, ఆయన వాక్యం:
﴿وَمَا مَسَّنَا مِن لُّغُوبٍ﴾ “మరియు మాకు ఎలాంటి అలసట (నీరసం) రాలేదు.”[ఖాఫ్ 50:38]
ఇది అల్లాహ్ ను అలసటకు అతీతుడిగా ప్రకటిస్తుంది, ఎందుకంటే ఇది ఆయన బలానికి మరియు పరిపూర్ణమైన శక్తికి విరుద్ధం.
ఆయన వాక్యం:
﴿لَا تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَلَا نَوْمٌ﴾ “ఆయనకు కునుకు గానీ, నిద్ర గానీ రాదు.” [అల్-బఖరహ్ 2:255]
ఇది ఆయన పరిపూర్ణ జీవితానికి మరియు అన్ని వస్తువుల నిర్వహణకు (స్వయం సమృద్ధతకు) విరుద్ధంగా ఉంటుంది కాబట్టి ఆయన వాటికి అతీతుడు.
అందువలన, ఈ మూడు పేర్లు అస్-సుబ్బూహ్, అల్-ఖుద్దూస్, అస్-సలామ్ సూచించే వాటిలో ఆయన తన పరిపూర్ణ గుణాలకు విరుద్ధమైన ప్రతి దానికీ అతీతుడై ఉన్నాడనేది కూడా ఉంది. ఎందుకంటే ఆయన ప్రతి పరిపూర్ణ గుణంలో అత్యున్నతమైనవాడు. ఆయన పరిపూర్ణమైన జ్ఞానం మరియు పరిపూర్ణమైన శక్తితో వర్ణించబడ్డాడు, మరియు మతిమరుపు లేదా అజాగ్రత్త వంటి దానికి విరుద్ధమైన వాటికి అతీతుడు. భూమ్యాకాశాలలో ఉన్న ఒక అణువు బరువు కూడా ఆయన దృష్టి నుండి తప్పించుకోలేదు, లేదా దాని కంటే చిన్నది లేదా పెద్దది కూడా తప్పించుకోలేదు. ఆయన అసమర్థత, అలసట, బలహీనత మరియు నీరసం వంటి వాటికి అతీతుడు.
ఆయన పరిపూర్ణమైన జీవనంతో మరియు స్వయం సమృద్ధితో వర్ణించబడ్డాడు, మరియు వాటి వ్యతిరేకాలైన మరణం, కునుకు మరియు నిద్ర వంటి వాటికి అతీతుడు. ఆయన పరిపూర్ణమైన న్యాయం మరియు సంపూర్ణ స్వయం-సమృద్ధితో వర్ణించబడ్డాడు, మరియు అన్యాయం మరియు ఎవరిపైనా ఏ రకమైన అవసరం ఉండటానికి అతీతుడు. ఆయన పరిపూర్ణమైన జ్ఞానం మరియు కరుణతో వర్ణించబడ్డాడు…
﴿وَمَا خَلَقْنَا السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا لَاعِبِينَ﴾ “మేము భూమ్యాకాశాలను మరియు వాటి మధ్య ఉన్న వాటిని ఆట కోసం సృష్టించలేదు.”[అద్-దుఖాన్ 44:38]
﴿وَمَا خَلَقْنَا السَّمَاءَ وَالْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا بَاطِلًا ۚ ذَٰلِكَ ظَنُّ الَّذِينَ كَفَرُوا ۚ فَوَيْلٌ لِّلَّذِينَ كَفَرُوا مِنَ النَّارِ﴾ “మరియు మేము ఆకాశాన్ని, భూమిని మరియు వాటి మధ్య ఉన్న సమస్తాన్ని వృథాగా సృష్టించలేదు! అది సత్య తిరస్కారుల అపోహ మాత్రమే! కాబట్టి తిరస్కారులకు నరకాగ్ని వినాశనం (తప్పదు)!” [సాద్ 38:27]
అల్లాహ్ వీటికి అతీతుడు, ఎందుకంటే ఆయన పరిపూర్ణమైన వివేకం మరియు పరిపూర్ణమైన కరుణతో వర్ణించబడ్డాడు. ఇది మొదటి విషయం.
రెండవది…
[2] తన సృష్టిలో దేనితోనూ పోలి ఉండటానికి ఆయన అతీతుడు. ఆయనకు ఏ రకమైన సమానులు గానీ, ప్రత్యర్థులు గానీ లేరు. సృష్టించబడిన ప్రాణులన్నీ ఎంత గొప్పవి, ఉన్నతమైనవి లేదా గౌరవప్రదమైనవి అయినప్పటికీ, మరియు అవి వాటికి తగినంత గొప్పదనాన్ని మరియు పరిపూర్ణతను చేరుకున్నప్పటికీ, వాటిలో ఏదీ సృష్టికర్తకు దగ్గరగా రాదు లేదా ఆయనను పోలి ఉండదు. బదులుగా, వారి గుణాలన్నీ వారి సృష్టికర్త మరియు పుట్టించిన వాని గుణాలతో పోలిస్తే శూన్యం అవుతాయి. వాస్తవానికి, వారు కలిగి ఉన్న ప్రతి అర్థం, వర్ణన మరియు పరిపూర్ణత అల్లాహ్ స్వయంగా వారికి ప్రసాదించినవే.
వారిలో మేధస్సు, వినికిడి, చూపు మరియు బాహ్య, అంతర్గత శక్తులను సృష్టించినవాడు ఆయనే; వారికి బోధించి, ప్రేరణ ఇచ్చినవాడు ఆయనే; వారిని బాహ్యంగా మరియు అంతర్గతంగా ఎదిగేలా చేసి వారిని పరిపూర్ణం చేసినవాడు ఆయనే. ప్రవక్తలు మరియు దూతలు ఇలా అన్నారు:
﴿لَا عِلْمَ لَنَا إِلَّا مَا عَلَّمْتَنَا﴾ “నీవు పవిత్రుడవు. నీవు మాకు నేర్పినది తప్ప మాకు మరే జ్ఞానమూ లేదు.”[అల్-బఖరహ్ 2:32]
మరియు హదీసే ఖుద్సీలో అల్లాహ్ ఇలా సెలవిచ్చాడు: “ఓ నా దాసులారా, నేను మార్గదర్శకత్వం చేసిన వారు తప్ప మీరంతా దారి తప్పినవారే, కాబట్టి నా నుండి మార్గదర్శకత్వాన్ని వేడుకోండి, నేను మీకు మార్గనిర్దేశం చేస్తాను. ఓ నా దాసులారా, నేను ఆహారం పెట్టిన వారు తప్ప మీరంతా ఆకలితో ఉన్నవారే…”
ఈ రెండవ అర్థం అల్లాహ్ ను లోపరహితుడిగా ప్రకటించడం, మరియు ఇది రెండు విషయాలను సూచిస్తుంది.
రెండవ అర్థం ఏమిటంటే, అల్లాహ్ తన సృష్టిలోని దేనితోనూ పోలి ఉండటానికి అతీతుడు, అల్లాహ్ ఇలా అన్నాడు:
﴿لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ ۖ وَهُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ﴾ “ఆయనను పోలినది ఏదీ లేదు. ఆయన అన్నీ వినేవాడు, అన్నీ చూసేవాడు.” [అష్-షూరా 42:11]
మరియు అల్లాహ్ ఇలా అన్నాడు:
﴿فَلَا تَضْرِبُوا لِلَّهِ الْأَمْثَالَ﴾ “కాబట్టి అల్లాహ్ కు (ఇతరులతో) ఉదాహరణలు ఇవ్వకండి.”[అన్-నహ్ల్ 16:74]
మరియు అల్లాహ్ ఇలా అన్నాడు:
﴿وَلَمْ يَكُن لَّهُ كُفُوًا أَحَدٌ﴾ “మరియు ఆయనకు సాటి అయిన వాడు ఎవ్వడూ లేడు.”[అల్-ఇఖ్లాస్ 112:4]
మరియు అల్లాహ్ ఇలా అన్నాడు:
﴿هَلْ تَعْلَمُ لَهُ سَمِيًّا﴾ “ఆయనకు సాటి అయిన వారు ఎవరైనా నీకు తెలుసా?” [మర్యం 19:65]
ఇక్కడ ప్రశ్న నిరాకరణ అనే అర్థాన్ని సూచిస్తుంది, అంటే ఆయనకు సమానులు లేరు, పోలిక లేదు మరియు సాటి ఎవరూ లేరు అని అర్థం.
అందువల్ల, అల్లాహ్ యొక్క ఈ పేర్లు అస్-సుబ్బూహ్, అల్-ఖుద్దూస్, అస్-సలామ్ సూచించే రెండవ అర్థం ఏమిటంటే, ఆయన ఎలాంటి ఉదాహరణ, ప్రత్యర్థి లేదా పోలికకు అతీతుడు. ఆయన అస్-సుబ్బూహ్, అల్-ఖుద్దూస్, ఆయన గుణాలలో ఆయనకు పోలిక ఎవరూ లేరు. ఆయన అస్-సుబ్బూహ్, అల్-ఖుద్దూస్, ఆయన గుణాలలో ఏ లోపం లేదు, అన్ని లోపాల కంటే ఆయన ఉన్నతుడు. కాబట్టి, అల్లాహ్ ను లోపరహితుడిని చేయడం ఈ రెండు అర్థాలకు తిరిగి వస్తుంది: అల్లాహ్ ను లోపాలు మరియు బలహీనతలకు అతీతుడిగా ప్రకటించడం, మరియు అల్లాహ్ కు ఏ సమానులు, పోలిక లేదా సాటి ఉన్నారనే దాని నుండి అతీతుడిగా ప్రకటించడం. ఆయన వీటన్నింటికంటే ఎంతో ఉన్నతుడు.
ఆయన అన్నారు:
“తన సృష్టిలో దేనితోనూ పోలి ఉండటానికి ఆయన అతీతుడు. ఆయనకు ఏ రకమైన సమానులు గానీ, ప్రత్యర్థులు గానీ లేరు. సృష్టించబడిన ప్రాణులన్నీ ఎంత గొప్పవి, ఉన్నతమైనవి లేదా గౌరవప్రదమైనవి అయినప్పటికీ, మరియు అవి వాటికి తగినంత గొప్పదనాన్ని మరియు పరిపూర్ణతను చేరుకున్నప్పటికీ, వాటిలో ఏదీ సృష్టికర్తకు దగ్గరగా రాదు లేదా ఆయనను పోలి ఉండదు.”
వాస్తవానికి, ఒక వ్యక్తి తన మనస్సులో ఊహించుకోగలిగే దానికంటే, ఒక మనస్సు ఊహించగల అత్యున్నత పరిపూర్ణత కంటే అల్లాహ్ ఎంతో గొప్పవాడు. అల్లాహ్ దానికంటే ఎంతో గొప్పవాడు.
ఈ కారణంగా, ముస్లింలు చెప్పే “అల్లాహు అక్బర్” (అల్లాహ్ అందరికంటే గొప్పవాడు) అనే దాని నుండి గ్రహించిన అర్థాలలో ఒకటి ఏమిటంటే, ఆయన ప్రతిదాని కంటే గొప్పవాడు, మరియు వర్ణించేవారు ఆయన గుణాల నిజమైన వాస్తవికతను గ్రహించగల సామర్థ్యం కంటే గొప్పవాడు, వారు తమ మనస్సులలో ఎంత పరిపూర్ణతను ఊహించినప్పటికీ సరే. ఒక వ్యక్తి తన మనస్సులో ఎలాంటి పరిపూర్ణతను ఊహించి, దానిని అల్లాహ్ గుణంగా భావించినా, అల్లాహ్ దానికంటే గొప్పవాడు మరియు ఎంతో మహిమాన్వితుడు. మనస్సులు అల్లాహ్ పరిపూర్ణత యొక్క వాస్తవికతను ఎప్పటికీ గ్రహించలేవు.
అందువల్ల, అల్లాహ్ తన గుణాల ‘స్వభావం’ (ఎలా ఉన్నాయి) అనే దాని గురించి లోతుగా ఆలోచించడానికి (తఖ్ యీఫ్) అతీతుడు. ఆయన గుణాలు ఎలా ఉన్నాయో తెలుసుకోవాలనుకోవడం అసంబద్ధం, అల్లాహ్ దానికి అతీతుడు. ఎందుకంటే మనిషి తన మనస్సులో ఎలాంటి పరిపూర్ణతను ఊహించి దానిని అల్లాహ్ గుణంగా భావించినా, అల్లాహ్ దానికంటే గొప్పవాడు, మహిమాన్వితుడు మరియు ఎంతో ఔన్నత్యం గలవాడు.
కాబట్టి ఆయన కీర్తి, గొప్పతనం మరియు పరిపూర్ణత వంటి గుణాలకు విరుద్ధమైన ప్రతి దానికీ అతీతుడు. మరియు ఆయనకు ఏ వ్యతిరేకత, ప్రత్యర్థి, సమానుడు లేదా పోలిక ఉండటానికి ఆయన అతీతుడు…
సూచించబడిన రెండు అర్థాల సారాంశం ఇదే: మొదటిది: కీర్తి, గొప్పతనం మరియు పరిపూర్ణత యొక్క గుణాలకు విరుద్ధమైన ప్రతిదానికీ అతీతుడై ఉండటం. రెండవది: ఏ వ్యతిరేకికి, ప్రత్యర్థికి, సమానుడికి లేదా పోలికకు అతీతంగా ఉండటం.
అవన్నీ ఆయన పేర్లలో ఇమిడి ఉన్నాయి: అల్-ఖుద్దూస్ (పరమ పవిత్రుడు), అస్-సలామ్ (సర్వ లోపాలకు అతీతుడు).
అలాగే నేను వివరించినట్లుగా, ఆయన పేరు అస్-సుబ్బూహ్ (సర్వ లోపాలకు అతీతుడు), ఇది సున్నత్ ద్వారా నిర్ధారించబడింది.
దీన్ని షేర్ చెయ్యండి మీ బంధుమిత్రులతో , బారకల్లాహు ఫీకుమ్: “మంచికి మార్గనిర్దేశం చేసేవారికి దానిని ఆచరించిన వారితో సమానమైన పుణ్యం లభిస్తుంది” [సహీహ్ ముస్లిం, 3వ భాగం, నం .4665] ఈ క్రింది లింక్ దర్శించి మీ స్నేహితులు మరియు బంధువులు మా వాట్సాప్ గ్రూపులో చేరవచ్చు: teluguislam.net/whatsapp/. మా టెలిగ్రామ్ ఛానల్ https://t.me/teluguislam .మా యూట్యూబ్ ఛానల్: youtube.com/c/teluguislam . జిక్ర్ & దుఆల కోసం కొత్త వెబ్సైటు: telugudua.net
TeluguIslam.net 